برگرفته از: مجله مانتلی ریویو، فوریه 2007‏

مایلم تحلیل خود را از آنچه که «بوم شناسی تخریب» ‏‎(The Ecology of ‎Destruction)‎‏ می‌نامم، با اشاره به فیلم «بسوزان!» ‏‎(Burn)‎‏ ساخته گیللو ‏پونته کوروو آغاز کنم. (1) این فیلم برجسته و حماسی را میتوان به عنوان ‏زبان رمز سیاسی و محیط زیستی برای اوضاع امروز در نظر گرفت.

 فیلم، ‏صحنه‌ای خیالی از اوضاع جزیره‌ای در دریای کارائیب بنام «بسوزان» را در ‏اوائل قرن 19 نشان میدهد. جزیره «بسوزان» یکی از مستعمرات پرتغال ‏است که تنها محصول آن نیشکر توسط بردگان تولید میشود و باید به بازار ‏جهانی عرضه گردد. در ابتدای صحنه اول فیلم به بیننده گفته می‌شود که ‏نام جزیره از آنجا گرفته شده که تنها راه سلطه پرتغال بر این جزیره ‏نابودی کامل جمعیت بومی جزیره با آتش زدن و سوزاندن تمامی جزیره و ‏ساکنین آن و سپس وارد کردن بردگانی از افریقا بجای سکنه اصلی آن ‏بوده است تا بتوان به کشت نیشکر پرداخت.‏
سِر ویلیام واکِر (که نقش او را مارلون براندو بازی می‌کند) از مأمورین ‏انگلیسی است که وظیفه‌اش برانداختن حاکمیت پرتغالی‌ها بر جزیره است. ‏او از یک سو دست به تحریک و آشوب در میان بردگان افریقائی میزند و از ‏سوی دیگر اقلیت کوچک سفیدپوست را برمی‌انگیزد تا از حکومت پرتغال ‏اعلام استقلال کنند. هدف او استفاده از شورش بردگان برای شکست ‏پرتغال و برگرداندن حاکمیت به اقلیت سفیدپوست و زمیندار جزیره است؛ ‏اقلیت کمپرادوری که تابع امپریالسم انگلیس باشند.‏
ویلیام واکر در این مأموریت موفقیت کامل بدست می‌آورد و لشکر بردگان ‏مسلح و پیروزمند و رهبر آنها هوزه دولورِس را قانع می‌کند که پس از ‏شکست پرتغالی‌ها اسلحه‌ی خود را زمین بگذارند. نتیجه ماجرا بوجود ‏آمدن یک نومستعمره زیر حاکمیت اقلیت کوچک سفیدپوست زمیندار ‏است؛ در حالیکه طبق قوانین تجارت آزاد جهانی، حاکمان واقعی جزیره ‏همانا شرکت‌های تجارت شکر انگلیسی است. ویلیام واکر پس از انجام این ‏مأموریت، برای انجام مأموریتی دیگر از سوی وزارت دریاداری انگلیس به ‏سرزمین دیگری بنام هندوچین فرستاده می‌شود.‏
داستان فیلم ده سال بعد یعنی سال 1848 از سر گرفته می‌شود. در این ‏موقع در جزیره «بسوزان» انقلاب دیگری به رهبری هوزه دولورس برپا ‏شده است. ویلیام واکر این بار توسط شرکت انگلیسی تجارت شکر سلطنتی ‏آنتیل به عنوان مشاور استخدام شده و به جزیره برگردانده می‌شود. وظیفه ‏او شکست دادن انقلاب جدید بردگان پیشین است. حاکمان جدید جزیره ‏به او می‌گویند که شکست این انقلاب کار مشکلی نخواهد بود چرا که فقط ‏ده سال بیشتر از ماجرای قبلی نگذشته است و اوضاع همان است. ویلیام ‏واکر به آنها پاسخ میدهد که اوضاع همان است اما مسئله چیزی متفاوت ‏است. و در سخنانی که ما را به یاد دیدگاه مارکس می‌اندازد می‌گوید: ‏‏«بسیاری مواقع گذشت فقط ده سال میان دو دوره تاریخی میتواند برای ‏نشان دادن تضادهای یک قرن کافی باشد».‏
برای جنگیدن با شورشیانی که دست به جنگ چریکی سرسختانه‌ای زده‌اند ‏سربازان انگلیسی به جزیره آورده می‌شوند. ویلیام واکر برای شکست دادن ‏نیروهای چریکی دستور میدهد تمامی مزارع نیشکر در سراسر جزیره به ‏آتش کشیده شوند. او در پاسخ به اعتراض نماینده حافظ منافع شرکت ‏انگلیسی تجارت شکر به آتش زدن این مزارع توضیح میدهد: «این است ‏منطق سود... برای پول در آوردن باید ساخت اما برای ادامه پول در آوردن ‏لازم است دست به تخریب و ویرانگری بزنیم». و بعد به او یادآوری می‌کند ‏که نام این جزیره (بسوزان!) از همین منطق سرچشمه می‌گیرد. طبیعت ‏این جزیره باید نابود شود تا اینکه بتوان به مدت صدها سال دیگر روی ‏زمین آن از نیروی کار بهره‌کشی کرد.‏
قصد من البته در اینجا توضیح کل این فیلم فوق‌العاده‌ی پونته کوروو ‏نیست بلکه رسیدن به یک سلسله نتیجه‌گیری‌های پراهمیت از این تمثیل ‏در جهت درک رابطه‌ی سرمایه‌داری با طبیعت است. زمانی جوزف شوپیتر ‏نظام سرمایه‌داری را بخاطر «تخریب سازنده‌اش» تجلیل میکرد (2). اما ‏صحیح‌تر آن خواهد بود که سرمایه‌داری را بعنوان نظام «سازندگی ویرانگر» ‏به‌بینیم. جستجوی بی‌امان سرمایه در جهت یافتن جولانگاه‌های تازه برای ‏استثمار و انباشت هر چه بیشتر مستلزم تداوم ویرانگری طبیعت موجود و ‏روابط اجتماعی پیشین است. استثمار طبقاتی، امپریالیسم، جنگ و نابودی ‏محیط زیست حوادث جدا از هم تاریخی نیستند بلکه پدیده‌های سرشتی و ‏به‌هم پیوسته توسعه سرمایه‌داری‌اند.‏
علاوه بر آن همیشه این خطر وجود داشته است که این سازندگی ویرانگر ‏به آن چیزی تبدیل شود که ایستوان مزاروش آنرا «تخریب کنترل ناپذیر» ‏می‌نامد؛ و سرنوشت نهائی سرمایه همین است. در آن صورت منطق ویرانگر ‏نهفته در سود سلطه پیدا کرده و نه تنها زیربنای شرایط تولید را به نابودی ‏می‌کشد بلکه خود زندگی را نابود می‌سازد. امروز بر همه‌ی ما آشکار و ‏عیان است که چنین تخریب کنترل ناپذیری ویژگی کل اقتصاد ‏سرمایه‌داری را تشکیل میدهد و سراسر جهان را در بر می‌گیرد (3).‏