|
خاطراتِ خانه ی زندگان (۸۵۰ کتاب و مقاله در مورد زندان)
|
|
|
همنشینِ بهار
|
|
صفحه 8 از 18
ترانه و سرود زندان يک نگاه گذرا به ترانه سرودهای ایرانزمین، جای پای زندان و زندانی را به وضوح نشان میدهد. ترانه سرودهائی چون: امشب در سر شوری دارم، یه گلی سایه چمن تازه شکفته، بشنو آواز یاران را، مرغ سحر ناله سر کن، زندانی ای اوج فریاد، ژاله بر سنگ افتاد چون شد، به من گفتی که دل دریا کن ای دوست، چه کسی خواهد من و تو ما نشویم، ای جوانان رفقا قهرمانان، از خون جوانان وطن لاله دميده، ستاره آی ستاره، وطن پرندهی پَر در خون، گفته بودم زندگی زیباست، گل پونه، کی ظالمه کی مظلوم، ای آزادی، قهرمانان در زنجير، جمعه سياه، سیاهپوشان، «خاوران خاوران دشت عاشقان»، گنجشکک اشی مشی، مرا ببوس، به جوش آمده است خون درون رگ گياه، زندانی از ديوار بيزاره، ببار ای بارون ببار، ققنوس، تلنگر، سواران دشت امید، خورشید خانم آفتاب کن، مرغک بخوان میرسد بهار، پائیز آمد لابلای درختان لانه کرده کبوتر، «آی...گل سرخ و سپیدم کی میآیی»، ای سرودآوران سپیده، آن زمان که بنهادم سر به پای آزادی، شب است و چهره میهن سیاهه، امشب در سر شوری دارم، تا خزان شوم شب سرداده آوای حزین،... «آراز آراز قان آراز سلطان آزار خان آزار» [ترکی]، «هٌه وتهن چهن خوشه ویستی» [کردی]، «دایه دایه وقت جنگه» [لری]، «میززا چقدر جنگل خوسی...» [گیلگی]،...و دهها و صدها شعر و سرود ديگر که در خاطره مردم ما است ــ مالامال از عشق به رهایی است. آزادیخواهان میهن ما در محبس و کوهستان بارها و بارها اینگونه نغمهها را که در تمامیآنها زندان و زندانی و شب تار و صبح سپید حضور دارد ــ زمزمه کردهاند. آثار ابوالقاسم لاهوتی، ملک الشعرا بهار، فرخّی يزدی، احسان طبری (پیش از کژراهه)، شفيعی کدکنی، سياوش کسرائی، حميد مصدق، ايرج جنتی عطائی، اردلان سرفراز، شهريارقنبری، زويا زاکاريان، سيد علی صالحی (سراومد زمستون ــ شکفته بهارون)، امانوئل مليک اصلانيان (اوراتور يوي سپيده)، عباس رستگار، اسماعيل وفا (سر ميزند دوباره خورشيد مهربانى)، کمال رفعت صفايی، سعيد سلطان پور، غزاله آيتی، سعيد يوسف، کرامت الله دانشيان، علی طلوع، احمد شاملو ... ــ همه و همه، «تیغ و طلا و تسبیح» ! استبداد، و رهائی از زندان ستمگران را به تصویر میکشند. درآثار شاملو نمونه هائی چون شبانه (اگر که بيهده زيباست شب)، کاشفان فروتن شوکران و نازلی ... کم نيست که همه به نوعی به زندان و زندانی، و به شهيدان و اسيران اشاره دارد، از اين دست در اشعار اخوان ثالث و شفيعی کدکنی و فروغ و نادرپور و سپهری و هوشنگ ابتهاج و اسماعیل خوئی...بسيار داريم، کما اينکه در ميان کاريکاتورهای امثال اردشير مُحصّص و طنزهای هادی خرسندی، درتابلوهای نقاشان شريف ميهنمان، در آهنگهای حنّانه و محجوبی و لطفی و شمس و منفردزاده و طاهرزاده و...، در ترانه های پروين و فرهاد و فروغی و شجريان و مرضيه و داریوش و عماد رام... در فيلمهای سينمائی مهرجوئی و بيضائی و... در نمايشنامههای نوشین و يلفانی و ساعدی و ناصر رحمانی نژاد و... در مجسمه ها و تنديس های بهروز حشمت، اوّلياء و ديگرانی که من نميشناسم، در بازیهای با شکوه نصيريان و انتظامیو فرزانه تائيدی و... در رُمانهای احمد محمود و گلشيری و دولت آبادی... و حتی در خطاطیها و کنده کاریها، جای پای زندان و زندانی و در يک کلام نفرت از استبداد و شوق به آزادی، حّی و حاضر است. زندان در قالب شعر: ۱- حَبْسّيه در ادب فارسی (دو جلد) ــ ولی الله ظفری، انتشارات اميرکبير، جلد اوّل ۱۳۶۴ . جلد دوّم ۱۳۸۰ (پژوهشی پيرامون شناخت شاعران زندانی از آغاز شعر فارسی تا زمان انقلاب، که در زمينه زندان و بند اشعاری سروده اند.) ۲- حَبْسّيه سرايی در ادب فارسی ــ مهدی نوريان، نشر دانش ۳- « حَبْسّيه شاه شيخ ابواسحاق» ــ عبدالحسين نوايی ۱۳۳۱ش ۴- حَبْسّيه نويسی (ادبياّت زندان) ــ دکتر بهروز عزبدفتری ۵- شعر زندان، برگزیده و شرح اشعار مسعود سعد سلمان ــ پرویز اتابکی، نشر پژوهش فرزان، تهران ۱۳۸۱ ۶- دو شاعر زندانی (مسعود سعد سلمان و ملک الشعرای بهار) ــ کاظم دزفوليان، (نشريه آينه پژوهش ۱۳۸۰) ۷- ويژگيهاي فنّي ادبيات زندان از آغاز تا عصر حاضر، پايان نامه (دکترا) دانشگاه تربيت مدرس، ۱۳۷۶ ــ مرضيه آباد (البته بیشتر بر ادبیات عرب تکیه دارد) ۸- شبهای زندان حلّاج نیشابوری، گزیده اشعار علی اصغر زندی (ناشر: نويسنده ۱۳۸۱) ۹- « چکامه زندانی شاعر» ــ ميرزاده عشقی («چکامه زندانی شاعر» که از حَبْسّيه های خوب دوران معاصر به شمار میرود در دهه سوّم شهريور ۱۲۹۸ شمسی در زندان نظمّيه تهران در قلهک سروده شده است) ۱۰- کتاب شعرهای زندان ــ رضا براهنی، چاپ دانشگاه اينديانا ۱۱- جانباختگان به بوی فردائی نو ــ سعيد يوسف، نشر نقطه ۱۳۸۲ ۱۲- آوازهای بند، سعید سلطانپور، مجموعه سرودهها از پاييز ۱۳۴۷ تا بهار ۱۳۵۱ انتشارات صفا ۱۳۷۷ ۱۳- از کشتارگاه، سعید سلطانپور، ناشر سازمان اتحاّد فدائيان زمستان هفتاد و هفت، صدای ميرا ۱۴- کشتار ۶۷ به بانگ بلند (شعر) ــ دکتر اسماعيل خويی ۱۵- شعر مناجات (در باره احسان طبری و زندان) ـ هوشنگ ابتهاج (سايه) ۱۶- خورشيد خون گرفته ۹ ارغوان، نعمت آزرم ــ درمورد شهادت بيژن جزنی و کاظم ذوالانوار و يارانشان سروده شده ۱۷- فريادهای بند- دفتر شعر، حسين صدرايی، ناشر اتحاّد فدائيان ۱۸- ناقوس بتکانيد نقاره خوان سحر بيدار است، (شعری از مجاهد شهيد علی خليلی در وصف موسی خيابانی) سایت ديدگاه ۱۹- فرياد، برگزيده اشعار سرور (مادر يکی از قربانيان حکومت اسلامی)، تايپ سروش، زمستان ۲۰- چکامۀ سوگ و خشم، به ياد جانباختگان کشتار سال ۶۷ ـــ رضا مرزبان، آذر ماه ۱۳۶۷ (سايت روشنگری) ۲۱- رفتم گلت بچينم (دفترچه شعر) ــ مجيد نفيسی، باران۱۳۸۰شهروند، شمارههای ۶۶۳-۶۵۷، اسفند و فروردين ۱۳۸۲ ۲۲- دفترهاى شعر زندان ــ حسن حسام (...) ۲۳- شعرهای زندان (مشت و درفش، غزل های بند (به فارسی) و «اوجا / پژواک (شعرگیلی) ــ محّمد امینی لاهیجی ( م. راما ) ۲۴- آشترانکوه، (به ياد همايون چاغروند) و «با من از زندان مگو» و «بشکن تنم شکنجه»، (برای زيبا کاظمیکه در زندان اوين جان باخت) ــ سروده های حجت کسرائيان، سایت عصر نو ۲۵- «زخمه ها» (دفتر شعر)...خاک خوب ــ ف مرزبان ۲۶- انسانه خونین در زندان / یکی از شبهای زندان ــ هاله رازی (سایت همبستگی نت، ۲۰۰۳) ۲۷- دراينجا هرچی زندان است ــ فاروق فارانی (شاعر افغان)، جای چاپ: هلند بنگاه ويرايش (شاهمامه) ۲۸- ترانه های زندان ــ امیرحسین سجادّیه، ناشر: آبانگاه - ۱۳۸۱ ۲۹- بر ساقه تابيده کنف (سروده های زندان) ــ گردآوری از ايرج مصداقی، ناشر: آلفايت ماکزيما، سوئد ۱۳۸۴
|