تاثیر شکنجه بر بازماندگان ‏
پس از پایان جنگ های آسیای جنوب شرقی، پزشکان و روانپزشکانی که ‏قربانیان شکنجه و بازماندگان جنگ های ویتنام و کامبوج را معالجه می ‏کردند، به این نتیجه رسیدند که معالجه ی بالینی این افراد کافی نیست و ‏باید علاوه بر معالجات بالینی (درمان پزشکی، روانپزشکی و روانشناسی) به ‏آنان کمک کرد تا قدرت درونی خود را بالا ببرند و به صورتی معنی دار در ‏زندگی اجتماعی شرکت کنند. این روش را شیوه ی جامع بازسازی قربانی ‏شکنجه می نامند.  روش جامع و همه جانبه نیاز به ایجاد تغییرات مثبت هم ‏در قربانی شکنجه دارد و هم در جامعه ای که او در آن زندگی می کند.‏
با توجه به تجربیات مربوط به معالجه ی بازماندگان جنگ آسیای جنوب ‏شرقی بود که در سال 1980 انجمن روانپزشکان آمریکا ‏‎(American ‎Psychiatric Association) ‎‏ مقوله ی جدیدی را در معالجه ی قربانیان ‏شکنجه معرفی کرد. این موسسه اعلام داشت که قربانیان شکنجه و جنگ ‏معمولاً از ناهنجاری "اضطراب پس از سانحه" رنج می برند. مقوله ی ‏‏"اضطراب پس از سانحه" در سال 1987 گسترش یافت. اضطراب پس از ‏سانحه براساس نظر دو تن از روانشناسان مشهور "یک وضعیت روانی است ‏که در مورد افرادی اتفاق می افتد که واقعه ی بسیار اضطراب انگیز و فاجعه ‏باری را در زندگی تجربه کرده اند."(5) کسانی به این عارضه مبتلا می شوند ‏که فاجعه یا ضربه ای  را تجربه کرده اند که از حد تحمل یک انسان عادی ‏فراتر می رود.(6)  ‏
اجازه دهید برخی از تجربیات خود را در این زمینه شرح دهم. در این رابطه ‏توضیح این نکته لازم است که به خاطر رعایت اصل محرمانه نگه داشتن ‏زندگی یاری جویان مجبور به تغییراتی در سرگذشت ها شده ام، لیکن به ‏اصل واقعه وفادار مانده ام.  ‏
کودکی از مدرسه به خانه می رود. او و خانواده اش در منطقه ی جنگی و زیر ‏بمباران زندگی می کنند. ناگهان آژیر به صدا درمی آید، راهگذری کودک را ‏با خود به پناهگاه می برد. بمباران به مدت نیم ساعت ادامه می یابد. بعد از ‏قطع بمباران مردمان بسیاری از جمله کودک مورد بحث ما از پناهگاه بیرون ‏می آیند. کودک به خانه می رود. ساختمانی که تمام اعضای خانواده اش (از ‏جمله عموها و خاله ها و عموزاده هایش) در آن زندگی می کردند با خاک ‏یکسان شده است. او در میان ویرانه های ساختمان به سر و دست و دیگر ‏اعضای بدن عزیزترین عزیزانش برخورد می کند. کودک تا مدت زیادی منگ ‏باقی می ماند: نه گریه می کند و نه با کسی کلامی رد و بدل می نماید. پس ‏از چند روز که به خود می آید رفتارش غیرعادی است. او را به یتیم خانه ای ‏می برند که در آنجا تا مدتها به خاطر رفتار غیرعادی اش مورد تنبیهات ‏شدید بدنی قرار می گیرد. این کودک هم اکنون به عنوان یک مرد میانسال ‏در کانادا زندگی می کند لیکن متاسفانه دچار ناهنجاری شدید روانی است و ‏تا به امروز روانشناسان از درمان او عاجز مانده اند. ‏
ما درمرکزکانادايی پشتيبانی هرروزداستان های هولناکی از شقاوت انسان ‏عليه انسان می شنويم: زنان جوانی که توسط نيروهای نظامی وشبه  نظامی ‏در برابر ديدگان بستگان نزديک شان مورد تجاوز جمعی قرارگرفته اند، پدران ‏پيری که تمامی اعضای خانواده ی خود را درجريان يک بمباران هوايی از ‏دست داده اند، کودکانی که والدين خود را درجريان شکنجه از دست داده اند ‏وموارد مشابه و دردناک ديگر. باز ماندگان اين فجاِِيع  در کانادا زندگی می ‏کنند و گرچه تلاش دارند تخته پاره های زندگی خود را جمع و جور ساخته ‏و زندگی را از صفر شروع کنند، ليکن تا به امروز چندان موفق نبوده اند. (7)‏
تأثیر تجارب فاجعه بار این چنینی بر بازماندگان شکنجه هولناک است. ‏براساس تجربه ی ما در مرکز پشتیبانی از قربانیان شکنجه برخی از ‏بازماندگان به صورتی باورنکردنی در برابر آثار شکنجه مقاومت می ورزند. آنان ‏از چنان قدرت روحی برخوردارند و چنان شور و شوقی برای زندگی نشان می ‏دهند که می توانند برای نسل های آینده درسی ارزشمند از پایداری و نرمش ‏انسانی به جای بگذارند. اینان به گذشته فکر نمی کنند، بلکه از گذشته برای ‏ساختن آینده ای روشن درس می گیرند. این افراد در هر لحظه برای زندگی ‏بدیل پیدا می کنند. لیکن تعداد این افراد بسیار اندک است و فقط بین پنج ‏تا ده درصد از قربانیان شکنجه را تشکیل می دهند.‏
نقطه ی مقابل این افراد کسانی هستند که تجربه ی شکنجه و شقاوت های ‏جنگی‎ ‎، آنان را دچار افسردگی شدید روانی کرده است. زندگی روزمره ی این ‏افراد مختل شده ، به نوعی که نمی توانند به هیچ کاری  اشتغال ورزند. اینان ‏بی هیچ دلیلی دائماً در رنج و عذابند. برخی از این قربانیان ، تمایل زیادی به ‏خودنابودی و یا خودکشی دارند. ‏
بین دو گروه بالا ، گروه وسیعی از قربانیان شکنجه قرار می گیرند که به ‏درجات مختلف از عوارض اضطراب پس از سانحه رنج می برند و به درمان ‏جسمی و روحی و مراقبت های ویژه نیاز دارند. دلیل این امر این است که ‏عوارض جسمی و روحی شکنجه (بویژه عوارض روحی آن) هرگز از بین نمی ‏رود. انسان باید تا آخر عمر آنها را با خود یدک بکشد، چرا که شکنجه با ‏فجایع دیگری که ممکن است زندگی هر انسانی را دچار نابسامانی کند ‏تفاوت دارد. شکنجه گر در جریان ارتکاب جنایت شکنجه ، تلاش می کند که ‏شخصیت قربانی خود را نابود سازد بدون آن که او را الزاماً از نظر جسمی ‏بکشد. قصابان بشریت در حالی که قربانیان خود را شکنجه می کنند آنان را ‏مورد انواع و اقسام تحقیرها و توهین ها قرار می دهند به نوعی که به قربانی ‏تلقین شود که وجودی است بی ارزش. شکنجه گران ، انسان شکنجه دیده را ‏گاهی تا حد دفاع از ابتدایی ترین غریزه ی بقا پایین می آورند. در آن زمان ‏ممکن است فرد دوستان خود را لو دهد و یا اسراری را برملا سازد که تا آخر ‏عمر او را دچار عذاب وجدان سازد. کمتر کسی است که وقتی باسن هایش را ‏می سوزانند بتواند زبان باز نکند. علاوه بر همه ی اینها یک زندانی سیاسی ‏در تمام دوران زندان نه تنها باید علیه زندانبان مقاومت کند بلکه باید در ‏برابر وسواس دائم خود که ممکن است او را در حد یک انسان بریده یا ‏جاسوس پایین بیاورد، مقاومت نماید. تمام این موارد آثار مخربی بر روان ‏انسان شکنجه دیده به جای می گذارد. ‏
قربانیان شکنجه معمولاً از عوارضی مانند حواس پرتی، فراموشی، یادآوری ‏دائم شکنجه های قبلی، کابوس، حساسیت بیش از حد، نگرانی، کم اشتهائی ‏و سردرد رنج می برند.  تقریباً همه ی قربانیانی را که اینجانب با آنان در ‏ارتباط بودم از بی خوابی رنج می بردند. یکی از وخیم ترین عوارض شکنجه ‏زمانی رخ می دهد که فرد تصور می کند پلیس، افراد نظامی یا شکنجه ‏گرانش و یا عوامل سازمان مخوفی که او را شکنجه داده اند، همه جا به دنبال ‏او هستند و جزئی ترین شرایط زندگی اش را کنترل می کنند. این وهم ‏روانی قربانی شکنجه را به سوی روان نژندی و گاهی خودکشی سوق می ‏دهد.