الف – قشرهای وابسته به قدرت  و درآمدهای خارجی (صدور نفت و ورود کالا و "کمکهای خارجی" ) آزاد می شدند و دیگر شرکت کنندده  در خیانت به کشور خویش نمی شدند و امروز نیز نیاز به توجیه  آن خیانت پیدا نمی کردند.

 ب – جمعیت در حال افزایش ایران نظام اجتماعی بازی پیدا می کرد که می توانست نیروهای محرکه ، از جمله نسل جوان را در خود فعال کند.

ج –  بودجه دولت حدود یک میلیارد تومان بود. بنا بر این، دیوان سالاری بزرگ نبود و امکان تبدیل درآمد نفت به سرمایه و سرمایه گذاری وجود داشت. د – نبود دیوان سالاری و ارتش سالاری  و نبود صنعت انگلی ، به اجرا گذاشتن برنامه رشد اقتصادی ، در استقلال و آزادی را  میسر می ساخت . از جمله ، نفت می توانست در اقتصاد ملی جذب شود .

 ه – اقتصاد آن روز  ایران یک اقتصاد عقب مانده بود. اما هنوز بند از بند آن نگسسته بود. بنابراین، امکان آن بود که  رابطه صدور نفت – درآمد نفت – واردات ، در مرحله اول ، رابطه نفت -  درآمد نفت – سرمایه گذاری  و در مرحله دوم،  نفت جذب اقتصاد ملی بگردد و نیروی محرکه رشد اقتصادی بشود و اقتصاد ایران نه صادر کننده نفت خام و مواد خام که صادر کننده  کالاها و خدمات ، بشود. تنها وقتی حجم سرمایه ها و نیروهای محرکه در نظر مجسم کنیم  که در ایجاد اقتصاد وابسته و بند از بند گسسته بکار رفته و کوهی از مشکل که بوجود آورده و شهرهای ما را  شهرهائی کرده است که مثل کرم هفواد شاهنامه  می خورند و سیر نمی شوند،  می توانیم  خسران بزرگی را که کودتای 28 مرداد ببار آورده است، برآورد کنیم . با وجود این:

 4 – خسران بزرگ تری که آن کودتا ببار آورد، از میان رفتن فرصت  رشد فرهنگ، از لحاظ  پیدا کردن فرهنگ مردم سالاری، بود. کودتا در بحبوحه برخورد آراء و عقاید و زمانی روی داد که جریان آزاد اندیشه ها می رفت ایران را از نظر اندیشه راهنما از کهنگی رها و نو کند. نه تنها طی ربع قرن جریان اندیشه ها در ایران قطع و ایران از تجربه جهانی برخورد آراء و عقاید   محروم بود، بلکه  شاه سابق و دستگاه او روشنفکر را "گ ..." (خاطرات علم) توصیف می کرد و فساد پذیر ها را فاسد و فساد ناپذیر را یا می کشت و یا ناگزیر از مهاجرت می کرد. نتنیجه این شد که با گذشت نیم قرن، هنوز ایران جوان برای آنکه بتواند به حرکت آید و سرنوشت خویش را در دست بگیرد، نیاز حیاتی دارد به جریان آزاد اندیشه ها و جریان آزاد اطلاعات. اگر مغزها ها که طی نیم قرن یا به ضرب گلوله ها متلاشی شدند و یا تخریب گشتند و اندازه محرومیت جامعه از سطح اندیشه لازم برای زیست در جهان امروز را در نظر آوریم، می توانیم خسارتی را برآورد کنیم  که کودتای 28 مرداد به ایرانیان و وطنشان وارد کرده است.

5 – نهضت ملی ایران استقلال را اصل می شمرد  لذا در پی آزدای بود تا بدین دو اصل، رشد  بر میزان عدالت اجتماعی  و بیرون رفتدن از رابطه مسلط – زیر سلطه را ممکن کند. کودتای 28 مرداد  با نفی استقلال ، حفظ قدرت و منافع قشرهائی را هدف می گرداند که موجودیت خویش را از رابطه سلطه گر – زیر سلطه داشتند و دارند. بدین خاطر، ضد رشد بود و الف – فرصت رشد را از مردم ایران ستاند. ب – وابسته ها هویت خویش را از  تبعیضی میستاندند که  بسود قدرت خارجی بر قرار می کردند. چنانکه  امروز نیز از چنین تبعیضی هویت  اخذ می کنند. ما به ازای این تبعیض، نادان شمردن مردم کشور و بستن فضای سیاسی جامعه و از میان بردن زمینه های کار اندیشه و دست بود. اگر انقلاب مشروطیت  ایران را ایجاد فرصت رشد  بشماریم، کودتای رضا خانی  از بین بردن آن فرصت و کودتای 28 مرداد، از بین بردن دومین فرصت رشد بودند. بدین قرار ، دو نسل ایران  فرصت رشد را از دست داده اند. نسلهای آینده نیز وارث وضعیتی شده اند  که خلاصی از آن ، اگر هم  ممکن باشد، بخشی بزرگ از  فرصت رشد را از آنها خواهد ستاند.  آیا می توان زیان نسلها را بابت از دست دادن فرصتها، برآورد کرد؟  اما اینهمه فرآورده تبعیضی است که بسود سلطه گر برقرار شده است. آیا می توان زیان  سلسله دراز تبعیضها را که تبعیض بسود قدرت خارجی پایه آنهاست و فضای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی بسته ای را که بوجود می آورند، به رقم درآورد؟

6 – نهضت ملی ایران نگرش به انسان بمثابه صاحب حقوق و به جامعه ملی بمثابه صاحب حقوق ملی است. کودتای 28 مرداد با نفی انسان و جامعه صاحب حقوق و قبول اصالت زور و حضور قدرت آمر در پندار و گفتار و کردار فردی و جمعی بود. فکر راهنمای کودتا ، چنانکه امروز نیز بر زبانها و قلمها می آید، این بود که قدرتهای جهانی تصمیم گیرندگان اصلی هستند و شکل بندی اجتماعی فرآورده  رابطه با این یا آن قدرت جهانی است. در آن دید، حقوق جای خود را به منافع می داد و داد. نخست جای ایران در ساخت قدرت جهانی می باید تعیین می شد و این جا با "منافع ایران" سازگار فرض می شد و آنگاه  سیاست داخلی و خارجی دولت استبدادی معین می گشت. چنانکه شاه سابق مدعی پیروی از "ناسیونالیسم" مثبت بود. موازنه منفی یا استقلال بمثابه  حالت نه مسلط و نه زیر سلطه را ناسیونالیسم منفی می شمرد. نتیجه این بود که حقوق ملی ما قربانی منافع قشرهای وابسته به سلطه گر می شدند. افزون بر این، با وجود موقعیت ممتاز ایران ،  کشور را از ایفای نقش جهانی خود و شرکت در تحول جهانی به ترتیبی که حقوق فردی و جمعی محتوای رابطه ها را در سطح جامعه ها و در سطح روابط میان آنها تشکیل دهند، محروم می کرد. در حقیقت، موج نهضت ملی ایران، بقول صحیح مصدق، مرزهای ملی را در نوردید و جامعه های بسیاری را به حرکت آورد. کودتای 28 مرداد کانون موج ساز را از میان برداشت و امکان سرکوب این گونه جنبشها را در نقاط دیگر جهان نیز فراهم آورد. آن زمان ، نه تنها ایران نمی باید سرمشق کشورهای دیگر در قلمرو صنعت نفت می شد، بلکه نباید الگوی مردم سالاری می گشت. مردم سالاری  که، در آن، حقوق مداری جایگزین زورمداری و در نتیجه استقلال و آزدای و رشد بر میزان عدالت، جایگزین وابستگی و استبداد و واپسگرائی می گشت. آیا می توان عقب ماندگی عمومی جهان زیر سلطه را از رهگذر سرکوب جنبشهائی از نوع نهضت ملی ایران ارزیابی کرد؟

باری،  شناسائی زیانهائی که کودتا ببار آورد، هنوز به نیمه نیز نرسیده است. اما این اندازه برای درک اهمیت استقلال و آزادی و رشد بر میزان عدالت اجتماعی، در نتیجه کوشش برای تغییر ساخت نظام سیاسی – اجتماعی وابسته کفایت می کند. این اندازه برای توجه به اهمیت استقلال جنبش، برای آزادی، از مثلث زورپرست و بنا بر این وابسته ، کفایت می کند .