خاطراتي از ۲۸ مرداد ۱۳۳۲

 امير هوشنگ آريان پور

 در آخر خرداد ماه 1332 پس از خاتمه 4 سال تحصيل در امور دريايي در انگلستان, همراه با 6 نفر از همدوره هاي خود به ايران مراجعت نمودم. در سال 1328 دولت كارگري انگليس موافقت نموده بود كه دولت ايران, هم چون قبل از شهريور 1320, مي تواند در جنوب ايران نيروي دريايي داشته باشد. ضمناً دولت انگليس قبول نمود كه در مقابل ناوهاي جنگي ايران كه در سوم شهريور 1320 با حمله ناگهاني نيروهاي انگليسي به جنوب ايران غرق و بيش از 600 تن از ناويان, درجه داران و افسران ايراني در آن شبيخون كشته شده بودند , عده اي از دانشجويان ايراني را بخرج دولت انگليس در رشته هاي ناوبري ومهندسي دريايي و برق تربيت و دو فروند ناو جنگي به ايران تحويل دهد. روي اين توافق اولين دوره دانشجويان دريايي در اول شهريور 1328 در دوران رياست ستاد ارتشي سپهبد رزم آرا و پس از معرفي به شاه جوان به انگلستان اعزام گرديدند.

در خرداد ماه 1332 ,7 نفر از افسراني كه دوره مهندسي را گذرانده به علاوه 12 نفر از دانشجويان دوره ناوبري كه قبلاً دوره هاي مربوطه را طي كرده بودند براي آشنائي با آئين نامه هاي ارتش ايران, تحويل دانشكده افسري تهران گرديدند تا در دوره تابستاني دانشكده افسري كه طبق روال گذشته در اقدسيه برگزار مي گرديد شركت نمايند.

هنگاميكه ما در انگلستان مشغول تحصيل بوديم, وقايع بسيار مهمي در ايران رخ داد. از جمله ترور سپهبد رزم آرا, ملي كردن صنايع نفت ايران, نخست وزيري دكتر مصدق, شروع مذاكرات براي حل مشكلات ناشي از ملي كردن نفت با انگلستان و آمريكا , قطع رابطه ايران با انگلستان و غيره . به علت اين اتفاقات رفتار مقامات دانشكده هاي دريايي و بخصوص ساير دانشجويان انگليسي همدوره ما نسبت به ما ايرانيها , بسيار زننده و خصمانه بود  و تا حدي كه مي توانستند ما را تحقير مي كردند و گفته ارنست بوين وزير خارجه بريتانيا در ژوئيه 1948 در هيئت وزيران امپراطوري ماوراء بحار , در مخالفت نسبت به رعايت حقوق ملت ايران از نفت را به رخ ما مي كشيدند:

« ايراني بايد هميشه گرسنه باشد تا خطري براي ما در آن كشور توليدنكند. اگر قرار باشد ما با دست هاي خود ايراني ها را سير كنيم و به جان خود بياندازيم چه بهتر كه از هم اكنون چشم از تاسيسات خود در ايران پوشيده از آن كشور بيرون رويم.»

 بهر حال , در هفته سوم مرداد ماه 1328 من باتفاق ساير همدوره هايم در اقدسيه به سر مي برديم . روزها  سر كلاس حاضر شده و به اصول نظامي گري و آئين نامه هاي ارتش ايران آشنا مي شديم . در ساعاتي كه در سر كلاس درس نبوديم بيشتر وقت خود را در باشگاه افسران و نهار خوري اقدسيه با افسران كادر آموزشي دانشكده افسري همصحبت و همدم بوديم. اين افسران , از لحاظ باورهاي سياسي, به چهار گروه متمايز تقسيم شده بودند. يك عده خود را ملي گرا قلمداد كرده و از دكتر مصدق  پشتيباني مي كردند. گروه دوم كه تعداد آنها كمتر بود طرفدار حزب توده بوده و همه اقدامات دكتر مصدق را تائيد نمي كردند. گروه سوم با احنياط از شاه طرفداري مي كردند. گروه چهارم كه از سه گروه ديگر تعدادشان بيشتر بود, خود را بي طرف نشان داده و در بحث ها و گفتگو هاي سياسي روز شركت نمي كردند.

صبح روز 25 مرداد كه براي صرف صبحانه به باشگاه افسران رفتم , وضع داخل باشگاه را مطابق روزهاي ديگر نيافتم. در هر گوشه چند نفر از افسران دور هم جمع شده و مشغول صحبت بودند. پس از پرس و جو از چند نفر پي بردم كه در ساعت 2 بامداد آنروز سرهنگ نصيري فرمانده گارد شاه فرمان عزل دكتر مصدق را در منزل به وي ابلاغ كرده و بلافاصله توسط افسران گارد منزل نخست وزير بازداشت شده است. اين خبر را راديو تهران در صبح همان روز به اطلاع مردم رسانده بود . بر آن  مبنا دولت طبق اعلاميه اي از خنثي سازي يك كودتا خبر داد . آنروز تا بعداز ظهر خبر پس از خبر به اقدسيه گزارش مي شد و به سرعت به اطلاع افسران , دانشجويان و كاركنان اين پادگان مي رسيد . هم چنين اطلاع دادند كه شاه و ملكه ثريا با هواپيما به عراق فرار كرده اند. خبر بعدي از بازداشت عده اي از افسران به اتهام مشاركت در كودتا از جمله باتمانقليچ, زند كريمي و اسكندر آزموده حكايت مي كرد. بلافاصله خبر رسيد كه طبق دستور دكتر فاطمي وزير امور خارجه به تمام سفراء در خارج كشور ابلاغ شده است كه چون شاه از سلطنت مخلوع است لذا نبايد مورد استقبال قرار گيرد!