سازمان چريک های فدايی خلق ايران

با سرنگونی نظام سلطنت و تغيير رژيم در ايران، اين سازمان به مثابه وسيع ترين و گسترده ترين سازمان چپ کشور که گستره یِ اعضای نوين و هوادارانِ متشکل آن سراسر کشور را دربر می گرفت، فرای پاسخگويی به تحولاتِ سياسی روزمره، در مقابلِ سئوالی مربوط به تاريخ و هويتِ خود نيز قرار گرفت. آيا سازمان چريک های فدايی خلق ايران، با تغيير شرايط سياسی کشور همچنان گروهی چريکی خواهد ماند، يا اينکه به سازمان و گروهی سياسی گذار خواهد کرد؟! اين مباحثات و کنار گذاشته شدنِ تئوری منوط بر «مبارزه ی مسلحانه، هم استراتژی، هم تاکتيک»، موجبِ شکل گيری اولين جدايی از سازمان شد. چهره های شاخص اين گرايش، اشرف دهقانی، محمد حرمتی پور، عبدالرحيم صبوری بودند. مهدی سامع از مسئولينِ آن زمانِ سازمان معتقد است:

«اولين جدايي، انشعاب رفيق اشرف دهقاني و فدايي شهيد رفيق محمد حرمتي بود. اشرف دهقاني طي يك مصاحبه به اخراج خود از سازمان اعتراض و دلايل مخالفت خود را با رهبري وقت سازمان اعلام داشت. آنها در خرداد 1358 تحت عنوان "چريك هاي فدايي خلق ايران" اعلام موجوديت كردند»

جابر کليبی مسئول روابطِ خارجی «چريک های فدايی خلق ايران» در آن دوران با شرح مفصل تری به اين انشعاب پرداخته است:

«جريان چفخا درسال 1358 تشکيل شد و طی جزوه ای تحت عنوان "مصاحبه با رفيق اشرف دهقانی" مواضع سياسی خود را در تقابل با "سازمان چريک های فدايی خلق" (از اين پس سچفخا) اعلام نمود. تشکيل دهندگان اوليه اين جريان عبارت بودند ازعده ای از زندانيان سياسی سازمان چريک های فدايی خلق که در نتيجه قيام مردم ايران در سال 1357 از زندان ها آزاد شده بودند و بخشی از نمايندگی خارج از کشور سچفخا. در جريان تشکيل چفخا، عده ای از فعالان سياسی خارج از کشور (فعالان کنفدراسيون جهانی دانش جويان ايرانی) که در جريان قيام به ايران بازگشته بودند نيز به آن ها پيوستند.

بخش اول، در زندان در مقابل سياست جديد اعلام شده توسط رهبری سازمان مبنی بر رد نظرات مسعود احمد زاده دال بر وجود "شرايط عينی انقلاب" و پذيرش نظرات بيژن جزنی در نفی "شرايط عينی انقلاب" در ايران، موضع گيری کرده بودند. بخش دوم در عين حال که سياست جديد سازمان را نمي پذيرفتند ولی کماکان عضو سازمان باقی مانده و نمايندگی سازمان در خارج از کشور را به عهده داشتند و بخش سوم، کادرها و اعضای کنفدراسيون جهانی دانشجويان ايرانی که بلافاصله پس از اعلام مواضع جديد سازمان چفخا در سال 1355، سياست جديد سازمان چفخا را به عنوان يک سياست انحرافی و راست به نقد کشيده و در مقابل آن ايستادند»

چريک های فدايی خلق، گروهی که هويت سياسی خود را در ابتدا با مصاحبه ی اشرف دهقانی تعريف می کرد، خود به فاصله ی زمانی کوتاهی به بحران دچار آمده و به گرو های متعدد انشعابی تقسيم شد. جابر کليبی در شرحی مبسوط و توضيحاتی بسيار روشنگر نگاهی به تاريخچه و روند جدايی های درون اين جريان دارد:

«تنها متنی که به نوعی و در يک چارچوب کلی اهداف و مواضع چفخا را بيان می کرد جزوه "مصاحبه با رفيق اشرف دهقانی" بود. اين مصاحبه در مقابل اعلام اخراج اشرف دهقانی از سچفخا منتشر شده بود. بهر رو چفخا کوشيد تا در مبارزه عليه نظرات جديد سچفخا تفاوت خود با اين جريان را بيان کند و افکار عمومی را در اين زمينه که رهبری سچفخا از اصول اساسی مبارزه مسلحانه که در کتاب "مبارزه مسلحانه، هم استراتژی، هم تاکتيک"، نوشته ی مسعود احمد زاده که در حقيقت پايه های تئوريک سازمان بود، منحرف شده است و بنابراين ادامه دهنده مشی سازمان نيست، روشن سازد. در سال 1360 اولين آثار بحران در سازمان با نقد مصاحبه با اشرف دهقانی ظاهر گرديد و حول اين مساله دو جناح شکل گرفت. جناحی که معتقد بود اين نوشته وظايف و شعارهای چفخا را در شرايط جديد تعيين کرده است و جناح ديگری که مصاحبه مذکور را در تناقض با تئوری "مبارزه مسلحانه، هم استراتژی هم تاکتيک" ارزيابی می کرد. نقد مصاحبه سرانجام به نقد گذشته چفخا رسيد و مخالفان مصاحبه اين گذشته را انحرافی و عدول از مبارزه مسلحانه دانستند. بحران در چفخا چنان بود که در اثر آن، اين جريان نه تنها قادر نشد تصميماتی را که برای "جبران انحرافات گذشته" اتخاذ کرده بود باجرا بگذارد بلکه در عين حال نتوانست جلسه عمومی خود را برگزار کند. تذکر اين نکته اهميت دارد که چفخا در اين دوران فاقد اساسنامه و ضوابط تشکيلاتی است و اين امر وضعيت تشکيلاتی سازمان را بيش از پيش در ابهام و ناروشنی قرار می داد ... مخالفان مصاحبه طرفداران آن را متهم به کارشکنی در امورسازمان بويژه جلوگيری از اجرای برنامه های مبارزاتی از قبيل باز کردن "جبهه شمال"، می کردند.

پس از انشعاب در سال 1360، "سازمان چريکهای فدايی خلق ايران (ارتش رهايی بخش خلقهای ايران)" (از اين پس چفخا- آرخا)، حيات خود را آغاز کرد که گشودن "جبهه شمال" (مبارزه مسلحانه در شمال)، "تقويت و توسعه فعاليت چريکی شهری" و "ادامه فعاليت مسلحانه در کردستان" اساس حرکت آن را تشکيل می داد. اين جريان عمليات مسلحانه چشم گيری را عليه نيروهای رژيم در شمال انجام داد ولی چندی بعد، يعنی در اسفند سال 1360 بخش شهر سازمان متحمل ضرباتی شد که بر اثر آن تعدادی از کادرهای آن، بويژه عبدالرحيم صبوری، عضو کميته مرکزی و مسئول شهر در درگيری با نيروهای رژيم کشته شدند. اندکی بعد، در 4 فروردين سال 1361 "ستون جنگل" نيز ضزبه خورد و تنی چند از اعضای آن، بويژه فرمانده ستون، محمد حرمتی پور، کشته شدند. اين ضربات پی در پی و سنگين که افراد برجسته و با نفوذ سچفخا- آرخا را از ميان برداشت، تاثير گسترده و عميقی در ايجاد نابسامانی در درون سازمان به جا گذاشت ... در اين دوران عده ای از اعضای سازمان در کردستان از آن انشعاب کرده به کومه له پيوستند. اندکی بعد جريان ديگری به نام "هسته رزم کمونيستی" از سازمان جدا شد و فعاليت مستقل خود را آغاز نمود. در اين ميان افراد و گروه های مختلفی از سازمان يا اخراج شدند و يا انشعاب کردند که آمار و اسناد دقيقی در اين مورد در دست نيست.