از میا ن تمامی کانال های ارتباطی  زندانی با دنیای خارج ، هم چون داشتن ‏روزنا مه و رادیو تلویزیون و نامه نگاری های ماهانه و تحت کنترل (تنها در ‏پنج سطر، و با بستگان درجه یک)، ملاقا ت حضوری از ویژه گی و تمایزی ‏منحصر به فرد برخوردار است. ملاقات حضوری تنها کانال ارتباط مستقیم  ‏زندانی  با دنیای خارج است. معمولا و به طور رایج هر زندانی حکم گرفته ای ‏که تخلیه اطلاعاتی شده، و موارد بازجویی اش به پایان رسیده باشد، از امکان ‏ملاقا ت بهره مند میشد. (جز مواردی  که به ریز پرونده مرتبط است و با ‏صلاحدید تیم بازجویان زندانی از ملا قات محروم است) ملاقات ها معمولا هر ‏دو هفته یک بار و از پشت شیشه، به وسیله تلفون، در فاصله  زمانی بین ده ‏تاپانزده دقیقه میان زندانی و منسوبین درجه یک چون: همسر، پدر، مادر و ‏فرزندان صورت می گرفت. ملاقات با حضور ناپیدای گوش سوم و نا محرمی ‏که از آن سوی سیم به فالگوشی ایستاده بود  انجام می شد، و هر لحظه می ‏توانست به بهانه ی رد و بدل شدن کلامی ممنوعه، قطع شود. لحظه اوج و ‏هیجان انگیزترین قسمت ملاقات برای متاهلین و کسانی که کودک خردسال ‏‏(زیر سن مدرسه) داشتند، زمانی بود که وقت ملاقات به پایان می رسید و ‏زندانی میتوانست برای دقایقی کوتاه در پشت پرده، فرزندش را برای لحظاتی ‏کوتاه لمس کرده و در آغوش بکشد.، ملاقاتی ها، خصوصاٌ زندانی، از تمامی ‏لحظه های دیدار میبایست با برنامه ریزی که از قبل  انجام میشد، بهترین ‏استفاده را ببرد. گاهأ زندانی ساعت ها آن چه  که در ملاقا ت می بایست به ‏آن سوی دیوار منتقل کند را با خود تمرین می کرد. حرکات دست و صورت ‏و اشارات قابل فهمی که می بایست از زیر نگاه قرق بان عبور کند، را به ‏دفعات تکرار می کرد. این گونه موارد به خصوص درملاقات های اولیه که ‏فضای اضطراب و مسائل پرونده ای بر آن سنگینی می کند، آشکاره گی ‏بیشتری را داشت. ملاقات اما در حبس های طولانی برای زندانی، بخشی ‏متنوع  از گذران کرختی آور و سنگین زندگی طولانی در زندان است. ‏بسیاری از ملاقات ها و پست و بلند های تلخ و شیرین آن، همواره با زندانی  ‏و خانواده اش خواهد ماند، ملا قات هایی از قبیل دریافت حکم قطعی، ‏انتقالی به زندان دیگر، اعدام رفقای راه و واکنش به آن. و از آن طرف دیوار ‏اما خبر دق مرگ شدن مادران و سکته های پدران. و به ندرت خبری خوش. ‏هم چون ازدواج اهلی از فامیل، سالگرد ها، تولد بچه و... از میان این همه اما، ‏ملا قات اول، حادثه ای است فراموش ناشدنی که با هیچ گسل از حافظه و ‏یاد زندانی زدودنی نیست. به جرأت می توان گفت  هیچ زندانی خاطره اولین ‏ملا قات اش را ازیاد نخواهد برد، و این رویداد حک شده،  بر ذهن و روان وی ‏همواره باقی خواهد مانداز این رو با نزدیک بودن چاپ آرش100 که ویژه نامه ‏ای است در ارتباط با تبعید، ومقولات مرتبط با آن، و از مدت ها قبل موضوع ‏بندی شده و هر کس گوشه ای از کار را گرفته بود، در میانه راه، ثبت اولین ‏ملاقات درزندان ازجانب بندیان را ،از آن جا که به نقش خانواده ها مرتبط ‏می شود را به رفیق همیشه ام پرویز قلیچ خانی پیش نهاد کردم. پرویز پیش ‏نهاد را سرضرب گرفت. هر دو دست به کار شدیم. ‏
زمان اما به سود پیپگیری همه جانبه آن و مراجعه به همه همراهان زندان ‏نبود. رساندن به موقع آرش به چاپ خانه ای که قرار است چاپ این شماره ‏آرش را  با این تعداد از صفحات و حجم کمیاب با توجه به مشکلات نشر ‏درخارج عهده دار شود، و سقف زمانی که مسئولین چاپ خانه تعیین کرده ‏اند، سدی بود برای کامل نبودن تبث همه جانبه ملاقات ها. ‏
به پرویز گفتم "با این زمان کم نمی شود" و من همان گوشه ای را که قرار ‏بود قبلاٌ پیگیر آن باشم- طرح ماجرای تابستان67 و برخی برخوردها به ‏مناسبت نوزدهمین سالگشت کشتاربزرگ- را عهده دار می شوم. وقتی مقاله ‏‏"جنایت بدون مکافات؟!" را طبق وفای به عهد تحویل دادم. پرویز دبه کرد و ‏گفت پس ملاقات ها چه می شود؟ پرویز با تعدادی از بندیان تماس گرفته و ‏سفارش نوشتن دو ملاقات را داده بود و منتظر بخش دیگر کار از طرف من ‏بود. ‏
در مقابل این پرسش من که مگر زمان به آخرنرسیده است؟ گفت «کار 15 ‏روز عقب افتاده و حیف است ما به داستان ملاقات ها، کم بپردازیم. تو قرار ‏بود  گوشه کار را بگیری "! حرف شنوی من از بزرگ تر کار خودش را کرد. با ‏این توضیحات، با مراجعه به تنی چند از زنده مانده گان دهه شصت و ‏سفارش موضوع، اقدام به نوشتن دو خاطره از خود نیز کردم. ‏
‏ در این که این قبیله آدم خوار به سان گذشته توان سرکوب گسترده را ‏نداشته و حال و روزش خراب تر از خراب است تردیدی وجود ندارد؛ اما ‏شعبده بازان اسلامی و مارگیران حوزوی، تغییر شرایط را تغییر خود جا می ‏زنند. و با این اقدام در عمل بر روی جنایت دهه شصت خاک می پاشند. آن ‏ها زندان دهه شصت را محصول شرایط روز و خشونت طرفین دعوا دانسته، ‏زندان پاستوریزه شده و بوتیکی امروزین را نیز، محصول تغییر خود. مقایسه ‏ای اجمالی نسبت به شرایط ملاقات در دهه شصت60 با آنچه امروز ‏سرجنبانان حکومت با تبلیغ فراوان سعی در به نمایش گذاشتن آن دارند، ‏تاییدی بر همین معنا است. امکا ناتی هم چون تلفن روزانه، دسترسی به ‏اینترنت ملاقات های خصوصی مرخصی های ماهانه، و ثبت نام در دانشگاه. ‏آن هم نه برای همه زندانیان! تلاشی است برای نشان دادن و نمایش زندان ‏اسلامی.  با این مقدمه و با این امید که درشماره های آتی آرش. به ثبت ‏برخی دیگر از یاد مانده های زندان بپردازیم.‏
‏  ‏
اولین ملاقات: ‏
کوتاه زمانی پس از تشکیل وزارت اطلاعات در پایئز سال 1363 سازمان ‏فدایئان خلق ایران (پیروان کنگره 16آذر) در ضربه ای سنگین و کمر ‏شکن و در عملیاتی که از مدت ها قبل تدارک شده بود، به دام افتاد. و این  ‏درست بعد از آن خزان و پایئز دیگر بود که در سال 1362یک سال قبل ‏وزیده بود و قصد داشت دار و ندار این جریان را به یغما برد. که البته بخشی ‏از با کیفیت ترین افراد این سازمان در همان زمان از دست رفتند و یا ‏دستگیر شدند.(1) اما پایئز63  حکایت دیگری بود. اکثریت کادرها واعضاء، ‏به همراه کمیته سه نفره ی رهبری داخل، در توری که وزارت اطلاعات ‏گسترده بود گرفتار شدند.(2) تقریبا همه ی دستگیر شده گان به کمیته ‏مشترک ضد خرابکاری سابق که به یمن انقلاب "توحید" نامگذاری شده بود، ‏منتقل شدند. قبل از آن اما اکثر توده ای های مستقر در کمیته را به مکان ‏دیگری منتقل کرده و کمیته را آماده پذیرایی توحیدی! کرده بودند.‏
‏ اواخر بهار1364سکوت مرگبار کمیته با بهم خوردن درب های آهنی ‏سلول ها که از سر بند، یکی پس از دیگری باز و بسته می شدند، شکسته ‏شد. به صف شده گان که عمدتاٌ 16 آذری بودند با لباس های فرم خاکستری ‏و چرک رنگ زندان کمیته، همگی با چشم بند در راهرو به صف شدند. هر ‏زندانی دست روی شانه ی نفر جلویی به حیا ط زندان منتقل شده و همگی ‏مان را در دو مینی بوس، که شیشه های آن کاملا مات بود، جای دادند. ‏شیشه ها طوری پوشانده شده بود که از داخل و خارج امکان دیدن وجود ‏نداشت. تنها از طریق شیشه جلو که متعلق به راننده بود می توانستیم مسیر ‏راه را حدس زده و ببینیم. داخل مینی بوس همه گی مان را به صورت هر دو ‏نفر یکی با دستبند به دستگیره های مینی بوس دستبند کردند. نصیب دست ‏های من- اما- دستان پینه بسته و بیش از اندازه بزرگی شد که بعدها و با ‏تاخیر دانستم، دست های بزرگ و مهربان زین العابدین کاظمی است، که ‏اهل زندان وی را "عبدی" میخواند. انسان تنومند و قوی هیکلی که "پوست ‏اش از شیر بود و قلب اش از پرنده" سه سال بعد شصت و هفتی شد. و نمی ‏دانم تنه تنومند و قلب مهربانش را کجای خاوران پنهان کرده اند.(3)‏
‏ از آن میان چهره ی سبزه و بلند بالا و باریک، حسین صدرایی معروف ‏به "حسین اقدامی"  که نمی توانست یکی از دستانش را از کتف حرکت ‏دهد را به تنهایی و از دست نسبتاٌ سالم دیگرش به دستگیره مینی بوس ‏دستبند کردند. کتف های شاعر و مترجم آثار ادبی و عضو کانون نویسندگان، ‏حسین اقدامی، در اثر "قپانی"شدن  عملکرد خود را از دست داده بود و ‏حسین تا آخرین روزهای حیات پر افتخارش این درد را با خود حمل میکرد. ‏شصت و هفتی شد و هم چون  رفیق دیگرش عبدی سهمیه تابستان خاوران.‏
‏ از سرنشینان آن روز مینی بوس مرگ. محمد علی بیگدلی، امیر ‏باقری، محمد رضا طبابتی، مسعود انصاری، ستارکیانی، علیرضا زبر ‏دست، محمد بداغی، و.. .همه گی شان آرام در خاوران خفته اند(4).‏
‏ بعد از  رسیدن به درب اصلی و مرکزی زندان کمیته، دستور دادند تا ‏همگی چشم بند هایمان را بر داریم و با تذکر و تاکید آنکه "سرها همه پایین ‏و هیچ کس حق حرف زدن با بغل دستی اش را ندارد" مینی بوس از سمت ‏میدان توپ خانه به سمت اتوبان پارک وی به حرکت خود ادامه داد. همه ‏دانستیم که مسیر و سمت حرکت  "اوین" است. اما علت؟ هنوز برایمان ‏نامشخص بود. با رسیدن به درب اصلی و بزرگ "اوین" دو باره چشم بند ‏هایمان را زده و در فضای باز جلوی ساختمان اداری که در همان ابتدای ‏زندان قرار داشت، پیاده شدیم. اعلام کردند که ملا قات داریم وحق هیچ گونه ‏صحبت در ارتباط با پرونده ها، و اینکه در کدام زندان بسر می بریم را به خا ‏نواده ها، نداریم . با صراحت گفتند، مکالمات گوش داده میشود و حرف ‏ممنوعه علاوه بر قطع ملا قات، تنبیهات دیگری را نیز در پی خواهد داشت. ‏در ضمن هیچ کس  حق حرف زدن با بغل دستی اش را نیز ندارد. در اثر ‏مسیر طولانی حرکت از اوین تا کمیته، آن هم با دست های بسته، و بعد از ‏ماه ها باز داشت بدون هوا خوری، اکثر سرنشینان بعد از پیاده شدن از مینی ‏بوس دچار حا لت تهوع و استفراغ شدند.‏
‏ امکان این که همه گی مان را به دستشویی ببرند وجود نداشت! لذا همه ‏را در کنار جوی آبی که در حال عبور بود قرار دادند تا بتوانیم آبی به سر ‏وصورت بزنیم. با داشتن چهره های رنگ  پریده و زرد و استفراغ کرده، و ‏ریش های نتراشیده و انبوه، به واقع چهره همه گی مان به اسرا ی نبردی ‏نابرابر شباهت داشت. همه را به سالنی  که دیواره ای شیشه ای دو سمت اش ‏را از هم جدا می کرد جای دادند . هر نفر را در مقابل کابین تلفن داری قرار ‏دادند. لحظات به کندی و چون فرود آمدن آوار بر عصب، می گذشت. لحظه ‏دیدار نزدیک بود. دقایقی بعد به خانواده ها اجازه ورود به سالن ملاقات داده ‏شد. خانواده ها به داخل سرریز شدند. هرکس عزیز خود را می جست. مادری ‏که توان راه رفتن نداشته و با کمک دیگران همراهی می شد؛ پدری که با ریز ‏کردن چشم هایش و اظطراب نفس گیر دیدار، سالن را برای یافتن عزیزش ‏طی می کرد. و همسرانی که هنوز قبراق تر، به همراه کودک پدر ‏ناشناخته اش، و بعد از یافتن یار، دیگران را مژده به یافتن می دهد."بیایید ‏این جاست" و ترکیدگی اشک است و بغض و آوار. ‏
من اما پدر ندارم و از داشتن همسر و بچه نیز محروم شده ام. داش امیر ‏برادر بزرگم که حکم پدری بر من دارد، همراه با مادرم که به سختی قدم بر ‏می دارد از دور نمایان می شوند. دست تکان می دهم و به کابین و تلفن ‏اشاره می کنم. یعنی که هی! داداش،هی! مادر، من اینجام . بی توجه به ‏اشارات من از جلوی کابین عبور می کنند و به جست و جو مشغول. یعنی ‏مادر و برادرم مرا نشناخته اند؟ مگر می شود؟ شده است دیگر . آن ها تا ته ‏سا لن ملا قات می روند و در برگشت و این بار با دقت بیشتر و با تأکید بر ‏تک چهره ها بر می گردند. اضطراب در چهره شان موج می زند. پیش خود ‏لابد گفته اند پس مهدی کو؟! در باز گشت اما، داش امیر با تکا ن دادن سرو ‏اشارات من، شناسایی ام! می کند. مادر –اما- کم مانده است پس بیا فتد. ‏سکندری می خورد و در حال افتادن، برادرم به کمک اش می شتابد. به زور ‏می خندم و از درون در حال انفجارم. فرصت گریستن اما نیست. مادر می ‏گوید "چه به روزات آوردند نه نه؟" ببم، چه کارت کردند ؟ چرا این طوری ‏شدی؟ کجا می خوابی؟ تشک داری؟(5) ای نه نه ات برات بمیره. این چه ‏بلایی بود سر خودت آوردی. داش امیر اما پدرانه و منطقی تر تنها ‏درخواستش آن است و مدام تکرار می کند، که "جان داداش مواظب خودت ‏باش" زمان ده دقیقه ای مکالمه به سرعت باد می گذرد. تمام تلفن ها ،هم ‏زمان قطع می شوند. دست تکان می دهم و سعی میکنم لب خوانی کنم. و ‏داش امیر را متوجه کنم که در اوین سکونت نداشته و در کمیته بسر می ‏بریم. با در آوردن شکل "توپ" و لب خوانی"خانه" ترکیب توپ+خانه.متوجه ‏می شود در توپ خانه وکمیته مشترک بسر میبریم. پیام را می گیرد و ‏متوجه می شود ما را از کمیته آورده اند. بعد از بیرون راندن خانواده ها همه ‏را به پشت پرده ای هدایت می کنند و دوباره حکایت چشم بند است و ‏دستبند و کمیته. سعی میکنم مزه دیدار با مادر را جرعه جرعه سر بکشم تا ‏تمام نشود. مادری که اطمینان به دیدار بعدی اش راندارم. گریه امان نمی ‏دهد، و از زیر چشم بند رها می شود.چشم بند ها همه نمناک اند.‏