سكولاریزاسیون شكل ها و شیوه های گوناگونی بخود گرفت. از دیدگاه نظری برای پاره ای این پروژه بمعنی مذهب ستیزی و حذف مذهب بود٬ و برای ‏پاره ای بمعنی تفكیك امور «این دنیائی» از «آخرت»٬ و واگذاری دومی به حوزه خصوصی اشخاص و ممانعت از مداخله در سیاست دولتی بود. پاره ای ‏كشورها سیاست انعطاف گرایانه تری را در مورد سكولاریزاسیون به پیش بردند٬ و پاره ای سیاست قاطعانه تری را در شكل لائیسیته و جدائی قاطعانه دین از ‏سیاست بموقع اجرا گذاشتند. در هر صورت مذهب به ناچار به عقب نشینی فزاینده ای دست زده بود. اما پس از قرن ها عقب نشینی این شرائط رو به تغییر ‏گذاشت و مذاهب گوناگون٬ اعم از مسیحی٬ یهودی٬ اسلامی و هندو به شیوه ها و دلائل گوناگون در نقاط مختلف جهان و در شكلی بنیاد گرایانه یا ‏فندامنتالیست به مقابله با دنیا باوری پرداختند.     ‏
بنیاد گرایی مذهبی پدیده ای جدید است. با آنكه منشاء این جنبش ها به اوائل قرن بیستم باز می گردد٬ از دهه هفتاد با روی كار آمدن حكومت های ‏محافظه كار با پشتوانه مذهبی شاهد اوج گیری سه جنبش اصلی بنیاد گرایان یهودی٬ مسیحی و اسلامی هستیم. دراواخر دهه هفتاد در اسرائیل با روی كار ‏آمدن صهیونیست های فوق محافظه كار حزب لیكود با كمك احزاب مذهبی كوچك٬ بنیاد گرایان یهودی میدان فعالیت وسیعی یافتند و با حمایت بنیاد ‏گرایان مسیحی به پیشبرد سیاست های خود دست زدند. در همین برهه در ایران با روی كار آمدن آیت اله خمینی٬ بنیاد گرایان اسلامی نه تنها در ایران ‏بلكه در سراسر كشور های اكثرا مسلمان جان تازه ای گرفتند. پس از آن با روی كار آمدن رونالد ریگان٬ رئیس جمهور فوق محافظه كار٬ در ایالات متحده٬ ‏از یك طرف و همكاری نزدیك او با پاپ جدید آن زمان٬ ژان پل دوم٬ كه بتازگی انتخاب شده بود و فردی واپس گرا و از نظر سیاسی فوق العاده محافظه ‏كار بود٬ بنیاد گرایان مسیحی در امریكا٬ در اروپای شرقی و بسیاری دیگر كشور ها با قدرت هر چه بیشتری به علی رغم تفاوت های آشكار٬ جنبش های ‏بنیاد گرای مذاهب مختلف از بسیاری جهات با هم تشابه دارند. همگی باور دارند كه جامعه كنونی به فساد كشیده شده و تنها راه نجات بازگشت به اصل ‏مذهب و اجرای دقیق متون مقدس است. همگی در انتظار مسیح و مهدی خود هستند كه در آخر زمان عدل و داد را بگستراند و حكومت مذهبی واقعی را ‏بر قرار سازد. همگی از نظر اجتماعی بسیار مرتجع و طرفدار نقش سنتی و نا برابر زنان در جامعه و خانواده اند. در این نوشته به اختصار به پاره ای ویژگی ‏های این جنبش ها٬ و به ویژه به بنیاد گرایان مسلمان اشاره می شود.‏

بنیاد گرایان مسیحی
یكی از قدیمی ترین جنبش های بنیاد گرای دوران معاصر٬ جنبش پروتستان های اوانجلیست است كه از دهه ١٩٢٠ به این سو عمدتاٌ در امریكا با هدف ‏تسریع بازگشت عیسی مسیح بوجود آمده. آنها معتقد به نبرد نهائی قیامت به روایت انجیل یوحنا هستند كه طی آن نیرو های حق بر نیروهای باطل فائق ‏می شوند. ‏
‏      اینان تعابیر مختلفی دارند. گروهی كه آنها را بازسازان مسیحی (ریكانستركشن ایست) می نامند معتقدند كه قبل از آنكه مسیح بازگردد٬ جامعه باید در ‏مسیری خدائی بازسازی شود  و جوامع گناهكار فعلی كاملا ویران گشته و جوامعی مبتنی بر انجیل جایگزین آنها شوند. اوانجلیست های اولیه كه آنها را ‏هزاره باوران (میلن یالیست) می نامند٬ افرادی خوش بین بودند و اعتقاد داشتند كه جوامع در جهت خدائی پیشرفت می كنند٬ و مسیح بزودی هزاره ‏سلطنت خود را آنطور كه در انجیل وعده داده شده٬ آغاز خواهد كرد. اما اوانجلیست های بعدی از زمره بدبینان اند و بر این باوراند كه جوامع بشری بسوی ‏فساد هر چه بیشتر میروند و مسیح باز می گردد تا این جوامع را نابود كند٬ و هزاره خود را آغاز نماید. از این رو هر چه جامعه خراب تر و فاسد تر شود٬ ‏بنیاد گرایان راضی ترند چرا كه ظهور مسیح تسریع می گردد. اینها در جستجوی جنگ های مقدس هستند.  این گروه ها را ماقبل هزاره ای (پری ـ میلن ‏یالیست) می نامند.