دستنویس این کتاب در جو پلیسی زندان، مخفیانه و دور از دید پلیس و عناصر جاسوسی درون زندان مورد مطالعه رفقای مختلف قرار می گرفت. در اواخر زمستان ۱۳۵۰از طرف تنی چند از رفقای زندانی پیشنهاد شد که به خاطر گسترش چنین نگرشی در اجتماع، دستنویس مذکور از زندان به خارج انتقال یابد و به شکلی مخفی و اجباراً  در ابعادی محدود تکثیر و منتشر گردد.انجام این کار پس از بحث و گفتگوهای بسیار با رفیق حسن ضیاء ظریفی و سایر رفقای هم زنجیر به عهده ی اینجانب گذارده شد به خصوص که قبلا ترتیباتی به عمل آمده بود که نوشته های دیگری چون دفاعیه رفیق شهید هوشنگ تره گل و ترجمه خلاصه ای از کتاب گفتگو با آمریکایی ها (در ویتنام) و ترجمه ای از مصاحبه با انقلابیون برزیل که در یک مبادله سیاسی به الجزایر آمده بودند و نوشته های دیگری از این دست را از زندان خارج سازم. ترتیب خارج ساختن از زندان با محونویسی و زیرنویسی و جاسازی این نوشته ها انجام شد که امیدوارم در آینده ای نزدیک، جو آزادتر سیاسی جامعه ایران امکان آن را بدهد که این قبیل رازها را به مثابه تجاربی چند از مبارزات دوران اوج خفقان رژیم منفور گذشته برای همه نیروهای انقلابی افشا نمود.

کلیه مطالب این کتاب نوشته رفیق حسن ضیاء ظریفی است که اینجانب با رعایت کامل اصل امانت داری انقلابی و به منظور احترام به خاطره این انسان انقلابی که با آگاهی و قاطعیت انقلابی با خون خود پیمان مردمی اش را ممهور نمود و نیز به خاطر روشن نمودن مسایلی که تعهداً تا این زمان نه تنها برای توده های رنج کشیده خلق مبارز ایران بلکه حتا برای کادرهای کم و بیش جوان حزبی نیز همچنان تاریک بل مبهم و مغشوش نگاه داشته است به انتشار آن مبادرت می نمایم. باشد که چونان چراغی روشن فراراه انقلاب خلق های ایران قرار گیرد و جنبش را از کجروی های احتمالی در آینده مصون دارد.                            تیر ماه ۱۳۵۸، غلامرضا زمانیان

حزب توده و کودتای ۲۸ مرداد

بنیانگذار فلسفه علمی آموزش می دهد که: «مسئله تاریخ از تاریخ مسئله جدایی ناپذیر است» بنابراین مسائل تاریخ جامعه ایرانی که حل آن ها اکنون از اهم وظایف ترقی خواهان ایران است، از ریشه های تاریخی این مسائل غیر قابل تفکیک است. درک عمیق و صحیح مسائل تاریخی کنونی به درک عمیق و صحیح تاریخ این مسائل وابسته است و تنها از طریق چنین برخوردی است که ترقی خواهان می توانند بدون انحراف و اشتباه، به جریان راه گشایی و حرکت برای انجام رسالتی که به عهده دارند همه جانبه مدد رسانند. به نظر ما ریشه های تاریخی یک سری از مسائل مهمی که اکنون جامعه ایرانی با آن روبروست از واقعه کودتای ضد ملی 28 مرداد نشأت می گیرد. بنابراین تحلیل درست این واقعه، علل پیروزی کودتا وعلل شکست نهضت، اهمیت بسیار زیادی برای برخورد صحیح با مسائل کنونی دارد.

واقعه ضد ملی کودتای 28 مرداد نمایش گر وحدت عمل کامل ارتجاع داخلی و امپریالیسم جهانی – قبل از همه امپریالیسم انگلیس و آمریکا – بر ضد حکومت دکتر مصدق و در مجموع بر ضد جنبش انقلابی و ضد استعماری ملت ایران بود. امپریالیسم انگلیس و آمریکا در ابتدای مبارزه ضد استعماری ملت ایران برای ملی شدن نفت، تضادهای شدیدی با هم داشتند. این تضاد امپریالیستی، پس از پایان جنگ جهانی دوم که امپریالیسم آمریکا به عنوان امپریالیسم مسلط جهانی جلوه گر شد، در تمام منطقه خاورمیانه که منطقه نفوذ سنتی امپریالیسم انگلیس بود، نمودار بود. استفاده از همین تضاد بود که به دکتر مصدق امکان داد تا در شرایط بین المللی نسبتا نامناسب به امر ملی شدن نفت بپردازد و بر این اساس انگلیسی ها را از کشور اخراج کند.

ما درصدد آن نیستیم که در این جا تاریخچه ای از مبارزات ضد استعماری ملت ایران که مسئله نفت عامل تشدیدکننده و حدت دهنده آن بود ارائه دهیم و نیز در صدد آن نیستیم که تحلیل همه جانبه ای از موضع گیری امپریالیسم آمریکا در جریان ملی شدن نفت به عمل آوریم، ولی به طور خلاصه یادآور می شویم که از همان ابتدای شروع نهضت ملی شدن نفت، استراتژی سیاسی آمریکا بر مبنای کوشش برای جانشینی امپریالیسم انگلیس استوار بود ولی، این استراتژی در طی زمان با دو تاکتیک متفاوت از طرف آمریکا اعمال شد. در وهله اول که لبه تیز نهضت ضد استعماری ایران متوجه بیرون راندن انگلیسی ها از ایران بود، به دو دلیل آمریکا و عوامل سیاسی آن به طور تاکتیکی از نهضت ملی شدن نفت حمایت می کردند:

1 –  به خاطر این که به وسیله نهضت ملی ایران جاده را برای نفوذ خود هموار کرده و میدان را از رقیب خالی نمایند.

2 – به خاطر این که با اتکا به این حمایت بتوانند جای پای سیاسی خود را مستحکم کرده، نقش خود را در جریان وقایع سیاسی مسجل نموده تا بعدها بتوانند به کمک عوامل خود با تأثیرگذاری لازم، مسئله نفت را به سود خود فیصله دهند.