نگاهی به یک تجربه کانون نویسندگان در ایران ‏
‏   نقد قدرت سیاسی  کار روشنفکران است اما روشنفکران کارهای مهم دیگری نیز دارند , نقد خود و نقد نقش اجتماعی خود یکی ازاین دست ‏کارها ست . دو نهاد روشنفکری کانون نویسندگان ایران  و کانون نویسندگان ایران در تبعید تجربه های ارزشمند و گرانقدری هستند که ‏سیمای واقعی روشنفکران و روشنفکری , به ویژه روشنفکران و روشنفکری فرهنگی  میهنمان  را نقش زده اند. این دو تجربه پاره ای از نقاط ‏قوت و ضعف روشنفکران و روشنفکری ایران , و نیزچگونگی رابطه آن ها با قدرت سیاسی را پیشارویمان گسترده است  تا دقیق و ژرف کاوانه ‏به ضرورت نقد روشنفکرو روشنفکری عمل شود . ‏
‏   من در مجموعه ی 5 جلدی " بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ایران "  با همین هدف زندگینامه این دو تشکل  , و گفتار و کردار ‏بنیانگذاران و اعضای این دو تشکل را در رابطه با کانون گرد آوردم .دلیل  انتخاب تشکل فرهنگی و هنری کانون نویسندگان برای بررسی و" ‏کالبد شکافی" این است که ویژگی های افراد شکل دهنده این نهاد و نیز نهاد کانون نویسندگان به ویژگی های روشنفکر و نهاد روشنفکری ‏نزدیک ترند. سیاستمداران و تشکل های سیاسی ما از ویژگی های روشنفکرو روشنفکری  دورند,  پرداختن به نظرات روشنفکران فلسفی  ‏پیرامون روشنفکر و روشنفکری در ایران نیز به این دلیل که آموخته هایم از تاریخ اندیشه و فلسفه " حرفه ای " نیست  و به عنوان یک ‏کوشنده ی سیاسی و نویسنده به سراغ این پدیده ها ومفاهیم رفته ام ,برای من کار ساده ای نیست . روشنفکران فلسفی همچنین فاقد نهاد و ‏تشکل اند , و از این زاویه نیز بررسی و نقد نقش اجتماعی آنان به عنوان یک نهاد روشنفکری امکان پذیر نیست .   ‏

کانون نویسندگان یک تشکل روشنفکری
‏ دلایلی که با اتکا به آن ها می توان کانون نویسندگان را نهاد یا تشکل روشنفکران فرهنگی دانست این ها هستند:‏
‏1-  بیش از 250 روشنفکرفرهنگی وهنری ( و سیاسی و فلسفی),ازهنگام تولد این کانون تا امروز, شکل دهنده و از فعالین این کانون بوده اند. ‏تردیدی نیست که برخی از افراد این جمع همه ی ویژگی های بر شمرده شده ی یک روشنفکر را نداشته اند , که این امر را با توجه به زمانه ‏زندگی آنان , وضعیت جامعه ی ما و سطح جنبش روشنفکری می باید مورد بررسی و تفسیر قرار داد. روشنفکری که همه ی شاخصه های  ذکر ‏شده را داشته باشد در عالم واقع , بویژه در جامعه ی ما قابل تصور نیست. ‏
‏2- اساسنامه کانون, اساسنامه ای دموکراتیک است که با اتکا به خرد جمعی اعضا در ده ها " ماده و تبصره", مسایلی همچون عضو گیری, ‏حقوق و تکالیف اعضا, ارکان کانون و چگونگی امر انتخابات  , منابع مالی و نحوه ی حیات درونی کانون را روشن کرده است . این اساسنامه  ‏امکان  پرسش اعضاء در باره فعالیت کانون و نیز پاسخ مسؤلین , و همچنین نقد و بررسی عملکرد کانون را مهیا ساخته است. کانونیان تلاش ‏کرده اند , چه در درون کانون و چه در سطح جامعه, دید انتقادی و پرسشگرانه در باره مسایل فرهنگی , هنری , اجتماعی و سیاسی را گسترش ‏دهند. در این اساسنامه هیچ نوع محدودیت ایدئولوژیک و سیاسی برای عضو گیری مطرح نشده است.‏
‏3- حضور پلورالیسم فکری- فرهنگی و هنری موجود در این تشکل , و تنوع چشمگیر اعضا ی کانون .‏
‏4- برنامه ها وهدف های کانون که در بیان نامه ها ( منشور) و سایراسناد کانون انعکاس یافته است :‏
‏ الف- آزاديِ انديشه و بيان  و نشر در همه‏يِ عرصه‏هايِ حياتِ فردي و اجتماعي بي هيچ حصر و استثناء حقِ همگان است. اين حق در انحصارِ ‏هيچ فرد، گروه يا نهادي نيست و هيچ‏كس را نمي‏توان از آن محروم كرد.‏
‏ ب - كانونِ نويسندگانِ ايران با هر گونه سانسورِ انديشه و بيان مخالف است و خواستارِ امحايِ همه‌يِ شيوه‌هايي است كه، به صورتِ رسمي يا ‏غيررسمي، مانعِ نشر و چاپ و پخشِ آرا و آثار مي‌شوند.‏
ج - كانون رشد و شكوفاييِ زبان‌هايِ متنوعِ كشور را از اركانِ اعتلايِ فرهنگي و پيوند و تفاهمِ مردمِ ايران مي‌داند و با هر گونه تبعيض و حذف ‏در عرصه‌يِ چاپ و نشر و پخشِ آثار به همه‌يِ زبان‌هايِ موجود مخالف است.‏
‏ د - كانون با تك‌ صدايي بودنِ رسانه‌هايِ ديداري، شنيداري و رايانه‌يي مخالف است و خواهانِ چند‌صدايي شدنِ رسانه‌ها در عرصه‌هايِ فرهنگي ‏است.‏
‏ ذ- حقِ طبيعي و انساني و مدنيِ نويسنده است كه آثارش بي هيچ مانعي به دستِ مخاطبان برسد. بديهي است نقدِ آزادنه حقِ همگان است.‏
ر- پاسخ كلام با كلام است، اما در صورتِ طرحِ هر گونه دعوايي در موردِ آثار، ارايه‌يِ نظرِ كارشناسي در صحتِ ادعا از وظايفِ كانونِ نويسندگان ‏ايران است.‏
‏ ز- كانون از حقوقِ مادي و معنوي، حيثيتِ اجتماعي و امنيتِ جاني، حرفه‌يي، شغليِ نويسندگانِ ايران دفاع مي‌كند.‏
‏ س - كانونِ نويسندگانِ ايران مستقل است و به هيچ‌ نهادي (جمعيت، انجمن، حزب،سازمان و ...)، دولتي يا غيرِ دولتي، وابسته نيست.‏
ش- هم‌كاريِ نويسندگان در كانون با حفظِ استقلالِ فرديِ آنان بر اساسِ اهدافِ اين منشور است.‏
و- كانونِ نويسندگانِ ايران با اشخاص و نهادهايي كه هم‌كاري با آن‌ها با اصول و مواضعِ كانون مغاير نباشد در‏
زمينه‌يِ حقوق، اهداف و آرمان‌هايِ مندرج در اين منشور هم‌كاري مي‌كند. ‏
‏5- تلاش این تشکل , و تک تک اعضایش, کار فکری و قلمی برای درک و شناخت مقوله ی آزادی , و برداشتن گام های عملی در راه تحقق و ‏نهادی کردن خواست های بر شمرده بوده است.‏
‏6-  و پاره ای از اسناد کانون  به ویژه متن " ما نویسنده ایم" , به عنوان یکی از متین ترین ,سنجیده ترین و جسورانه ترین اسناد تاریخ جنبش ‏روشنفکری ایران ,  دریکی از خفقان آورترین شرایط سیاسی و اجتماعی ست .  در این متن برای نخستین بار بخشی از روشنفکران میهنمان  ‏همراه با ارائه تعریف  دقیق از خود و مشخص کردن حوزه  فعالیت های شان خواست های شان را طلب کردند .‏