تاریخ پناهندگی و مهاجرت در جهان و ایران‏
براساس اسناد تاریخی، در تمدن های نخستین خاورمیانه، مسئله پناهندگی ‏‏3500 سال قدمت دارد؛ و هیت ها، بابلی ها، آسوری ها و مصریان قدیم، ‏پناهندگی را به رسمیت می شناختند.   ‏
مهاجرت های بزرگ دره نیل، بین النهرین و شرق میانه، مهاجرت آریایی ها ‏از مناطق آسیای مرکزی به سوی نیم قاره هند و اروپا، آواره شدن یهودیان ‏توسط آسوری ها در سال 790 قمری، مهاجرت های وسیع از آسیا و اروپا به ‏سوی آمریکا و استرالیا، اخراج یهودیان از آلمان، اسپانیا و اطریش در قرون ‏‏15 و17، مهاجرت 6 میلیون آلمانی به آمریکا در قرن 19 و مهاجرت های ‏یک قرن اخیر مانند مهاجرت 1.5 ملیون نفر از مخالفین دولت روس پس از ‏انقلاب اکتبر 1917 و در جریان جنگ های داخلی 1917ـ1921، آواره شدن ‏یک میلیون از ارامنه ترکیه در سال های 1915ـ 1923، مهاجرت 18 ‏میلیون نفر هندوستانی حین بوجود آمدن پاکستان در سال1947، آواره ‏شدن میلیون ها فلسطینی پس از جنگ و اشغال سرزمین شان در سال ‏‏1948، فرار دو میلیون نفر چینی به تایوان و هنک کنگ در سال 1949، ‏مهاجرت 3.7 میلیون نفر از آلمان شرقی به آلمان غربی در سال های ‏‏1945ـ1961 پس از تقسیم آلمان، مهاجرت مسلمانان هندی، یونانیان، ‏اهالی جزایر کارائیب، سیاهان آفریقا و آسیایی ها به انگلستان، هلند، فرانسه ‏وغیره. ‏
در مهاجرت های قرن بیستم که محصول دوران رقابت های سرمایداری ‏جهانی بود، به دنبال حوادث گوناگون سیاسی ربع اول همین قرن کلا 100 ‏میلیون نفر به مهاجرت اجباری تن دادند. در سال 1939 حدود 30 میلیون ‏نفر خانه و کاشانه خود را ترک کردند، در جریان جنگ دوم جهانی 40 ‏میلیون غیر نظامی آواره شدند. هم چنین براساس آمارهای رسمی، هر ماه به ‏طور میانگین در جنگ جهانی اول به طور متوسط 137 هزار تن جان خود را ‏از دست دادند. در جنگ جهانی دوم نیز هر ماه 338 هزار غیر نظامی در ‏نتیجه ی حملات هوایی جان باختند. از 1945 تا دهه 70  در حدود 70 ‏میلیون نفر مهاجرت کردند که میلیون ها نفر ترک نیز در جمع آنان بودند. ‏آواره شدن 35 میلیون آفریقایی و 3.7 میلیون نفر یوگوسلاویایی در اثر پاک ‏سازی قومی، جنگ پنتاگون و ناتو، مهاجرت کارگران مکزیکی و فیلیپینی به ‏آمریکا، مهاجرت 91 هزار نفر آلمانی، چینی و لهستانی به هلند و مهاجرت ‏‏110250 نفر از هلندی ها به بیرون از این کشور در سال 2005.‏
بنا به آخرین گزارش سازمان ملل متحد درمورد‎ ‎مهاجرت در سال 2006، ‏نزديک به 200 ميليون نفر از مردم جهان در خارج از کشورهای‎ ‎زادگاه ‏خویش زندگی می کنند. ‏
اولین گروه بزرگ پناهندگان سیاسی و تبعیدی در آغاز قرن 20، می توان از ‏لنین و بلشویک ها یاد نمود. لنین، پس از‎ ‎سه سال زندان و تبعید در سیبری ‏از سال 1897 تا 1900، به سونیس رفت و در این کشور روزنامه «ایسکرا» را ‏تاسیس کرد و اثر معروف خود به نام «چه باید کرد؟» را به رشته‎ ‎تحریر ‏درآورد. لنین، سپس بین سال های 1908 تا 1911 به پاریس و به کراکاوی ‏مهاجرت کرد و‎ ‎در سال 1914 مجدداٌ به سوئیس باز گشت. لنین، در آوریل ‏‏1917 ضمن عبور از‏‎ ‎آلمان، مخفیانه وارد «پتروگراد» شد و مستقیماٌ رهبری ‏جنبش انقلابی به پیشگامی طبقه کارگر را در دست گرفت که به انقلاب ‏اکتبر 1917 منجر گردید.‏
قبل از آن نیز کمونیست های آلمان که مارکس و انگلس نیز در ردیف آنان ‏ها بودند به کشورهای اروپایی پناهنده شدند. انترناسیونال اول و دوم که ‏مارکس و انگلس از بنیان گذاران و رهبران آن بودند توانسته بود فعالین ‏کمونیست را در خود متشکل سازند که این فعالین در همبستگی و مبارزه ‏بین المللی کارگران جهان، نقش شایسته و مهمی را ایفا نمودند.‏
‎ ‎هم چنین از مهم ترین گروه های مبارزین و تبعیدیان روسیه در دوران ‏حکومت استالین، اسپانیا در دوران فرانکو، ایتالیایی ها‎ ‎علیه موسولینی، ‏یونانیان علیه سرهنگان و‎ ‎کمونیست های آلمان علیه هیتلر می توان در قرن ‏‏20 نام برد.‏
در خاورمیانه عرفات و مبارزین الفتح و سایر سازمان های انقلابی فلسطینی، ‏گروه بزرگ تبعدیان را تشکیل می دادند که دوران طولانی و پیچیده ای را ‏در تبعید تجربه کرده بودند. با ورود عرفات‎ ‎در اول ژوئیه 1994 به سرزمین ‏های اشغالی فلسطین، حدود نیم قرن تبعیدِ رهبران و فعالین سیاسی ‏فلسطینی به نوعی به پایان رسید. الفتح، توسط یاسر‎ ‎عرفات در سال 1958 ‏در کویت فعالیت خود را آغاز کرد و پس ازسرکوب خونین «سپتامبر سیاه» ‏در اردن، 30 اوت تا 20 سپتامبر 1970،  حدود 3000 نفر از اعضای ‏فلسطینی الفتح، به دستور ملک حسین، پادشاه اردن‎ ‎قتل عام شدند، ‏تشکیلات مبارزین الفتح، مقر خود را به بیروت منتقل کردند. ژوئن 1982، ‏جنوب لبنان و‎ ‎بیروت، توسط نیروهای سرکوبگر و اشغالگر اسرائیلی از جمله ‏به فرماندهی آریل شارون، اشغال و مبارزین فلسطین را قتل عام کردند. در ‏اثر این حمله تبعیدیان فلطسینی مهاجرت سومی را آغاز کردند و مقر رهبری ‏سازمان آزادی بخش فلسطین (ساف) را انتقال دادند.‏
در آمریکای لاتیین فیدل کاسترو، پس از پایان زندانش1953-1955راهی ‏تبعید شد و پس از یک سال به کوبا باز گشت‎ ‎و به همراه چه گوارا، رهبری ‏جنبش چریکی علیه حکومت «باتیستا» را به عهده گرفت.‏‎ ‎سرانجام انقلاب ‏کوبا در سال 1959 به پیروزی رسید و جمهوری خلق کوبا تاسیس گردید.‏
ایرانیان مهاجر در قرون 18 و19 بیش تر در استانبول و بمبئی مقیم بودند. ‏سپس برخی از مهاجرین ایرانی راهی نجف، کربلا، سامره و کاظمین شدند. ‏مهاجرت سیاسی و اجتماعی گروه بزرگی از ایرانیان به قفقاز، پس از قرارداد ‏ترکمن چای تا انقلاب‎ ‎مشروطیت، مهاجرت های دوران انقلاب مشروطه از ‏‏1265 تا 1285 خورشیدی، ‏‎ ‎به توپ بستن مجلس توسط محمد علی شاه و ‏مهاجرت آزادی خواهان در دوم تیرماه‎ 1287 ‎خورشیدی - ژوئن 1908 ‏میلادی، جنگ جهانی اول، شکست نهضت جنگل و مهاجرت مبارزین و ‏کمونیست ها به قفقاز در بین سال های 1296 تا 1304 خورشیدی،‏‎ ‎قوانین ‏ضدسوسیالیستی رضا شاه و ادامه‎ ‎مهاجرت مبارزین و کمونیست ها و تبعید ‏کثیری از کمونیست ها و آزادی خواهان در داخل ایران به مناطق بد‎ ‎آب و ‏هوا از 1307 تا 1320 خورشیدی، پس از اشغال ایران در روز سوم‏‎ ‎شهریور1320 خورشیدی توسط نیروهای شوروی از شمال و نیروهای بریتانیا ‏از جنوب و برکناری رضاشاه‎ ‎‏ توسط متفقین به دلیل همکاری با هیتلر و ‏آلمان نازی و تبعید وی به جزیره موریس، سرکوب فرقه دمکرات‏‎ ‎آذربایجان ‏به رهبری پیشه وری و مهاجرت وسیع رهبران و اعضای جمهوری خودمختار ‏آذربایجان به شوروی از 1325 تا 1330 خورشیدی، و هم چنین سرکوب ‏جمهوری خودمختار کردستان به رهبری قاضی محمد،‏‎ ‎مهاجرت جبهه ملی، ‏حزب توده و شخصیت های مخالف حکومت بعد ازکودتای 28 مرداد 1332 ‏طی سال های 1332 تا 1357، مهاجرت طرفداران خمینی پس از اعتراضات  ‏سال 1342، مهاجرت مجاهدین خلق و چریک های فدائی خلق و غیره از ‏سال 1349ـ1357، پناهنده شدن طرفداران حکومت پهلوی پس از انقلاب ‏‏22 بهمن 1357، و سرانجام فرار حدود سه الی چهار میلیون ایرانی از سال ‏های 1357 تاکنون به کشورهای هم جوار ایران، اروپا، اسکاندیناوی، استرالیا، ‏آمریکا و کانادا و...‏
بسیاری از تبعیدیان ایرانی در روسیه، در انقلاب 1905 روسیه شرکت کردند ‏و چهره هایی چون حیدر عمواوغلو و سلطان زاده و دیگر بنیان گذاران حزب ‏کمونیست ایران از نزدیک با لنین و دیگر رهبران بلشویک ها آشنایی داشتند. ‏بسیاری از رهبران کارگری مانند یوسف افتخاری، نخست به روسیه مهاجرت ‏کردند و در بازگشت راهی جنوب ایران و صنایع نفت شدند و اتحادیه های ‏کارگری و اعتصاب و اعتراض کارگران علیه نیروهای اشغالگر انگلیسی و ‏حکومت مرکزی را سازمان دهی کردند.‏

براساس آمارهای منتشر شده سالانه حدود 500000 مهاجر وارد اروپا می ‏شوند. هر یک از این مهاجرین مبلغی در 20000 - 1600  یورو پرداخت می ‏کنند، 5 - 2 میلیارد یورو، به جیب قاچاقچیان سرازیر می شود که از این ‏مبلغ، پلیس و مقامات دولتی ذیربط کشورهای اروپایی نیز سهم خود را می ‏برند. براساس گزارش سی. آی. ای. این رقم برای سراسر جهان به 12 میلیارد ‏دلار بالغ می شود.‏