قدرت و حقيقت
ميان کار انديشگی و قدرت مفهوم ديگری قرار دارد به نام «حقيقت». به طور معمول گفته شده که انديشمند کسی است که يافتن حقيقت را ‏مدّ نظر دارد؛ کار فکری همان دريافت حقيقت و تميز آن از کذب است. اما ديرزمانی است که انديشمندانی چون مارکس، نيچه، فرويد، و ‏شاگردان متأخر آنها به ما نشان داده اند که «حقيقت» را آن ديگري، يعنی قدرت پنهان، بر مسند می نشاند. در نتيجه، به نحو متناقض نمايي، ‏کار روشنفکر نـه جستجوی حقيقت، بلکه افشای آن، يا بهتر گفته باشيم، براندازی «رژيم» حقيقت است. امور بديهی و احکام پذيرفته شده از ‏راه گفتار به ما داده می شوند و گفتارها خود بخشی از نظامهای بزرگتر گفتاری ( «ديسکورس» ها) اند که در هردوره بر فضاهای فرهنگی يک ‏جامعه غلبه دارند. «حقايق» ما را اين ديسکورس‌ها می سازند بی آنکه هرگز به مکانيسم آن خودآگاهی داشته باشيم. از طريق ديسکورس‌ها ‏است که مقهور قدرت می شويم. قدرت نامرئي‌ی نظامهای گفتاری است که کار روشنفکری می تواند آنها را مرئی کند. کار روشنفکری در اينجا ‏ــ حتا اگر نيت رهايی بخشی هم نداشته، به کلی از انگيزه های اخلاقی و سياسی بری باشد ــ به صرف پرسشگری و اصوليت شکني، قدرت ‏ستيز است. اين جاست که کار روشنفکري، بدون آنکه درگير سياست روز يا قدرت دولتی باشد، قدرت‌ها را خلع می کند و قطعيت را از آنها می ‏ستاند. نه تنها اصول اعتقادی رسمي، باورهای ديرپای سنتي، و انواع نظامهای اعتقادی (ديني، سياسي، اخلاقي)ی مشروعيت بخش به پرسش ‏گرفته می شوند، بلکه طرز پديداري‌ی اين اصول اعتقادی در زبان و مفاهيم، و نحوه‌ی نفود آنها در پهنه های سمبوليک و نشانه شناسانه و ‏ناخوداگاه نيز کاويده و از تاريکی به در می آيند. اين وجه «خطرناک» کار روشنفکری است، سويه‌ی ناسازشکار (غير کونفورميست) و برانداز ‏‏(ساب ورسيو) آن است.‏‎ ‎
اگر اينگونه به کار روشنفکری بنگريم، آنگاه صفاتی که معمولاً جلو «روشنفکر» می آيد، وجه عـَرَضی و اتفاقی حضور روشنفکر همچون يک ‏موجود اخلاقی يا يک موجود سياسی را می رسانند: روشنفکر چپ، روشنفکر ديني، روشنفکر مارکسيست، روشنفکر انقلابي، روشنفکر فاشيست، ‏روشنفکر ناراضی، روشنفکر فمينيست، روشنفکر سنتي، روشنفکر حزبي، روشنفکر اورگانيک، روشنفکر حوزه‌ی عمومي، و غيره. اين عملکردها را ‏‏«بدحادثه» رقم می زند، يعنی وجهی از پراتيک انسانی که يگانه، فردی، و بيوگرافيک است و بيشتر اوقات به تئوری در نمی آيد. داوری در ‏خصوص خير و شر ناشی از اعمال مشخص و قدرتهای مشخص نيز از همين تجربهء عملی می آيد.‏‎ ‎
‏۱۸‏‎ ‎ژوئن ۲۰۰۹‏