عصر چهارم و کودتای 28 مرداد 1332

عصر چهارم مشروطه 1330 تا 1332 عصر کوشش برای تحقق آرمانهای عصر اول مشروطه یعنی، آزادی و استقلال بود. از این نظر این دوره از مشروطه از کامیابی بزرگ برخوردار بود. در زمینه آزادی می توانیم با تکیه بر اسناد و شواهد موجود از حکومت قانون سخن بگوییم، شمار روزنامه ها و تشکیل مجامع و برپایی گردهمایی ها نشان از آزادی داشت، در آن دوران اعمال شکنجه موقوف شد، قاتلان افشار طوس رییس شهربانی وقت نیز مورد آزار و ایزاء قرار نگرفتند. در زمینه استقلال، بدعت ملی کردن اموال غارت شده یک ملت وسیله ما ایرانیان گذاشته شد. صنعت نفت ایران در این دوره ملی شد. صرفنظر از نفتی که به ثمن بخس به غارت رفته بود و بعدها بعد از ملی کردن به صورت میلیون و میلیارد به خزانه دولت ریخته شد، به فعال مایشایی شرکت نفت انگلیس که دولت در دولت بود پایان داده شد. آزادی ، خیزش مردم و رهبری صادقانه مصدق می رفت تا کشور ما را به صورت الگویی از کشوری آزاد و مستقل در جهان سوم درآورد. کودتای انگلیسی- امریکایی بیست و هشت مرداد راه را بر این حرکت بست. و در مقابل ملت راهی دیگر گشود. کودتای 28 مرداد آغاز احتضار مشروطیت بود. سال ها در استبدادی سخت سرکردیم، ارزش های اجتماعی میراث مشروطه جای خود را به بساز و بفروش ها داد، تکنوکرات های سر به زیر و مطیع جانشین روشنفکران و آزادیخواهانی شدند که فرمان ها را برنمی تافتند. ملایان نیز مطلوب ترین شرایط رشد را یافته بودند و رشد کردند. 15 خرداد 1342 و بعد تشکیل حزب رستاخیز ناقوس مرگ مشروطیت بود و بدین سان پایه های حکومت دینی بر ویرانه های مشروطیت ایران نهاده شد.