البته نه همه ی آنچه تبعیدیان می آفرینند یکسره به سامان است، و نه ‏همه ی آنچه که همکاران ما در ایران می آفرینند یکسره همخوان با فضای ‏تحمیلی جمهوری اسلامی است. (مثلا برخی از آثار درویشیان، لنگرودی و ‏سیمین بهبهانی و چند تن دیگر) با این همه می توان پرسید: روند ادبیات ‏ایران در ایران چه فرازها، شاخص ها و دستاوردهای مهمی داشته است؟ چه ‏سویه ها و جهاتی را می پیماید و می خواهد به کدام مقصد و مقصود دست ‏یابد؟ سخن بر سر این یا آن اثر از این یا آن فرد نیست، سخن بر سر جریانات ‏ادبی، و سرآمدان چنین جریاناتی است که توانسته باشند همپای نیما و فروغ ‏و شاملو نفوذ ادبی و اجتماعی به هم زده باشند، و در جستجوی روندی ‏کارساز و آینده ساز باشند در ایرانی که بویژه هم دولتش مدعی است و هم ‏اهل قلمش. ‏

شاخص های دوگونه ادبیات
اشاره کردم که برخی از مؤلفه ها، شناسه ها، رویکردها، و دیدگاه های ‏حاکم بر هر دو گونه ادبیات درونمرزی و برونمرزی را در جاهای دیگر (و از ‏جمله در گفتگو با خانم نجمه موسوی. مجله آرش) برشمرده ام. تکرار آنها ‏امری خسته کننده است. آنچه در اینجا و به کوتاهی می توانم بنویسم این ‏است که دید و دنیای ادیبان و ادبیات ایران درمیان دوگروهی که جمهوری ‏اسلامی به درستی آنها را «خودی» و «غیرخودی» می داند و می نامد، در ‏سرشت، آینده، زبان، محتوی، و نگرش، آنچنان ناهمروند شده، که اکنون ‏می توان به راحتی، آنها را دو ساحت ناهمسو و ناهمسرنوشت ادبیات و شعر ‏پارسی در دهه ی کنونی نامید.‏

و یک پرسش
آیا این رژیم به موازات تخریب هویت ایرانی، فرهنگ ایرانی، تاریخ ایران، ‏اخلاق و عرف ایرانی، ادبیات ایران را هم به سوی تباهی سوق نداده است؟! ‏آیا نزدیکی فرهنگی - سیاسی برخی از«شاعران و نویسندگان» به رژیم ‏ضدایرانی، نشانه ی دفن و کفن ادبی، فرهنگی و اجتماعی اینان خواهد بود؟ ‏آینده غربال بدست از پی می آید! شاید هم آمده و از نسل ما گذشته است.‏

و اما،
ﺗﺒﻌﻴﺪ ﻭ ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ ﻫﻨﺮﻯ
ﺍﮔﺮ ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ ﻫﻨﺮﻯ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ ﻫﻤﻪﻯ ﺗﻮﺍﻧﺎﺋﻰﻫﺎ ﻭ ﺍﻧﺪﻭﺧﺘﻪﻫﺎﻯ ﺫﻫﻨﻰ، ﻭ ‏چيرگی ﺑﺮ ﺍﺑﺰﺍﺭ ﺍﺭﺍﺋﻪﻯ ﻛﺎﺭ (ﺩﺭﻣﻮﺭﺩ ﺷﻌﺮ ﻭ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ، ﺯﺑﺎﻥ) ﻭ ﻧﻴﺰ ﺁﻣﺎﺩﮔﻰ ﻫﻤﻪ ‏ﺳﻮﻳﻪﻯ ﺫﻫﻦ ﺑﺮﺍﻯ ﺑﻬﺮﻩﮔﻴﺮﻯ ﺍﺯ ﺁﻥﻫﺎ ﺑﺪﺍﻧﻴﻢ، ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ، ﻫﺮ ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ‏ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩﺍﻯ ﺩﺭ ﻫﺮ ﻛﺠﺎﻯ ﺩﻧﻴﺎ، ﭼﻪ ﺩﺭ ﺯﺍﺩﺑﻮﻡ ﺧﻮﺩ ﻭ ﭼﻪ ﺩﺭ ﺗﺒﻌﻴﺪ، ﻧﻴﺮﻭﻯ ‏ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺍﺯﺩﺳﺖ ﻧﻤﻰﺩﻫﺪ. ﻳﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻴﺎﻭﺭﻡ. ﺑﺮﺍﻯ ﻳﻚ ﻛُﺸﺘﻰﮔﻴﺮ ‏ﻭﺭﺯﻳﺪﻩ، ﻓﺮﻕ ﭼﻨﺪﺍﻧﻰ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﺩﺭﻣﻴﻬﻦ ﺧﻮﺩ ﻛﺸﺘﻰ ﺑﮕﻴﺮﺩ ﻳﺎ ﺩﺭﻛﺸﻮﺭﻯ ﺩﻳﮕﺮ. ‏ﺑﺮﺍﻯ ﻳﻚ ﺭﺍﻧﻨﺪﻩﻯ ﻛﺎﺭﻛﺸﺘﻪ ﺗﻔﺎﻭﺗﻰ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺟﺎﺩﻩﻫﺎﻯ ﻛﺸﻮﺭ ﺧﻮﺩ ‏ﺭﺍﻧﻨﺪﮔﻰ ﻛﻨﺪ ﻳﺎ ﺩﺭ ﺟﺎﺩﻩﻫﺎﻯ ﻛﺸﻮﺭﻯ ﺩﻳﮕﺮ. ﺳﺨﻦ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﻧﺒﻮﻫﻰ ﺍﺯ ‏ﺗﻮﺍﻧﻤﻨﺪﻯﻫﺎ، ﺁﻣﻮﺧﺘﻪﻫﺎ ﻭ ﺍﻧﺪﻭﺧﺘﻪﻫﺎﻯ ﻓﻜﺮﻯ ﺩﺭﻫﺮ ﻓﺮﺩ ﮔﺮﺩ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ ‏ﺑﺘﻮﺍﻧﺪ ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ ﺧﻮﺩﺭﺍ ﺑﻪﻛﺎﺭ اندازﺩ.ﻫﻨﺮ ﻭ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ، ﺩﺭﺳﺮﺷﺖ ﺧﻮﺩ، ﺍﺯ ﻗﺒﻴﻠﻪ ‏ﮔﺮﺍﺋﻰ، ﻗﻮﻡﺍﻧﺪﻳﺸﻰ، ﻣﻠﻴﺖ زدگی ﻭ ﻧﮋﺍﺩﮔﺮﺍﺋﻰ ﮔﺮﻳﺰﺍﻥ ﺍﺳﺖ. ﺍﺯﻫﺮﭼﻴﺰﻯ ﻛﻪ ‏ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﮔﺮﻭﻩ ﻫﺎﻯ ﻛﻮﭼﻚ ﺑﺨﺶ ﻛﻨﺪ ﮔﺮﻳﺰﺍﻥ ﺍﺳﺖ. ﻫﻨﺮ، ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻓﺮﺍﺭﻭﻯ ‏ﺍﺯﺧﻮﺩ ﻭﺧﻮﺩﻯ، ﻭ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﺷﺪﻥ ﺑﺎﺟﻬﺎﻥ ﻭﻫﺴﺘﻰ ﺍﺳﺖ. ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻛﻪ ﻫﻨﺮﻭﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺑﻪ ‏ﻫﻤﮔﺎﻧﻰﺗﺮﻳﻦ ﻭ ﻓﺮﺍﮔﻴﺮﺗﺮﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪﻩﻫﺎ ﺷﻨﺎﺳﻨﺎﻣﻪﻯ ﻓﺮﺩﻯ ﻣﻰﺩﻫﺪ. ﺍﻣّﺎ ﺳﺮﺷﺖ ‏ﻓﺮﺟﺎﻣﻴﻦ ﺁﻥﻫﺎ، ﻫﻤﮕﺮﺍﺋﻰ ﺑﺎ ﺟﻬﺎﻥ ﺍﺳﺖ. ﻳﻌﻨﻰ، ﺑﺮﮔﺬﺷﺘﻦ ﺍﺯ ﻛﻞ ﺑﺮﺍﻯ ﺭﺳﻴﺪﻥ ‏ﺑﻪ ﺟﺰء، ﻭ ﺳﭙﺲ ﻓﺮﺍﺭﻓﺘﻦ ﺍﺯ ﺟﺰء ﻭ ﺭﺳﻴﺪﻥ ﺑﻪ ﻛﻠﻰ ﺗﺎﺯﻩ. ﺻﻮﺭﺕ ﻣﺜﺎﻟﻰ، ﺗﻨﻬﺎ ‏ﺍﺯﺭﺍﻩ ﻫﻤﻴﻦ ﻓﺮﺩ ﻭ ﺟﺰء ﺗﻮﺍﻥ زندگی ﻭ ﺑﺮﻭﻥﺍﻓﻜﻨﻰ ﻣﻰﻳﺎﺑﺪ. ﻳﻜﻰ ﺍﺯ ﺳﻨﺠﻪﻫﺎﻯ ‏ﺳﺰﺍﻭﺍﺭ ﺩﺭ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻰ ﻳﻚ ﺁﻓﺮﻳﺪﻩﻯ ﻫﻨﺮﻯ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺁﻥ ﻛﺎﺭ ﺗﺎ ﭼﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺩﺭ ‏ﺳﺮﺷﺖ ﻭ ﺁﻣﺎﺝ ﺧﻮﺩ، ﻓﺮﺍﺑﻮﻣﻰ ﻭ ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮﻝ ﺍﺳﺖ. ﻳﻌﻨﻰ ﺗﺎ ﭼﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻪ ‏ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻫﻤﻪ ﻣﻜﺎﻧﻰ ﻭﻫﻤﻪ ﺯﻣﺎﻧﻰ ﺑﺎﺷﺪ. ﺗﺎ ﭼﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻪ ﺍﺯ ﺑﺴﺘﻤﺎﻥ ‏ﻧﮋﺍﺩ، ﻣﺬﻫﺐ، ﺍﻳﺪﻩﺋﻮﻟﻮﮊﻯ، ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻭ ﻣﻠﺖ ﻓﺮﺍﺗﺮ ﺭﻓﺘﻪ ﻭ ﺑﻪ ﺍﺳﻄﻮﺭﻩ ﺍﻯ ﺟﺎﻭﺩﺍﻧﻪ، ‏ﻳﻌﻨﻰ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻭ ﺟﻬﺎﻧﺶ، ﺑﭙﻴﻮﻧﺪﺩ. ﭼﺮﺍ ﻛﻪ ﻛﻤﺎﻝ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮﻟﻰ ﺍﺳﺖ، ﻭ ﻧﻪ ‏ﺩﺭﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﻣﻠﻴﺖ ﮔﺮﺍﺋﻰ. ﺑﺴﻨﺪﮔﻰ و کمال ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﺍﺯﻟﻰ ﻭ ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺍﻧﺴﺎﻥ ‏ﺍﺳﺖ، ﻭ ﻧﻪ ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺗﻰ ﺍﺯ ﺻﻮﺭ ﺑﻮﻣﻰ ﻳﺎ ﮔﺮﻭﻫﻰ. بسندگی ﺩﺭ ﻫﺴﺘﻰِ ﻓﺮﺍﮔﻴﺮ ‏ﭘﺪﻳﺪﺍﺭ ﻣﻰﺷﻮﺩ، ﻭ ﻧﻪ ﺩﺭﭘﺎﺭﻩﻫﺎﺋﻰ ﺍﺯ ﺁﻥ. ﻫﻨﺮ ﻭﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺻﻮﺭﺗﻰ ﺍﺯ ﺻﻮﺭ ﺟﻬﺎﻧﻰ ‏ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺍﺳﺖ. ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺑﺴﺘﻪ ﺩﺭﺧﻮﻳﺶ، ﻳﻌﻨﻰ ﺍﺩﺑﻴﺎﺗﻰ ﻛﻪ ﻧﻤﻰﺗﻮﺍﻧﺪ ﺍﺯ ﺟﻐﺮﺍﻓﻴﺎﻯ ‏ﻣﻌﻨﻮﻯ ﺧﻮﺩ ﻓﺮﺍﺗﺮ ﺭﻭﺩ، ﻧﻤﻰﺗﻮﺍﻧﺪ همگانی، ﻫﻤﻪ ﺯﻣﺎﻧﻰ ﻭ ﻫﻤﻪ ﻣﻜﺎﻧﻰ ﺷﻮﺩ. ‏
ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺑﻰ ﻣﺮﺯ، ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩﺍﻯ ﺟﻬﺎﻥﮔﺮﺍ ﻣﻰﺧﻮﺍﻫﺪ. ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ، ‏ﻣﻴﻬﻨﻰ، ﻣﮕﺮﻫﻤﻪﻯ ﺟﻬﺎﻥ ﻧﺪﺍﺭﺩ. ﻣﻴﻬﻦ ﺍﻭ- ﻳﺎ ﺩﺳﺖِ ﻛﻢ ﻣﻴﻬﻦ ﺁﺭﻣﺎﻧﻰ ﺍﺵ- ‏ﻫﻤﻪﻯ ﻫﺴﺘﻰ ﺍﺳﺖ. ﻣﻴﻬﻦ ﺍﻭ ﻫﺮ ﺁﻥ ﺟﺎﺋﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﻭ ﺑﺘﻮﺍﻧﺪ ﺑﺎ ﺟﻬﺎﻥ ‏ﭘﻴﺮﺍﻣﻮنش ﺑﺪﻩ ﺑﺴﺘﺎﻥ ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ ﺑﺮﭘﺎ ﻛﻨﺪ. ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺭﻭﻯ ﺑﻪ ﺟﻬﺎﻥ ﻣﻴﻬﻨﻰ ﻫﻨﺮﻯ ‏ﺑﺎﻭﺭ ﺩﺍﺭم. ﭼﺮﺍ ﻛﻪ ﺩﻳﺪﻩ ﺍم ﻭﻳﻮﺍﻟﺪﻯ ﺍﺭﻭﭘﺎﺋﻰ، ﻣﺮﺍ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﻛﻮﻫﻨﻮﺭﺩﻯ ‏ﺩﺭﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻥﻫﺎﻯ ﺯﺍﺩﮔﺎﻫﻢ ﻫﻤﺮﺍﻫﻰ ﻭ ﻧﻮﺍﺯﺵ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺍﺳﺘﺎﻳﻔﺴﻜﻰ ‏ﻧﻤﻰﺗﻮﺍﻧﺴﺖ ﮔﻤﺎﻥ ﺑﺮﺩ ﻛﻪ چگونه ﭘﺴﺮﻛﻰ ﻧﻴﻤﻪ ﺭﻭﺳﺘﺎﺋﻰ ﺩﺭ ﺍﺳﺪﺁﺑﺎﺩ، ﺭﻭﺯﻯ ﺳﻪ ‏ﺭﻳﺎﻝ ﭘﻮﻝ ﺗﻮﺟﻴﺒﻰﺍﺵ ﺭﺍ ﺟﻤﻊ ﻣﻰﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮﺍﻧﺪ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎﻯ ﺍﻭ ﺭﺍ ﭘﻨﻬﺎﻥ ﺍﺯ ﭼﺸﻢ ‏ﭘﺪﺭﺵ، ﻛﻪ ﻛﺘﺎﺏ ﺧﻮﺍﻧﺪﻥ ﺭﺍ ﻛﺎﺭﻯ ﺑﻴﻬﻮﺩﻩ ﻣﻰﭘﻨﺪﺍﺷﺖ، ﺑﺨﻮﺍﻧﺪ. ﺑﻰﮔﻤﺎﻥ ‏ﺭﻭﺩﻛﻰ ﻧﻤﻰﺗﻮﺍﻧﺴﺖ ﮔﻤﺎﻥ ﺑﺮﺩ ﻛﻪ ﺳﺪﻩﻫﺎ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍﻭ ﻳﻚ ﺷﺎﻋﺮ ﻫﻢﻣﻴﻬﻦﺍﺵ ‏ﺩﺭﺗﺒﻌﻴﺪ ﺳﺮﻭﺩﻩ ﻫﺎﻯ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺧﻄﺎﺏ ﺑﺨﻮﺩﺵ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺧﻮﺍﻧﺪ ﻛﻪ:‏

ﻫﻤﻮﺍﺭ ﻛﺮﺩ ﺧﻮﺍﻫﻰ ﮔﻴﺘﻰ ﺭﺍ؟
‏ ﮔﻴﺘﻰ ﺳﺖ ﻛﻰ ﭘﺬﻳﺮﺩ ﻫﻤﻮﺍﺭﻯ‏
ﺷﻮ ﺗﺎ ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺁﻳﺪ ﺯﺍﺭﻯ ﻛﻦ ‏
ﺑﺎ ﺯﺍﺭﻯ ﻛﻰ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺭﺍ ﺑﺎﺯ ﺁﺭﻯ ؟

ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ، ﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﻣﻜﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭﻣﻰﻧﻮﺭﺩﺩ. ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﻳﻦ ﻧﻪ ﻣﻴﻬﻦ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﻧﻪ ﺩﻭﺭﺍﻥ. ‏ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ ﺍﺳﺖ ﻳﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎﺷﺪ. ﮔﺮﭼﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﺍﺳﺖ ﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﻣﻜﺎﻥ ‏ﺩﺭ ﻳﻚ ﻛﺎﺭ ﺍﺩﺑﻰ ﺭﻭﺷﻦ ﺑﺎﺷﺪ، ﺍﻣّﺎ ﺁﻓﺮﻳﺪﻩﻯ ﻫﻨﺮﻯ ﻳﺎ ﺍﺩﺑﻰ ﺍﺯ ﺩﺍﻳﺮﻩﻯ ﺯﻣﺎﻥ ﻭ ‏ﻣﻜﺎﻥ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﻓﺮﺍﺗﺮﻣﻰﻧﺸﻴﻨﺪ، ﻭﺑﻪ ﺁﻥﻫﺎ ﺳﺮﺷﺘﻰ ﻓﺮﺍﮔﺴﺘﺮ ‏ﻣﻰﺑﺨﺸﺪ.ﭘﺮﺳﻤﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺩﺭ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﺎ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺩﺭ ﺗﺒﻌﻴﺪ ﻣﻄﺮﺡ ﻣﻰﺷﻮﺩ، ‏ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺳﺖ، ﻭ ﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﺩﻭﺭﻯ ﺍﺯ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎﻯ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﻯ ﻭ ﺩﮔﺮﮔﺸﺖﻫﺎﻯ ‏ﺁﻥ، ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺗﺒﻌﻴﺪﻯ ﺭﺍ ﺑﺮﺑﺎﺩ ﻣﻰ ﺩﻫﺪ. ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﻭ ﺷﻌﺮ، ﭘﺪﻳﺪﺍﺭﻯ ﻓﺮﺟﺎﻣﻴﻦ ﺧﻮﺩ ‏ﺭﺍ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﻰﻳﺎﺑﻨﺪ. ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﺷﻌﺮ، ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺍﺳﺖ، ﭼﻮﻥ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺭﺍ ﺩﺭﺧﻮﺩ ﻭ ‏ﺍﺯ ﺭﺍﻩ ﺧﻮﺩ ﺑﻴﺎﻥ ﻣﻰﻛﻨﺪ. ﻋﺎﻃﻔﻪﻯ ﺷﺎﻋﺮ، ﺫﻫﻨﻴﺖ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺍﻭ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻭﺍﮊﻩ ‏ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ. ﻳﻌﻨﻰ ﻭﺍﮊﻩ، ﻫﻤﻪﻯ ﺁﻥ ﻫﺎﺳﺖ.ﺁﻥﻫﺎ ﺩﺭﻫﻴﭻ ﺑﺮﻭﻧﻪﻯ ﺩﻳﮕﺮﻯ ﻣﮕﺮ ﻭﺍﮊﻩ ‏ﻧﻤﻰﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﻫﺴﺘﻰ ﻳﺎﺑﻨﺪ. ﻭﺍﮊﻩ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺷﺒﻨﻤﻰ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺧﻮﺭﺷﻴﺪ ﺭﺍ ﺩﺭ ‏ﺩﺭﻭﻥ ﺧﻮﺩ ﻓﺸﺮﺩﻩ ﻭ ﺑﺎﺯﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ. ﻭﺍﮊﻩ، ﭼﻜﻴﺪﻩﻯ ﺟﻬﺎﻥ ﺍﺳﺖ. ﭼﻜﻴﺪﻩﻯ ﺭﻭﺍﻥ ‏ﺍﺳﺖ. ﺍﻣّﺎ ﻫﺮ ﺯﺑﺎﻧﻰ ﺑﺮﺍﻯ ﻣﻠﺘﻰ ﻛﺎﺭﺑﺮﺩ ﺩﺍﺭﺩ. ﻫﺮﮔﺎﻩ ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩﺍﻯ ﺍﺯ ﻣﻴﺪﺍﻥ ‏ﺯﺑﺎﻥ ﺯﺍﺩﺑﻮﻣﻰ ﺧﻮﺩ ﺑﺪﻭﺭ ﻣﺎﻧﺪ، ﺩﻳﮕﺮ ﺗﻮﺍﻥ ﺍﺭﺍﺋﻪﻯ ﺟﻬﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻧﺪﺍﺭﺩ. ﻫﻤﻴﻦ ‏ﺟﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻭﺍﮊﻩﻯ ﺗﺒﻌﻴﺪ ﺑﺴﻴﺎﺭﻯ ﺍﺯ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻣﻰﺗﺮﺳﺎﻧﺪ ﻭ ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﻧﻮﻣﻴﺪﻣﺎﻥ ‏ﻣﻰﻛﻨﺪ. ﭼﻨﺪﺍﻥ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻰ ﺍﺯ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﺗﺒﻌﻴﺪﻯ ﻣﺎ ﻣﻰﭘﻨﺪﺍﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺗﻪِ ﺧﻂ ‏ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﭘﺎﻯ ﺍﺩﺑﻰﺷﺎﻥ ﻟﺐ ﮔﻮﺭ ﺍﺳﺖ. ﭼﺮﺍ ﻛﻪ ﻣﻰﺍﻧﺪﻳﺸﻨﺪ ﺩﻳﮕﺮ ﻧﺎﻑﺷﺎﻥ ﺍﺯ ‏ﺯﻫﺪﺍﻥ ﻣﺎﻡ ﻣﻴﻬﻦ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﻛﻮﭼﻪ ﻭ ﺑﺎﺯﺍﺭ ﺑﺮﻳﺪﻩ ﺷﺪﻩ، ﻭ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮﺍﻯ ﺧﻮﺩ، ﺁﺋﻴﻦ ‏ﺧﺎﻛﺴﭙﺎﺭﻯ ﺑﺮﭘﺎ ﻛﻨﻨﺪ! ﻣﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ ﻧﻪ، ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻴﺴﺖ. ﻧﺨﺴﺖ ﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﭘﺎﻳﻪﻯ ‏ﺧﻮﺩﺑﻮﺩﮔﻰ ﻛﻮﺩﻙ ﺩﺭﻫﻤﺎﻥ ﺯﻣﺎﻧﻰ ﺭﻳﺨﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮﺩ ﻛﻪ ﻧﺎﻑﺍﺵ ﺭﺍ ﻣﻰﺑُﺮﻧﺪ. ﻭ ﺑﻪ ‏ﮔﻔﺘﻪﻯ ﺩﻳﮕﺮ ﺗﺎ ﻧﺎﻑ ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ ﺍﺯ ﺭﻭﺡ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻗﺒﻴﻠﻪﺍﻯ، ﻣﻠﻴﺖﮔﺮﺍﺋﻰ ﻭ ‏ﻧﮋﺍﺩﻯ ﻧَﺒُﺮﺩ، ﻧﻤﻰﺗﻮﺍﻧﺪ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩﺍﻯ ﺑﺮﺍﻯ ﻫﻤﻪﻯ ﺟﻬﺎﻥ ﺷﻮﺩ. ﺳﺨﻦ ﻣﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ‏ﺑﺮﻳﺪﻥ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﻤﺎﻳﻪﻫﺎ ﻭ ﺩﺳﺘﺎﻭﺭﺩﻫﺎﻯ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺧﻮﺩﻯ ﻧﻴﺴﺖ ﻭ ﻧﻴﺰ، ﺟﺎ ﺑﻪ ‏ﺟﺎﺷﺪﻥ ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ ﺍﺯ ﻛﺸﻮﺭﻯ ﺑﻪ ﻛﺸﻮﺭ ﺩﻳﮕﺮ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻧﻈﺮ ﻧﺪﺍﺭﻡ. ﻣﻰﺗﻮﺍﻥ ‏ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﺷﻴﺮﺍﺯ ﺳﺪﻩﻯ ﻫﻔﺘﻢ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻥﻫﻤﻪ ﻛﺸﻤﻜﺶﻫﺎﻯ ﻗﻮﻣﻰ ﻭ ‏ﻣﺬﻫﺒﻰ ﺳﺮﻭﺩ:‏

ﺟﻨﮓ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﻭ ﺩﻭ ﻣﻠﺖ ﻫﻤﻪ ﺭﺍ ﻋﺬﺭ ﺑﻨﻪ
ﭼﻮﻥ ﻧﺪﻳﺪﻧﺪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ، ﺭﻩِ ﺍﻓﺴﺎﻧﻪ ﺯﺩﻧﺪ!‏