گذشته ای که نگذشته
گذشته ی فرد باعث می شود که گاهی احساس غربت زدگی لحظه ای دست ‏از سر انسان زجرکشیده وشکنجه دیده برندارد واو را هرروز وهرساعت ـ حتی ‏درخواب و رؤیا ـ غربت زده کند. شاعری درباره ی تأثیرگذشته برزندگی ‏انسان می گوید:‏
این عقده ی غم که دردل ماست
ازعمرگذشته حاصل ماست
ادواردو گالیانو، نویسنده ی نامدار آمریکای جنوبی، درکتاب آغوش های خود ‏می نویسد: "هیچ پوششی نمی تواند زباله ی خاطره را بپوشاند." شکنجه ‏هایی که انسان آواره دیده، نامردمی هایی که ازسرگذرانید، رنج وشوربختی ‏ودربدری درکشورهای مختلف چیزی نیست که با چند قرص وآمپول درمان ‏شود. ‏
در رابطه با تأثیرگذشته برزندگی و عملکرد انسان، بازگویی یک خاطره ی ‏شخصی می تواند روشن کننده باشد: بیاد می آورم دردوران شکنجه خود، ‏درسال 1352که اگر خود شکنجه نمی شدیم درتمام مدت شبانه روز صدای ‏ضجه ی انسان درحال شکنجه شدن را می شنیدیم. ما از شیوه ی ضجه ‏کشیدن انسانی که داشت شکنجه می شد به نوع شکنجه ی او پی می بردیم ‏ومی دانستیم که آیا شکنجه گران دارند قربانی خود را می سوزانند یا شلاق ‏می زنند یا آویزان کرده اند ویا ناخن می کشند. برای من ازخواب خبری ‏نبود. لیکن اگراتفاق می افتاد که چشمانم برروی هم می افتادند وخواب مرا ‏درمی ربود به دوران کودکی وبه باغ زیبای خودمان بازمی گشتم. پدربود ‏وبرادر که با من درباره ی بهترین شیوه ی نگهداری از درختان بحث می ‏کردند. آب جاری بود و چه لذت بخش بودند گل وسبزه ونسیم. می گویند ‏انسان معمولاً سیاه وسفید خواب می بیند، ولی دراین دوران اغلب خواب ‏های من رنگی بودند: سبزی روشن درختان لیمو، سبزی تیره ی درختان ‏نخل، سرخی گل و سفیدی بهارنارنج. بعد مادر بود وخواهران که با کوله باری ‏از غدا، خوراکی ها و میوه های رنگارنگ می آمدند وجشن خانوادگی، پای ‏کوبی ودست افشانی ما آغاز می شد. ناگهان با یک جیغ ممتد از خواب بیدار ‏می شدم. رؤیاهای شیرینم درهم می شکستند وخودرا در سیاهچال ‏درزیرچنگال های خون آلود مرگ احساس می کردم.‏
اکنون سال ها ازاین ماجرا گذشته است. هنوز هم کابوس دست از سرم ‏برنمی دارد، لیکن به گونه ای دیگر. هرزمان که پس از بی خوابی طولانی ‏پلک هایم سنگین می شوند، رؤیاهایم به کابوس بدل می گردند. گاه سربازان ‏برای کشتنم نشانه گیری می کنند. زمانی درزندان قصر، ‎‏ داری برپا می ‏سازند وطناب داررا برگردنم می اندازند. اتقاق می افتد که درعالم خواب به ‏زادگاه خویش بازمی گردم. لیکن همه جا بدنبال منند. گاهی نیروهای ‏مختلف نظامی وشبه نظامی درپی کشتنم هستند. همیشه درحال اختفا ‏وگریزم. درلحظه ی حساسی که ازخواب می پرم خود را دراتاقم روی تخت ‏می بینم. تا چند لحظه گیجم ونمی دانم آنچه که دیده ام درخواب بوده است ‏با بیداری. لیکن آنگاه که مطمئن می شوم همه ی اینها را درخواب دیده ام ‏نفس راحتی می کشم و با خود می گویم:‏
ـ "چه خوب که همه ی اینها خواب بود وواقعیت ندارند."‏
هرانسان آواره داستان های مشابهی دارد که گاه ازیادآوری شان برای خودش ‏وحشت می کند. شرایط آوارگی طوری است که این فشارها مرتباً برای انسان ‏آواره بازتولید می شوند ودرسرراه او برای انطباق با محیط جدید مشکلات ‏عظیم ایجاد می کنند. انسان آواره به چتربازی می ماند که به ناگهان ‏درمحیطی تاره وکاملاً ناشناخته فرو افتاده است ـ بی هیچ آمادگی قبلی. ‏انسان آواره گاهی درسنین بالا مجبوراست مثل یک کودک تازه متولد شده ‏چیزهای تازه وندیده و ناشنیده را یاد بگیرد. نیروهای خارج از اراده اش دائماً ‏لانه اش را ویران می سازند: ‏
طایر آواره ام از شاخشار من مپرس
کرد ویران باغبان هرجا که مأمن ساختم
دردوران آوارگی هرچیزی ممکن است مثل جرقه ای که به انبارباروت می ‏افتد تبعیدی شکنجه دیده را به دوران شکنجه باز گرداند. مثلاً ‏رفتارمأمورمرزی چه بسا فرد را به یاد بازجوهای دوران زندان بیندازد:‏
اسمت چیست؟ اسم پدرت چیست؟ اسم مادرت چیست؟ اسم پدرمادر، ‏مادرپدرو پدرپدرت چیست؟ چند بارازدواج کرده ای؟ اسم همسرقبلی ات ‏چیست؟ چندبار به زندان افتاده ای؟ سوابق جنایی ات را برشمار! عضو کدام ‏سازمان ها بوده ای یا هستی؟ کدامشان از خشونت جانبداری می کنند؟ که ‏به تو گفت که اینجا بیایی؟ ازچه مسیری آمدی؟ چرا آمدی؟ باید برگردی. ‏کی برمی گردی؟ ازکجا بدانیم که خودت هستی؟  راستی نگفتی اسم ‏مادرمادرت چیست؟....‏
اغلب پناه جویان را کشورهای میزبان یا دراردوگاه های آوارگی اسکان می ‏دهند یا مجبورند زیرزمینی بیغوله مانند با بوی نموربی نوروهوای کافی اجاره ‏کنند. همه ی این ها فرد را به یاد سیاه چال های دوران شکنجه می اندازد ‏وفشارهای آن دوران را برایش باز تولید می کند . پس از آن تنهایی ‏وحشتناک تبعید آغاز می شود که اگرفرد نتواند خودرا با جامعه ی جدید ‏وشرایط تازه تطبیق دهد سال ها ادامه خواهد یافت.‏

‏  دیوان سالاری سنگدل‏
بسیاری ازانسان های آواره مجبورند به صورت غیرقانونی وبا مایه گذاشتن از ‏جان خود ازمرزهای ملی بگذرند ودرکشورهمسایه به صورت غیرقانونی ‏زندگی کنند. آنان گاهی ناگزیرند نام خود را عوض کنند وهویتشان را پنهان ‏نگه دارند. همه جا باید دروغ بگویند وچنان بنمایند که راست گفته اند. تو ‏باید به همه بگویی نه چرا که اغلب گفتن آری مانند خنجری است که به ‏چانه ات فرو می رود. دراین مرحله باید با قاچاقچیان جورواجورسروکله بزنی ‏که برخی هموطن خود تو هستند وبه نام کمک به هموطن ترا فریب می ‏دهند وگاهی اهل کشورمحل اقامت تواند که درلباس مساعدت ترا سروکیسه ‏می کنند. وای به روزی که تو زن تنهایی باشی که چند برابر آسیب پذیرتری. ‏مرکزما به زنان پناهنده ای کمک کرده است که درکشورهمسایه مورد تجاوز ‏قرارگرفته وحتی براثراین تجاوز باردار شده بودند وبعداً نمی دانستند که با ‏نوزاد حاصل از تجاوز چکارکنند. ‏
اگرپناه جویی خوش شانس باشد وبه یکی از کشورهای غربی فرار کند ویا ‏توسط مأموران بی تفاوت سازمان ملل بعدازبارها مراجعه وگرفتن وکیل ‏دریکی از کشورهای غربی اسکان داده شود، دوردوم تشریفات پناهندگی ‏آغازمی شود. دراینجا نیز انسان آواره یک مهمان ناخوانده است. وزارت ‏مهاجرت یا وزارت کشور که مأموررسیدگی به تقاضای پناهندگی است نه به ‏مشکلات فردی و خانوادگی پناه جو کاردارد ونه عجله ای برای تصمیم گیری ‏دررابطه با تقاضای پناهندگی فرد. علاوه براین پس از فروپاشیدن دیوار برلین ‏کشورهای مختلف غربی دیوارهای بس سهمگین تری دربرابر تحرک انسان ‏هایی که به پناهندگی سیاسی نیاز دارند کشیده اند. دنیای غرب به سرعت ‏بصورت جهانی بسته برای پناه جویان درمی آید. بسیاری از کشورهای جهان ‏از حقوق بشردم می زنند، لیکن درکمتر کشوری است که بتوان پیوندی بین ‏حقوق بشرومساله ی پناهندگی ومهاجرت پیدا کرد.