‏ آیا می توان به تعبیری‏
‏ روحانیون را روشنفکرانی از نوع سنتی قلمداد کرد؟‏
چنین برداشتی وجود داشته و دارد ,مثلا" گرامشی از روحانیون به عنوان روشنفکران سنتی نام می برد اما مخالفان روشنفکری دینی  می ‏گویند منظور گرامشی ا ز روحانیون موجوداتی شبیه به آ خوندها ی ایران نبود. امروزه در ایران برخی از روحانیون بسان روشنفکران دینی( یا  ‏نواندیشان دینی) بر آنند تا با نقد و اصلاح دین درراستای نزدیک کردن و همساز کردن دین و مدرنیته  نقش حلقه ی واسط میان جامعه سنتی ‏و جامعه مدرن بازی کنند." اینان برای رسیدن به دروازه  تجدد بر حسب موقعیت و توانایی شان  از سنت , دین را بر گزیده اند".البته چنین ‏روندی به دلایل گوناگون در میان روحانیون یک جریان سیاسی - فکری نیست , که به دلایلی همچون سلطه نظام نظری شریعت مبتنی بر ‏تفسیر احکام و احادیث ,ویژگی های تشیع و جامعه (صنف) روحانیون در ایران , و نیز سنت حاکم بر آموزش و تربیت روحانیون می توان اشاره ‏کرد. امروزه برخی از روحانیون از اندیشه های هرمنوتیک سخن می گویند وهمچون سایر روشنفکران دینی قصد دارند تا نسبت رابطه ی دین و ‏عقل را روشن کنند و مروج خرد گرایی شوند.  مدعی اند که می خواهند  دین را لاغر تر کنند و و با ارایه قرائتی حداقلی تر نشان بدهند که ‏دین امری بشری  و تابع عقل است. می خواهند  ازدین آسمان و قداست زدایی کنند. می گویند می خواهند دست دین را از زندگی سیاسی و ‏اجتماعی مردم کوتاه کنندو اخلاق و ارزش های اخلاقی راهم عقلانی و تحت کنترل عقل در آورند. ادعا کرده اند مساله ی پلورالیسم دینی را ‏جا خواهند انداخت و " حق متکثر است و حقیقت در مشت هیچ کس نیست  ,درهمه ی مشت هاست ". می خواهندمساله ی وحی را روشن ‏کنند., و به قول خودشان  سراغ تبار شناسی روشنفکر دینی بروند و  از موضعی استعلایی ( بالارونده ) به این پدیده نگاه کنند.قرار است خلاف ‏نظر شریعتی , یعنی خلاف اینکه " اندیشه دینی اوج تعالی روشنفکری است "  عمل کنند. گمان می کنند جامعه ما در حال گذار است  و " ‏روشنفکری دینی ضروری ترین پروژه "در چنین شرایطی ست. ‏
‏ می دانند که ریشه روشنفکری در غرب اصلاحات دینی بود و می خواهند با تاسی از آن ها تشیع را اصلاح کنند . می خواهند با جداسازی دین ‏از دولت ( یا حکومت) بدعت گذار دولت  سکولار وعرفی در ایران باشند .‏
‏ و چه بهتر از این ؟ این گوی و این میدان !