کانون نویسندگان و قدرت
زندگی چهل ساله کانون نویسندگان در ایران نشان می دهد  کانون در رابطه با دولت و نظام سیاسی ,و یا قدرت سیاسی نقش روشنفکری اش ‏را ایفا کرده است . این کانون از خواست های آزاد اندیشانه و آزادیخواهانه ی خود در بر خورد با قدرت های سیاسی حاکم دست بر نداشته است  ‏و از همین زاویه قدرت های سیاسی را به نقد و پرسش کشانده است . کانون مستقل ازدو حکومت  شاهنشاهی و اسلامی, در تمامی دوران ‏فعالیت اش وابستگی سیاسی , فرهنگی , هنری و مالی به این دو حاکمیت مستبد نداشته است. کانون نویسندگان به قیمت جان اعضاء اش در ‏برابر قلم شکنی و آزادی ستیزی این قدرت ها ایستاده است , و به همین دلیل نیز دولت ها تلاش کرده اند به اشکال مختلف مانع فعالیت های ‏این تشکل روشنفکری شوند.  نه فقط در برابر قدرت های سیاسی , کانون در برابرقدرت های سیاسی و تشکیلاتی احزاب و سازمان های ‏سیاسی  تاحد توان اش از معیار های روشنفکری  دفاع کرد ه است.‏

روشنفکران کانون نویسندگان
کانون نویسندگان ایران کانون روشنفکران فرهنگی ست که  برخی  اعضای آن از روشنفکران فلسفی و سیاسی نیز بوده اند. زندگی چهل ساله ‏ی کانون , به عنوان یک جمع , چه در رابطه با قدرت سیاسی و چه فعالیت های  مرامنامه ای که به آن اشاره شد , دستاورد های ارزشمندی ‏داشته است که بارها در باره ی این دستاوردها نوشته شده است . این مقاله  اشاره به ضعف ها و لغزش های کانونیان به عنوان بخشی از ‏روشنفکران فرهنگی میهنمان دارد. در این میان آنچه به عنوان یک تناقض پیشاروی ماست  تابلوی  ضعف ها و لغزش های  اعضای این کانون ‏در مناسبات درون کانونی  و اساسنامه ای ( و گاه مرامنامه ای) است . تناقض این است : نهاد و تشکل روشنفکران فرهنگی کار کردی ‏روشنفکرانه و دموکراتیک دارد اما آنجا که افراد این جمع  به عنوان یک فرد در این نهاد و تشکل عمل می کنند ویژگی ها و پیامد های ‏متفاوتی از خود بروز می دهند. با حضور جان سخت  این تناقض به نظر می رسد  در عرصه تولید و خلق آثار ادبی و هنری , و نیز در پهنه ی ‏ایفای نقش روشنفکری تقدیر این است که ما , روشنفکران عرصه ادب و هنر در تبعید , نادرستی نظر ریچارد رورتی در باره نقش پر اهمیت ‏ادب و هنر را رقم بزنیم و با کردار خود نظر او راکه " فیلسوفان رفته رفته جای خود را به هنرمندان و روشنفکران عرصه ادب و هنر , می ‏دهند."  باطل اعلام کنیم ! ‏
می دانیم  منشاء ضعف ها و لغزش ها تاریخی , وناشی ازحضور تاثیر گذار نهاد مذهب , نهاد پادشاهی , موقعیت جغرافیایی ایران , برخی  ‏ایدئولوژی های وارداتی  و نحوه ی بر داشت از آن ها , روشنفکر ستیزی مردم و برخی از " روشنفکران"و..... هستند, اما همه ی ضعف ها و ‏لغزش ها ی  کانونیان  را نمی توان به عوامل ذکر شده نسبت داد . پاره ای از ضعف ها و لغزش ها پیامد ویژگی های روانی و رفتاری ‏روشنفکران عضو کانون است که جدا از تاثیر پذیری از عوامل گفته شده بازتاب  شخصیت ,منش و روش آن ها است.‏
روانشناسی ی نحله ها و تیپ های مختلف روشنفکری متفاوت اند.جهان سیاست از جنس جهان فلسفه و فرهنگ نیست. روشنفکر سیاسی ‏توانایی ساده و عملی کردن اندیشه های پیچیده فلسفی, سیاسی و فرهنگی , و نیز توان کاربرد آن ها در امر مدیریت اجتماعی و تنظیم روابط ‏انسان ها با یکدیگر و یا نهاد های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی را داراست. روشنفکر سیاسی به دیگران ,و به مردم نیاز دارد. کار و فعالیت ‏روشنفکر فلسفی و فرهنگی اما به طور عمده  فردی ست , روشنفکر فلسفی و فرهنگی – بویژه شاعر و نویسنده  که کارش به " ساحتی مستقل ‏و خود فرمان" بدل شده است - نیازی به دیگران و جمع ندارد, و به همین خاطر با کوچکترین ناملایمتی از سوی جمع , جمع را کنار می ‏گذارد. این ویژگی همراه با دانش گسترده و توانایی ذهنی ی اهل فلسفه و فرهنگ  زمینه های شکل گیری " منیت", خود شیفتگی و خود ‏بزرگ پنداری  را سبب می شوند. کانون نویسندگان ایران و کانون نویسندگان ایران در تبعید مرکز تجمع بسیاری از این دست روشنفکران بوده ‏و هست.‏
علیرغم آنچه در مرامنامه و اساسنامه کانون آمده است , و علیرغم انبوهی شعر و داستان و تحقیق در ستایش  ویژگی های که برای روشنفکر بر ‏شمرده شده است  , در مناسبات اعضا کانون با یکدیگر بی تعادلی , حس ممتاز بودن, خود محوری و خود خواهی ,خود حق بینی ,کم دقتی در ‏فهم و درک مفاهیم و مقوله هایی همچون آزادی, استقلال,حزب, تشکل صنفی و دموکراتیک, یکجانبه نگری,التقاط, شبیه سازی و کلیشه ‏برداری و" ذهنیت عقل تابع و متصل ",و نیز ناهمخوانی گفتار و کردار مشهود وچشمگیر بوده است. روشنفکران فرهنگی عضو کانون علیرغم  ‏تاکید بر اهمیت "تحمل دگراندیشی "  بار ها ویژگی غیر روشنفکرانه ی عدم تحمل مخالفان خود در کانون را به نمایش گذاشته اند. جدایی ها ‏و اخراج ها حکایت این نابردباری ها ست که از هر دو سو , یعنی از سوی دبیران کانون و بعضی از اعضا ی کانون و نیزجدا شدگان وانشعاب ‏کنندگان اعمال شده است.‏
نمونه های مشخص  این دست ضعف ها و لغزش ها را می توانید در  مجموعه 5 جلدی بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ایران و نیز سایر ‏کتاب هایی که اعضا کانون نویسندگان در باره کانون و نقش خویش در این کانون نوشته اند , ملاحظه کنید.‏
در جلد 5 از مجموعه ی جنبش روشنفکری ایران مصاحبه با بیش از 40 تن از اعضای کانون درج شده است.‏
حکایت تهیه و انتشار این مصاحبه ها, و یا نحوه برخورد متفرعنانه ی برخی از کانونیان و دلایل آن ها برای رد درخواست مصاحبه , تجربه ای ‏تلخ و ناباورانه  برای من بود, باورم نمی شد که روشنفکران فرهنگی ما , به ویژه آنانی که  استاد ویا دوست  خود می پنداشتم ,  این حد از ‏ویژگی های روشنفکری و ادعا های کاغذی شان  فاصله داشته باشند.‏
در میان عزیزان مصاحبه شونده تعدای از بنیانگذاران کانون نیز حضور دارند. خواندن مجموعه ی  این مصاحبه ها و مقایسه ی آن ها با یکدیگر ‏تا حدودی وضعیت روشنفکران و روشنفکری ایران را برابرمان قرار می دهد. ‏
‏ برای نمونه: در باره چرایی و چگونگی شکل گیری  کانون نویسندگان در این مصاحبه ها  هرکس روایت خود از شکل گیری کانونی که در ‏بنیانگذاری اش حضور داشت نقل می کند. در میان روایت ها, روایت مشابه به ندرت یافت می شود, و خواننده  می ماند که براستی کدام یک از ‏این روایت ها به واقعیت نزدیک ترند.‏
در این مجموعه 5 جلدی بسیارند کسانی که می خواهند بگویند آنان نقش تعیین کننده در شکل گیری کانون نویسندگان, فعالیت ها و ادامه ‏حیات اش داشته و دارند . نه فقط نخستین نسل کانونیان, نسل دوم و جوانترها نیزاینگونه اند ,برخی از اینان چه در این مصاحبه ها و چه در ‏بحث ها و جدل های شان پیرامون کانون نویسندگان و فعالیت های اش  تابلوی دق نقش زده اند. و آدمی می ماند که وقتی تاریخ زنده ما ‏اینگونه است  روایت مرده تاریخ مان  جز اینی که هست می توانست باشد؟ ‏
نکته ی دیگر ایدئولوژی اندیشی , یا سیاسی دیدن کانون در معنای ایدئولوژیک , حزبی و سازمانی است , مساله ای که با اساسنامه و مرامنامه ‏کانون خوانایی ندارد. لغزشی که روشنفکر فرهنگی را از پذیرش اساسنامه و مرامنامه کانون دور و در چارچوب اساسنامه ها و مرامنامه های ‏ایدئولوژیک و حزبی اسیر می کند و توان نقد و پرسشگری از او می گیرد . شگفت اینکه برخی از کانونیان تا آنجا پیش رفته اند که در مواقعی ‏نقش یک تشکل  ایدئولوژیک - سیاسی برای کانون قایل شده اند و  خود نیزنقش کادرهای چنین تشکیلاتی را بازی کرده اند , و گاه نیز در ‏حوزه ی فعالیت کانونی به ورطه حمایت از احزاب و سازمان های سیاسی درغلطیده ا ند.