انقلاب بهمن ماه بزرگترين رويداد و بزرگترين جنبش توده ای  در تاريخ کشور ما بود. اين انقلاب اما ، با همان سرعتی که گسترش  يافت و به پيروزی رسيد با همان سرعت  به دست حاکميت مرتجع، به بزرگترين فاجعه ي تاريخ کشور ما تبديل شد. اين تحول انقلاب، علاوه بر پرسش های متعدد و غالباً  بی پاسخی که در آن زمان مطرح ساخت، بسياری از تصورات و باورهای ما را فروريخت، و اين  محدود به حزب رنجبران نبود. حزب رنجبران با اينکه  از نيمه سال 1359  سياست خود را در قبال حاکميت تغيير داد،  معهذا  مشکلات ذهنی و عملی  ناشی از  دنباله روی از حاکمان را تا مدتها با خود حمل می کرد. بسياری از اعضای حزب در پی يافتن مسئولان اين دنباله روی  و در پي يافتن ريشه های دنباله روی در پنداشته ها نظری و در باورهای سياسی  و ايدئولوژيک  خود بودند.  همه ي اينها آن زمين مساعدي بود که می توانست دانه های تشديد اختلاف را  بگونه ای که رخ داد و يا بگونه ای ديگر بارور سازد»

کاک ابراهيم از رهبران طراز اول آن زمانِ حزب رنجبران، اما بسيار مختصر و مفيد به اين انشعاب می پردازد:

«درحزب رنجبران ايران، بنا به تصميم کميته‌ی دائم دفترسياسی در مشورت با رفقای دفترسياسی و برخی از اعضای کميته مرکزی در اسفند ١٣٦٠ تصميم گرفته شد که روی دوپا (مبارزه مسلحانه و حفظ تشکيلات برپايه کارتوده‌ای) حرکت کنيم و درکردستان کنگره دوم حزب راتشکيل دهيم. کميته موقت رهبری در داخل هم انتخاب شد تا هم درحفظ تشکيلات و هم درگسيل رهبری، کادرها و اعضاء به کردستان اقدام کند. اما هنوز مرکب اين تصميمات خشک نشده بود، اين کميته مطرح ساخت که حفظ تشکيلات و کارتوده‌ای عمده است و از پياده کردن تصميمات سرباز زد (نفی مرکزيت دموکراتيک). تلاش مسئوولين بخش کردستان در پياده کردن تصميمات حزبی دفتر دائم به جائی نرسيد و در زمستان ٦١ کار به انشعاب کشيده شد».

حزب کمونيست کارگران و دهقانان ايران (توفان)

اين "حزب" نيز حاصل يکی از انشعاباتِ منعدد از حزب توده در سال های پس از کودتای بيست و هشتم مرداد در خارج از کشور بود. هادی جفرودی از فعالين پيشين اين گرايش در زندان های رژیم سلطنتی، اين مجموعه را به اين ترتيب تشريح می کند، ايشان در ابتدا توضيح می دهد که تا پيش از دستگيری و زندانی شدن (اواخر آذر 1349) عضو "هيئت مرکزی سازمان [مارکسيستی لنينيستی توفان]" بوده است، اما پس از آزادی به رغم ارتباط مستقيم با رهبری سازمان، حاضر به عضويت مجدد نشده است، و در نتيجه اشاره می کنند که اطلاعات ايشان نه حاصل شرکت در مباحث و دسترسی به اسناد درونی تشکيلاتی، بلکه حاصل گفتگو با رهبران وقت بوده است.

«دوره دوم نشريه توفان درفوريه 1964منتشر شد. انتشار دهندگان آن جمع کوچکی ازکمونيست های ايرانی مقيم خارج (درشهر مونيخ ) بودند که هم زمان با انشعاب در جنبش کمونيستی جهان، اعلام جدائی از حزب توده ايران کرده و از خط مشی جهانی حزب کمونيست چين حمايت و پشتيبانی می کنند . در نخستين شماره هاي اين نشريه مطالب و نوشته ها در چارچوب دفاع از مبارزات ملی و دموکراتيک وشخصيت های کمونيست و ملی .. دفاع از مبارزات خلقهای تحت ستم امپرياليسم و ارتجاع وابسته، افشاء گری عليه رژيم شاه وسرسپردگی رژيم به امپرياليست ها بود.

انتشار نشريه توفان بطور منظم هرپانزده روز يکبار صورت می گرفت و در ميان دانشجويان خارج از کشور توزيع می شد و به تعدادی معدود يراي ايران ارسال می گرديد. خصلت نمادين اين گروه کوجک  دفاع از مارکسيسم ـ لنينيسم در مقا بله با خط مشی رويزيونيستی احزاب  کمونيستی گذشته و تحت رهبری حزب کمونيست اتحاد شوروی (منجمله رهبری حزب توده)، دفاع ازخط و مشی رهبری حزب کمونيست چين درباره مسائل انقلاب وتحولات انقلابی درمقياس کشورهای سه قاره و رهبری انقلاب، پيگيری و دفاع از اصول ومبانی مارکسيسم ـ لنينيسم بود... درنخستين شماره هاي اين نشريه (10  الی 12 شماره) مطالب نوشته ها باعقايد و نظريات گروه همگامی نداشت از اينرو مطالعه و تجديدنظر در سياست نشريه آغاز می شود. همزمان در دستگاه رهبری حزب توده اختلافات بر سر مسائل بين المللی وخط مشی جنبش کمونيستی وسمت گيری ها شدت می گيرد و به حدا ئی سه تن از رفقا (قاسمی و فروتن از رهبری و عباس سغائی از مشاورين حزب) پايان می يابد. اعلام جدائی و انتشار وسيع و توزيع آن درخارج و داخل کشور از طريق نشريه توفان، زمينه همکاری و فعاليت مشترک را فراهم می سازد .

رفقای سه گانه از همان آغاز جدائي از حزب توده و آمدن آنان به غرب به سازمان انقلابی حزب توده در خارج پيوستند، و رفيق فروتن نيز برای عضويت در هيئت اجرائيه اين سازمان انتخاب شد. سازمان انقلابی، باوجود اينکه اکثريت عناصر وفادار به مارکسيسم ـ لنيينيسم و انقلابي را در خود جای داد، ليکن،  رهبری اين سازمان از همان آغاز فعاليت تشکيلاتی به خط مشی ولونتاريستی و آوانتوريستی روی کرد. از اين رو نه به حزب و نه به برنامه و خط و مشی و يا موازين تشکيلاتی اعتقادی نداشت... طبيعی است که رفقای سه گانه، با درک آن سکتاريسم و يا تيول داری، نمی توانستند با آن موافقت و يا همکاری کنند. با جدائي رفقا فروتن و قاسمی از سازمان انقلابی، امکان وگسترش  فعاليت  مشترک با گروه مارکسيست ــ لنينيست توفان  را بيش از پيش فراهم شد . زمينه بحث و مطالعه درباره برنامه و خط مشی طرح گرديد وپس از مدتی کوتاه، طرحی با عنوان : "وظايف مبرم مارکسيستها ــ لنينيستهاي ايران" ارائه گرديد و همزمان با نام سازمان مارکسيستی ـ لنينيستی توفان به حيات و فعاليت خود ادامه داد. ( اکتبر يا نوامبر 1966  )... طی دو الی سه سال فعاليت اوليه سازمان مارکسيستی ـ لنينيستی توفان، عمدتا درخارج و به صورت محدود در داخل جريان داشت، اهداف سازمان در نزد محافل کمونيست های درون کشور قابل پذيرش و در برون کشور در کنار ساير جريانات چپ مطرح بود. به ظاهر فعاليت تشکيلاتی در خارج منسجم تر شد. و افراد بيشتری به عضويت سازمان در آمدند. تغييراتی در رهبری سازمان ايجاد شد. افراد جديدی به عضويت هيئت رهبری در آمدند .تاثير گذاری دو عضو باتجربه (فروتن و قاسمی) نقش قاطعی در پيشبرد اهداف سازمان داشتند. اين  دو عضو با تجربه جنبش کمونيستي ايران با کار مداوم خود در زمينه مسائل تئوريک و سياسی، مجموعه اعضاء سازمان از صدر تا ذيل را تحت الشعاع فعاليت های فکری و عملی خويش قرار دادند، غالب مقالات، نوشته های سياسی و تئوريک در توفان محصول کار اين دو رفيق بوده است. گرچه ارزش نوشته ها و فعاليت های ساير رفقا را نمی توان ناديده گرفت و به آن ارج نگذاشت.

ديدگاه های اين دو عضو رهبری در باره احيای حزب طبقه کارگرايران از دو منظر کاملا متفاوت بود. به اعتقاد رفيق قاسمی، درشرايط کنونی، سازمان توفان يگانه سازمان مارکسيستي ـ لنينيستی است که از مشی صحيح پيروی می کند. فعاليت های سازمان در واقع در حهت احيای سازمانهای حزبی است. اين امر بسيط بمعنای سازمان يعنی حرکت بسوی حزب است. هر گونه فعاليت ايدئولوژيک، سياسی و تشکيلاتی ما در کادر وظايف حزبی است. از اينرو  او  اعتقاد داشت که سازمان توفان می تواند بمثابه حزب اعلام موجوديت کند.

به اعتقاد رفيق فروتن، پروسه احيای حزب، پروسه ئی طولانی است که در عرصه کشور صورت می گيرد. بدون ايجاد سازمانهای حزبی دردرون کشور امکان احيای حزب ميسر نيست. ما بعنوان سازما ن مارکسيستی ـ لنينيستی بخشی از جنبش فراگير کمونيستی ايران هستيم. ما، هيچگونه ارتباط با سازمانهای درون کشور، در ميان طبقه کارگر و خواسته های سياسی و اجتماعی آن را نداريم. فعاليت ما، در خارج، در کنفدراسيون دانشجويان صورت مي گيرد. بايد راههای نفوذ  در درون کشور را مطالعه بيشتر کرد و به ايجاد هسته های سازمانی و گسترش آن پرداخت. تا زمانی که اين هسته ها قادر باشند در پيوند با کارگران و ساير قشرهای اجتماعی، به ايجاد سازمانهای حزبی ياری رسانند.

اين دو نظريه بصورت مکتوب درتشکيلات به بحث گذاشته شد. در نتيجه اساس و پايه انشعاب از همين نقظه آغاز شد. احمد قاسمی در فوريه 1974 درسن 57 سالگی در اثر سکته قلبی در گذشت. طرفداران نظريه حزب، دو سال بعد موجوديت حزب کارگران و دهقانان را اعلام کردند. سازمان توفان نيز به راه و مشی خود ادامه داد.

درسال 1359 انشعاب ديگری درسازمان مارکسيستی ـ لنينيستی توفان صورت گرفت. موضوع اختلاف، برسر ماهيت  انقلاب، ماهيت رژيم جمهوري اسلامی و راه مبارزه با رژيم بود. فروتن و تعدادی از رفقا ازسازمان  کناره گرفتند و پس از مدتی دست به انتشار نشريه "راه آينده" زدند. فروتن درسال 1998 در سن 87 سالگی درگذشت و پس از آن، همکاران نشريه راه آينده لزومي براي انتشار آن نديدند.»

اين مطلب ناقص است و بسياری از گروه ها و جرياناتی را که در جنبش چپ ايران فعال بوده و اعضا و هواداران آنان در زندان های جمهوری اسلامی شکنجه و اعدام شدند را دربر نگرفت، گروه هايی همچون وحدت کمونيستی، اتحاديه ی کمونيست ها و ...؛ اين مطلب ناقص است، چرا که همچنان که در سطور ابتدايی متذکر شدم آگاهانه به تحليل روند تحولاتِ اجتماعی، شرايط حادث شده، علل تغيير گرايش ها، نگاهی به تغيير چهره ی جهان در طی سال های مورد بحث و ... نمی پردازد و بی ترديد بدون پرداختن به اين پارامترهای بسيار با اهميت قادر به تحليل جنبش چپ نخواهيم بود، اين کار نيز در فرصتی کوتاه ميسر نبود و نيست و نياز به بازبينی ای تاريخی از روند تحولات سال های سپری شده در عرصه ی ايران و جهان الزامی است. 

و به مثابه آخرين نکته ی قابل اشاره، قصد من و به گمانم پرويز قليچ خانی نيز، نه نتيجه گيری از مطالب و گزارشات ارائه شده، نه اشاره به تناقضات هر يک از گزارشات با يکديگر و نه مرثيه سرايی برای جنبش چپ ايران در سال های تبعيد بوده است، آنچه که در درجه ی اول اهميت بوده و هست، انتقال تجارب شکست انقلاب ايران به تشکیلات جنبش جوان و خجسته ی چپ ايران است که در عرصه ی مبارزه ی اجتماعی در حال باليدن و رشد است.