امروز ایرانیان مهاجر، در گستره وسیعی از جهان از آمریکا تا دوبی، از استرالیا ‏تا ترکیه، از کانادا تا اسکاندیناوی و از کشورهای اروپای غربی تا شرقی در ‏همه عرصه های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی فعالیت چشم گیری ‏دارند. به دلیل این که هرگونه مبارزه علنی احزاب و سازمان های اپوزیسیون ‏و رسانه های گروهی و فعالیت روزنامه نگاران و نویسندگان و...، در ایران ‏ممنوع است و فعالین آن شدیداٌ تحت پیگرد قرار می گیرند، فعالیت آن ها ‏اجباراٌ در ایران زیرزمینی و در خارج در سطع علنی است. از این رو، امروز با ‏وجود ابزارهای تکنیکی مدرن هم چون سایت های اینترنتی، جلسات ‏پالتاکی، صدها رسانه گروهی از رادیو تا تلویزیون که از خارج برنامه های خود ‏را به ایران رله می کنند تا حدودی مرزهای سانسور را شکسته و انحصار ‏مطلق آن از دست حکومت خارج کرده اند؛ تقریبا مرزهای سانسور شکسته ‏شده و مبارزه داخل و خارج کشور تاثیر متقابلی بر روی همدیگر می گذارند. ‏
عموماٌ مبارزه در خارج کشور دو عرصه عمومی و مهمی را در برمی گیرد: ‏مبارزه بر علیه حکومت اسلامی و افشای سیاست های آن در نزد افکار ‏عمومی مردم جهان، به خصوص در نزد احزاب و سازمان های پارلمانی و ‏غیرپارلمانی، تشکل های کارگری، نهادهای انسان دوست، روزنامه نگاران و ‏نویسندگان است؛ دوم، این که فعالیت های بین المللی و جلب حمایت و ‏پشتیبانی از جنبش های حق طلب ایران و مبارزه آن ها در عرصه های ‏جنبش کارگری، جنبش زنان، جنبش دانشجویی، جنبش انقلابی کردستان و ‏مردم تحت ست نقاط دیگر ایران. ‏
البته در میان ایرانیان مهاجر در خارج کشور همانند داخل کشور تیراژ کتاب ‏و روزنامه به دلیل مطالعه کم ایرانیان چندان زیاد نیست. شاید ایرانیان به ‏مسائل سطحی از طریق شنوایی بیش تر علاقه دارند تا روزنامه خوانی و ‏کتاب خوانی. این هم ریشه های تاریخی ویژه خود را دارد و عمدتاٌ ریشه ‏اصلی آن را باید در سانسور و اختناق دولت ها مورد تحقیق و بررسی قرار ‏داد.‏
شایان ذکر است که روشنفکران ایرانی در خارج کشور از روشنفکر سیاسی تا ‏روشنفکر فرهنگی و دانشگاهی در همه کشورهای اروپایی، اسکاندیناوی، ‏استرالیا، آمریکا، کانادا و ترکیه فعالیت دارند و هر کدام تجارب ارزنده خود را ‏اندوخته اند. از این رو، بررسی و جمع بندی همه جانبه در خصوص فعالیت ‏های ایرانیان تبعیدی و مهاجر، نیازمند تحقیقات گروهی از زوایای گوناگون ‏با امکانات زیاد است. آنچه که در زیر آمده است نه مشاهده و بررسی یک ‏ناظر بیرونی، بلکه تحقیق و بررسی و تجربه نظری و عملی خود نویسنده ‏است. ‏
جامعه ایران، در سال های 1356 و 1357، به مبارزه همه جانبه علیه ‏حکومت دیکتاتوری پهلوی برخاست تا جامعه ای آزاد، برابر، عادلانه و مرفه ‏بسازد. اما با وجود این که انقلاب با مبارزه و جانفشانی کارگران، زنان، ‏دانشجویان، آزادی خواهان، مردم محروم و تحت ستم به پیروزی رسید. اما ‏متاسفانه مردم انقلابی عدالت خواه و برابری طلب نه تنها نتوانستند آلترناتیو ‏خود را به جای حکومت سرنگون شده پهلوی به کرسی بنشانند، بلکه این ‏انقلاب توسط حاکمان جدیدِ اسلامیِ قداره بند- با حامیان داخلی و بین ‏المللی- شدیداٌ سرکوب شد؛ و رقم چشمگیری از آن ها توانستند جان سالم ‏بدر برده و فعالیت های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خود را در خارج کشور ‏ادامه دهند.‏
مسلماٌ باید ریشه های قدرت گیری گرایش مذهبی را در عملکردها و سیاست ‏های حکومت پهلوی مورد بررسی قرار داد. زیرا حکومت پهلوی و پلیس ‏مخفی آن (ساواک)، هر کسی را که کوچک ترین انتقاد سیاسی به حکومت ‏داشت دستگیر و شکنجه و اعدام می کرد. هرگونه فعالیت گرایش چپ جامعه ‏از برگزاری هشت مارس روز جهانی زن، اول ماه مه روز جهانی کارگر و ‏تشکل مستقل کارگری و سیاسی و اجتماعی اکیداٌ ممنوع بود و فعالین و ‏رهبران سازمان های چپ عمدتاٌ در زندان ها بودند. اما آخوند جماعت، از ‏تمام امکانات دولتی- بلندگوهای مساجد در مرکز شهرها تا دورترین نقاط ‏ایران در روستاها- برخوردار بود. فقط بخش ناچیزی از آخوندهایی که ‏مستقیم و علنی با سیاست های شاه مخالفت می کردند، دستگیر و زندانی و ‏تبعید می شدند.  برای مثال، اگر کسی طلبه می شد از همه امکانات مجانی ‏تحصیلی و اسکان و غیره برخوردار می شد و به سربازی هم نمی رفت. اما ‏یک دانشجو، از چنین امکاناتی برخوردار نبود. هر جوانی که به سن 18 ‏سالگی می رسید اجباراٌ باید دو سال از بهترین دوران عمر خود را برده وار و ‏مجانی در فضایی تحقیرآمیز می گذارند. اما نزدیک به 120 هزار طلبه  و ‏آخوند متشکل با امکانات مالی و تبلیغی در کشور فعالیت داشتند. طبیعی ‏ست که با حمایت بورژوازی داخلی و بین المللی حکومت را قبضه کند و ‏انقلاب 57 مردم ایران را به مسلخ بورژوازی ببرد. مذهب و ناسیونالیسم، ‏گرایشات عقب مانده بورژوازی هستند که هر موقع سیستم سرمایه داری ‏جهانی و حکومت ها نیازی به آن ها داشتند با تحریک احساسات ملی و ‏مذهبی، جوامع بشری را به تباهی می کشانند.‏
حکومت اسلامی، زنان را به طور وحشیانه ای سرکوب کرد؛ در اولین بهار ‏آزادی به کردستان حمله کرد؛ مردم ترکمن صحرا و خوزستان را به خاک و ‏خون کشید؛ جوخه های مرگ راه اندازی کرد؛ فعالین جنبش کارگری و ‏سازمان ها و احزاب سیاسی را دستگیر و زندانی و اعدام کرد؛ احزاب سیاسی ‏و تشکل های کارگری را یکی پس از دیگری منحل کرد. خمینی، بنیان گذار ‏حکومت جهل و جنایت، آغاز جنگ ایران و عراق را نعمت الهی نامید و در ‏پرتو این جنگ خانمانسوز، با سرکوب های خونین و تحمیل بی حقوقی های ‏فردی و اجتماعی و اقتصادی توانست تا حدودی پایه های حکومت خود را ‏محکم سازد. اعدام های سال های 60 تا 62 نیز بسیار گسترده بود. همه این ‏عوامل سبب شد که تعداد زیادی از فعالین سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و هم ‏چنین جوانان زیادی از ترس جبهه رفتن، ایران را ترک کردند؛ و سال ها بعد ‏در پایان جنگ ایران و عراق نیز حکومت اسلامی با فرمان خمینی چندین ‏هزار زندانی سیاسی را قتل عام کرد.‏
در چنین شرایطی، حدود سه چهار میلیون انسان، ایران را برای دست یابی ‏به یک زندگی انسانی ترک کردند و در کشورهای اروپایی، آمریکا، کانادا و ‏استرالیا ساکن شدند. در این میان فعالین شناخته شده جنبش کارگری، ‏زنان، دانشحویان، روشنفکران، سازمان ها و احزاب سیاسی که از دست ‏جنایت کاران حکومت اسلامی جان سالم به در برده بودند در خارج کشور ‏فعالیت های سیاسی و اجتماعی خود را دنبال کردند. بنابراین، فعالیت های ‏سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در داخل کشور زیرزمینی شد در نتیجه، ‏سازمان ها و احزاب سیاسی چه چپ و چه راست فعالیت های علنی خود را ‏در خارج کشور متمرکز کردند. ایرانیان آزادی خواه تبعیدی، صدها تشکل ‏پناهندگی، فرهنگی و اجتماعی و انتشار نشریات متنوع و راه انداختن رادیو ‏فعالیت های خود را گسترش دادند. در سال های اخیر نیز برنامه های ‏تلویزیونی، سایت های اینترنتی نیز گسترش چشمگیری پیدا کرده است.‏
در سطح ادبیات، شاعران، نویسندگان، هنرمندان و روزنامه نگاران مترقی و ‏عدالت خواه و چپ، آثار فراوانی را تولید کرده اند و صدها کانون و نهاد ‏فرهنگی در کشورهای غربی به وجود آورده اند. مهم تر از همه کانون ‏نویسندگان ایران (در تبعید) و انجمن قلم ایران (در تبعید) نیز در دفاع از ‏آزادی بیان و قلم و نویسندگان و هنرمندان داخل کشور، کوشش های ارزنده ‏در تاریخ (تبعید) ثبت کرده اند.‏
البته یک تفاوت مهم و بزرگ بین گرایش چپ و راست اپوزیسیون وجود ‏دارد، این است که گرایش راست، از طیف توده ای- اکثریتی، جبهه ملی تا ‏سلطنت طلبان عمدتاٌ فعالیت هایشان رسانه ای و از نوع ژورنالیسم راست ‏است و کم تر پراتیک سیاسی علیه حکومت اسلامی دارند. هم چنین ‏اپوزیسیون راست، در دوره هایی مثلاٌ در دوره قدر قدرتی (جناح دوم خرداد) ‏و ریاست جمهوری محمد خاتمی، به سوی این جناح حکومت متمایل شد و ‏یا در دوره اخیر که دولت آمریکا سیاست های ضد و نقیضی بر علیه حکومت ‏اسلامی اتخاذ کرده است عمدتاٌ این اپوزیسیون سیاست های خود را با ‏سیاست های آمریکا منطبق می کند تا به سبک عراق و افغانستان به کرزای ‏ها و مالکی ها تبدیل شوند. کم نیستد روشنفکرانی که با این طیف هم صدا ‏شده اند. ‏
اما احزاب و سازمان ها و شخصیت های فرهنگی و هنری و اجتماعی چپ، ‏کانون های دمکراتیک و سرنگونی طلب، با سازمان دهی آکسیون ها و ‏کمپین های وسیع اعتراضی و افشای جنایات حکومت اسلامی، مبارزه در ‏جهت سرنگونی کلیت این حکومت، مبارزه در جهت آزادی همه زندانیان ‏سیاسی و لغو هرگونه شکنجه و اعدام، دفاع از جنبش کارگری، جنبش زنان، ‏جنبش دانشجویی، جنبش انقلابی کردستان، دفاع از پناهندگان، مبارزه علیه ‏راسیسم و نژادپرستی، همبستگی کارگری و غیره همواره تلاش  کرده اند که ‏نگذارند حکومت اسلامی از یک سو جنبش های اجتماعی داخل کشور را ‏سرکوب کند و از سوی دیگر، به راحتی بساط خود را در خارج کشور نیز پهن ‏کند. اگر ما با یک ارزیابی و تحقیق واقعی به مبارزه اپوزیسیون راست و چپ ‏بپردازیم به سادگی درمی یابیم که اپوزیسیون راست در افشای سیاست های ‏ارتجاعی و غیرانسانی حکومت اسلامی کم ترین سهم را دارد، آن هم کجدار و ‏مریض! البته گرایش چپ هم یک دست نیست و در بین آن ها نیز تفاوت ‏های زیادی وجود دارد اما از پرداختن به این امر مهم از حوصله این بحث ‏خارج است. بنابراین، این مطلب عمدتاٌ به طور کلی گرایش چپ و آزادی ‏خواه اپوزیسیون حکومت اسلامی را شامل می شود. به علاوه، به دلیل این که ‏اولا، اپوزیسیون راست در مبارزه علیه حکومت اسلامی و در دفاع از مبارزات ‏مردم داخل کشور، چیزی برای عرضه ندارد و در تحلیل ها و تحقیق ها نیز ‏به معنای واقعی جایی برای آن ها نمی توان قائل شد؛ دوماٌ، تجربه من در ‏مبارزه صفوف اپوزیسیون چپ و اگر دقیق تر بگویم در مبارزه کارگری ‏کمونیستی است. اما عمیقاٌ به این مسئله باور دارم که در هر تحلیل و بررسی ‏نباید عدل و انصاف و واقعیات اجتماعی را نادیده گرفت و به تحریف و غلو ‏گویی روی آورد. بنابراین، آنچه که در زیر می آید مربوط به فعالیت های ‏اپوزیسیون جدی و واقعی حکومت اسلامی، یعنی گرایش چپ و آزادی خواه ‏در خارج کشور است.‏
تاکید بر این مسئله نیز ضروری است که تقریباٌ عصر پذیرش پناهندگى ‏سياسى به سر آمده است، نه پناهنده سیاسی؛ زیرا در اقصی نقاط جهان به ‏ویژه در قاره آفریقا و آسیا، هنوز هم حکومت های دیکتاتوری حاکمیت دارند ‏و حتی ابتدایی ترین حقوق و آزادی های فردی و اجتماعی را به رسمیت ‏نمی شناسند. از سوی دیگر جنگ هایی که دولت های غرب و در راس همه ‏دولت آمریکا در راستای منافع اقتصادی و سیاسی و نظامی خود در این قاره ‏ها راه می اندازند و هم چنین درگیری های داخلی ملی و مذهبی، همگی ‏سبب می شوند که همواره پناهندگی سیاسی بازتولید شود. اما با این وجود ‏در دو دهه اخیر به دلیل این که غرب نیاز چندانی به نیروی کار ندارد دور ‏خود دیوارهای صعب العبوری به وجود آورده و با بسیج پلیس و تغییر قوانین ‏و زیر پا کذاشتن کنوانسیون 1951 ژنو در امور پناهندگی، پذیرش پناهندگی ‏در کشورهای پناهنده پذیر به حداقل رسیده است. اگر روزگاری فضای توازن ‏قواى دوران جنگ‎ ‎سرد، دفاع از حقوق بشر، امر پناهندگی نیز را تسهیل می ‏کرد امروز دیگر چنین فضایی وجود ندارد؛ و سازمان ملل نیز از پناهندگان و ‏نيازهايشان دفاع نمی کند. فراتر از این نزدیک به دو دهه است که سازمان ‏ملل متحد، پس از فروپاشی بلوک شوروی، در دست دولت های بزرگ ‏پسشرفته صنعتی و در راس همه آمریکا، به ابزاری برای تحریم اقتصادی و ‏لشکرکشی به کشورها مبدل شده است.‏
به دنبال وقایع مهم جهانی، چون فروپاشی شوروی و بحث پایان تاریخ و ‏لشکرکشی آمریکا به عراق با هدف برقراری «نظم نوین جهانی» و سلطه اش ‏بر جهان و واقعه هولناک تروریستی 11 سپتامبر 2001 در آمریکا- برخورد ‏دو هواپیما مسافربری با سرنشینانش به برج های دو قلوی سرمایه داری ‏جهانی توسط تروریست ها، فروریختن این برج های عظیم و مرگ بیش از ‏سه هزار انسانِ بی گناه، تحولات جدیدی را در ابعاد جهانی به وجود آوردند و ‏تاثیر خود را بر جهان و ایران و ایرانیان پناهده و مهاجر نیز گذاشتند. صف ‏بندی های جدیدی در میان اپوزیسیون حکومت اسلامی و شخصیت های ‏سیاسی، اجتماعی و فرهنگی پدید آمد.  ‏
اساساٌ به دلیل این که بحث ما بر بستر واقعی پیش برود باید حضور ایرانیان و ‏اپوزیسیون را دوره بندی کرد. زیرا مهاجر و پناهنده برای رسیدن به موقعیت ‏یک شهروند معمولی در جامعه ای که تازه وارد آن شده است مراحل مختلفی ‏را اجباراٌ طی می کنند که  هر کدام از این مراحل، ویژه گی های خود را ‏دارد.‏