بنظرمن سنگینی این وظیفه در وحله ی اول بردوش وسائل ارتباط جمعی ‏است، چرا که اکثر خانواده های زندانیان بدور از گرایشات سیاسی اجتماعی ‏بوده و در نتیجه اگرکسی تماسی با آنان برقرارنکند آنان خود برای شرح آنچه ‏بر آنان رفته پا پیش نخواهند گذاشت. اینان قربانیان طرف دیگر دیوارند که ‏ناخواسته به این بازی تلخ کشیده شدند، و قبل از دستگیری عزیز یا ‏عزیزانشان نه انتظار چنین سرنوشتی را داشتند و نه انگیزه ای برای تحمل ‏آنچه برآنان رفته است را، اما با این وجود زندانیان بخشی از امکانات داخل ‏زندان، و بخشی از تقلیل فشار زندانبانان را مدیون مبارزات پیگیر همین ‏خانواده ها می باشند. سرگذشت خانواده های زندانیان سیاسی بخش تفکیک ‏ناپذیر تاریخ این دهه از مبارزات مردم کشور ماست که جداٌ جایش خالی ‏است.‏
‏ پس از این مقدمه در  رابطه با اولین ملاقات خودم باید بگویم؛ پس از ‏دستگیری ابتدا به زندان جمشیدیه منتقل شدم، در مورد زندان جمشیدیه ‏شاید تا کنون کمترچیزی نوشته شده چرا که این زندان بیشتر در رابطه با ‏نظامیان قرار داشته است، قسمت بزرگ زندان عمومی و متعلق به غیر ‏سیاسی ها بود. در قسمت سیاسی، سلول ها تماماٌ انفرادی و کاملاٌ از نظر ‏اداره زندان از بخش عمومی مجزا و مستقل بود، و در همکاری نزدیک با ‏کمیته مشترک و سپاه و تحت نظر دادستانی ارتش اداره می شد، اساساٌ ‏سالن ملاقاتی نداشت. بخاطر ندارم دقیقاٌ چه مدتی از دستگیریم گذشته بود ‏فقط بیاد دارم صدمات و جراحات صورتم که در اولین روز دستگیری در اثر ‏ضربات مشت و لگد بوجود آمده بودند التیام یاقته و اگر هم چیزی باقی مانده ‏بود در پس ریش هائی که بلند شده بودند پنهان، اما اثار شکنجه بر روی ‏پاهایم هنوزکاملاٌ مشهود و از نظرجسمانی هم وضعیت مناسبی نداشتم. ‏بهمین دلیل هم وقتی غروب درب سلول بازشد و مسئول سیاسی ایدئولوژی ‏زندان وارد سلول شد و گفت که فردا به علت جشن  تولد امام دوازدهم ‏بعنوان عیدی به خانواده ها ملاقاتی ترتیب داده شده بسیار متعجب و خب ‏طبیعتاٌ بسیار خوشحال شدم. آن شب تمام دردهای جسمی ام را فراموش ‏کردم. می دانستم همسر و مادرم حتماٌ خواهند آمد و بچه ها را هم خواهند ‏آورد، تمام آن شب را تا قبل از خواب و فردای آنروز را تا قبل از ملاقات در ‏این فکر بودم که در مقابل سئوالاتی که بیشترمی توانست در باره میزان ‏فعالیت و زمان آزادیم دور بزند چه جوابی باید بدهم، همسرو مادر من هم ‏ازجمله خیل عظیم خانواده هائی بودند که این مصیبت (به گفته مادرم) به ‏آنها تحمیل شده بود و خود انگیزه ای برای تحمل این سختی را نداشتند. ‏نمی دانستم چه جوابی باید به آنها بدهم! هنوز از سرنوشت خود هیچ اطلاعی ‏نداشتم. بلاخره فکری  به ذهنم رسید! پیش خود گفتم، برای شروع شاید بد ‏نباشد که هم قدری   با آنها شوخی کرده باشم و از این طریق کمی آرامش ‏به آنها بدهم و ضمناٌ آنها را هم محکی زده باشم. مطمئن بودم یکی از ‏سئوالات همسر یا مادرم و یا هردوی آنها این خواهد بود که چه زمانی آزاد ‏خواهم شد.‏
بعد از ظهر روز بعد درب سلول باز شد، همان شخص دیروزی همراه یک ‏نگهبان وارد سلول شدند، یک جفت جوراب بلند سربازی آورده بودند که ‏بایستی آنرا می پوشیدم. مسئول سیاسی ایدئولوژی با تاکید گفت که به هیچ ‏وجه حق صحبت کردن در باره پرونده و مسائل داخل زندان را ندارم. منظور ‏از مسائل داخل زندان شکنجه یا به تعبیر خود آنها تعزیر بود. او اضافه کرد ‏در تمام مدت ملاقات ماًموری درکنار تو نشسته است، و تاکید کرد چنانچه ‏در مورد مسائل فوق حرف بزنی نه تنها بلافاصله ملاقات را قطع خواهند کرد ‏بلکه  عواقب آنرا هم باید تحمل کنم. وی اضافه کرد، حاضر باش نگهبان ‏حدود نیم ساعت دیگر برای بردنت خواهد آمد و سپس سلول را ترک کردند. ‏در حالی که خود را آماده می کردم، مشغول تحلیل هم بودم که چرا به این ‏شدت حساسیت نسبت به پنهان کردن آثار شکنجه خصوصا روی پاهایم ‏دارند؟! چرا نگهبان قرار است کنار من بنشیند و چراهای دیگرکه نهایتاٌ ‏حدس زدم ملاقات باید حضوری باشد. صدای بازشدن درب سلول مرا از ‏افکارم بیرون آورد بلافاصله حوله را برداشتم و مشغول بستن چشمهای خود ‏شدم، این کار را به این خاطر انجام دادم که نگهبان چشمهایم را نبندد، چون ‏وقتی نگهبان ها چشم ها را می بستند حتی زیرپای خودمان را هم نمی ‏توانستیم ببینیم. در آن زمان در جمشیدیه چشم بند آماده وجود نداشت و ‏برای بستن چشم ها ازحوله صورت استفاده می کردیم. وقتی سالن ها را ‏پشت سرگذاشتم و وارد هوای آزاد شدم، پشت دیواری برای برداشتن چشم ‏بند ایستادم و به درخواست نگهبان چشم بندم را باز کردم. در این حالت، ‏متوجه شدم که حدسم درست بوده و ملاقات در حیاط نسبتاٌ کوچکی انجام ‏می شود.‏
وقتی وارد حیاط شدم اولین چیزی که نظرم را جلب کرد چند پتوی سربازی ‏بود که با فاصله چند متری از هم روی زمین پهن کرده بودند و مادر زن هم ‏پرونده ای من هم روی یکی از پتوها نشسته است. اول فکر کردم شاید به ‏ملاقات دخترش آمده ولی خیلی زود به اشتباه خود پی بردم چرا که اولاٌ ‏هنوز هیچ یک از ملاقات کنندگان نیامده بودند ضمن اینکه کنار او هم ‏نگهبانی نشسته بود. در میان راه دور از چشم نگهبانان نگاهمان به یکدیگر ‏افتاد فقط لبخندی که بهر حال لبخند شادی هم نبود میانمان رد و بدل شد، ‏وقتی روی پتو نشستم نگهبان مجدداٌ مقررات ملاقات را گوشزد کرد، بلاخره ‏لحظه موعود سررسید. مادرم و یکی از برادران و خورهرانم به همراه همسر و ‏پسرکوچکم - که چند ماه بیشترنداشت- آمده بودند. ازپدرام پسربزرگم ‏خبری نبود. پسربزرگم پنج ساله بود و تقریباٌ درتمام تمرین فوتبالی که ‏معمولا هفته ای دو روز در یکی از زمین های چمن ورزشگاه آزادی تمرین ‏فوتبال می کردم  همراه من می دوید. پس از سلام و احوال پرسی های ‏معمول، اولین سئوالی که کردم این بود که پدرام کجاست؟ چرا او را نیاورده ‏اید؟ ظاهراٌ همه ی خانواده به توافق رسیده، و به او گفته بودند که من در ‏مسافرت هستم؛ و به همین خاطر او را با خود نیاورده بودند تا در روحیه اش ‏اثر بد نگذارد.‏
پس از آن ملاقات، پانزده ماه  طول کشید تا برای اولین بار پدرام را در اوین ‏ملاقات کردم. همانطورکه پیش بینی کرده بودم اولین سئوالی که تقریباٌ ‏همزمان همسر و مادرم کردند این بود: کی آزاد میشی؟ طبق برنامه ی پیش ‏بینی شده ی شب قبل گفتم:کی آزاد میشم؟، امروز چند شنبه است؟ ‏همسرم با عجله گفت سه شنبه، گفتم: سه شنبه؟ خب سه شنبه، چهارشنبه، ‏همینطورکه از سه شنبه با انگشتانم شروع به شماره کردم برق خوشحالی ‏توام با اضطراب را در چشم های همه آنها احساس می کردم. بقدری طبیعی ‏مسئله را مطرح کردم که آنها فکر می کردند روزها را می شمارم که بگویم ‏چند شنبه قرار است آزاد شوم، همین طورکه به آهستگی روزها را می ‏شمردم ادامه دادم، پنجشنبه، جمعه، شنبه سپس به تندی گفتم: ده ساله ‏دیگه. با دیدن چهره های مبهوت همسر و مادر، خواهر و برادرم، و آهی که ‏همسرم کشید و گفت: چی گفتی؟ ده سال!؟ بلافاصله دریافتم که اصلاٌ ‏شوخی جالبی نبوده بهمین خاطرگفتم نه بابا شوخی میکنم من که کاری ‏نکردم، دراین لحظه فکر کردم بهترین فرصت برای طرح دو مسئله است، ‏ابتدا گفتم من اجازه ندارم راجع به مسائل داخل زندان و پروندم حرفی بزنم، ‏همین جمله باعث تغیر فضای حاکم و جلب توجه آنان به من و ورنداز کردن ‏من شد، و ادامه دادم وگرنه می گفتم شما که میدونید من کاره ای نبودم. ‏شما و همه ی فامیل و دوستان و آشنایان، همگی خیالتون راحت باشه، من ‏هیچ کاری نکردم، تأکید روی دوستان و اینکه من هیچ کاری نکردم  به این ‏خاطر بود که شاید همسرم به چند دوست نزدیک که او میشناخت این خبر ‏را برساند که از من چیزی ندارند تا آنها هم خیالشان آسوده شود.‏
حدود هفت سال بعد وقتی از زندان آزاد شدم همسرم به من گفت که پس از ‏آن ملاقات نزد یکی از دوستان خیلی نزدیک مان که در آن زمان جزو وکلای ‏جوان و فعال هم بوده میرود، اما با کمال تعجب می بیند که عکسی بزرگ از ‏خمینی درخانه شان زده و از آن بدتر، این که در واقع به او روی خوشی هم ‏نشان نداده است. و برای همسرم این تداعی را بوجود آورده که بهتر است ‏دیگربا آنها تماسی بر قرار نکند چون ممکن است برای آنها دردسر ایجاد ‏شود. و وقتی ناراحتی و بیشتر از آن، شرمندگی مرا از رفتار یک به اصطلاح ‏کمونیست دید، با کمال بزرگواری به من گفت که، ناراحت نباش آدمها با هم ‏فرق دارند من مطمئنم اگ تو بودی همان کاری را می کردی که من ‏انتظارش را داشتم.    ‏
‏*‏