برگزیده از مجله‌ی اشپیگل

اگر برای توهین و فحاشی در میان سیاستمداران، جایزه‌اسکاری وجود ‏داشت، بدون شک باید این جایزه به هوگوچاوز و تیم همکارانش از یک سو ‏و جورج بوش و شرکا از سوی دیگر به سهم برابر اعطا می‌شد. چه واژه‌ها ‏که رئیس جمهور ونزوئلا برای فحاشی، تحقیر و توهین نسبت به ‏‏«هفت‌تیرکش‌های شمالی» بر زبان نمی‌راند. وی رئیس‌جمهور آمریکا را ‏گاهی «بزرگترین تروریست» و گاه «یک کله‌پوک» می‌نامد؛ وزیر امور ‏خارجه‌ی آمریکا ـ کوندالیزا رایس ـ از نظر او «یک زیرساخت فاشیستی» ‏دارد و بدتر از آن «دچار انجماد جنسی» است. رئیس جمهور این کشور ‏میان دریای کارائیب و سرزمین پست آمازون معتقد است که می‌تواند در ‏این زمینه به وی یاری رساند اما فعلا علاقه‌ای به این امر ندارد.‏
از سوی دیگر رایس مقامات ونزوئلا  را «عوام‌فریب» می‌نامد؛ جورج بوش، ‏چاوز را «پدرخوانده‌ی تروریسم» نام می‌نهد و رامفسلد ـ‌وزیر دفاع آمریکا‌ـ ‏وی را با آدولف هیتلر مقایسه می‌کند. حتا «پت روبرتسون» ـ کشیش ‏جمهوریخواه که زمانی سودای معاونت ریاست جمهوری را در سر داشت ـ ‏به سیا ‏‎(C.I.A) ‎‏ پیشنهاد می‌کند که «وی را از سر راه بردارید».‏
چاوز 51 ساله تهدید می‌کند که صادرات نفت به ابرقدرت را قطع می‌نماید ‏و می‌گوید که با یکی از این جزایر کارائیب به وحدت خواهد رسید و با ‏تهران یک اتحادیه‌ی ضدامپریالیستی تشکیل خواهد داد.‏
ایالات متحده به اتفاق هم‌پیمانان خویش در سواحل ونزوئلا دست به ‏بازی‌های جنگ‌افروزانه زد. روز خوبی که در آن، سفیر آمریکا در ونزوئلا با ‏گوجه‌فرنگی مورد حمله قرار گرفت و روابط دوکشور به ورطه‌ی یک ‏درگیری دیپلماتیک سقوط کرد. بجز محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور ‏ایران و کیم یونگ ایل دیکتاتور کره‌ی شمالی، کمتر سیاستمداری در ‏جهان، تا کنون رژیم بوش را همچون چاوز به چالش طلبیده است. اما ‏برخلاف آن دو، این یکی به آمریکا کاملا نزدیک است، در فاصله‌ای کمتر از ‏‏1800 کیلومتر؛ در حیاط خلوت ابر قدرت، آتش می‌افروزد؛ به هر اقدامی ‏دست می‌یازد تا تمامی آمریکای جنوبی را برعلیه ایالات متحده برانگیزد و ‏جهان لاتین را به مسیر چپ بکشاند. هرگز نمی‌توان او را یک رهبر منزوی ‏و بی‌قدرت محسوب داشت؛ هرچیزی بجز یک سیاستمدار بی‌اهمیت و ‏دست سوم: چاوز بر یک سرزمین کلیدی حکم می‌راند و روی نفت شنا ‏می‌کند. ونزوئلا پنجمین کشور صادر کننده‌ی نفت در جهان است و پس از ‏کانادا، دارای عظیم‌ترین ذخایر نفت مغرب زمین می‌باشد.‏
با همه‌ی فراوانی، باز آمریکائیان به ذخایر این همسایه‌ی سرکش جنوبی ‏وابستگی دارند. تنها کانادا، مکزیک و عربستان سعودی هستند که قدری ‏بیش از ونزوئلا ، طلای سیاه را به آمریکا صادر می‌کنند. در این روزهای ‏کمبود ذخایر نفتی، واردکنندگان آمریکایی تا یازده‌درصد به مملکت چاوز ‏وابسته‌اند. امریکا نزد دشمن طبقاتی خویش بنزین می‌زند، کمپانی سیتگو ‏با 14.000 پمپ‌بنزین در سراسر ایلات متحده تا 100% در مالکیت دولت ‏ونزوئلا قرار دارد.‏
تقریبا هر هفته شاهد یک تحریک جدید هستیم. گاه چاوز در پکن، حزب ‏کمونیست را به مبارزه و رویارویی با هژمونی آمریکا فرا می‌خواند، گاه به ‏وین می‌آید و در کنفرانس آمریکای لاتین ـ اروپا، به مثابه امید جهانی چپ ‏مورد بزرگداشت قرار می‌گیرد. گاه حین بازدید از لندن، تونی بلر را «سگِ ‏بوش» می‌نامد. گاه فیدل کاسترو را به عنوان «سنگر عدالت» ارج می‌نهد و ‏با کوبا و بولیوی پیمان برادری بسته، «محور محبت»(1) را تشکیل ‏می‌دهد. در نیمه‌ی همین ماه ژوئن بود که چاوز به برگذاری یک مسافرت ‏با اهداف خاص تهدید کرد: قرار شد که در این سفر از روسیه، چین، کره ‏شمالی، سوریه و ایران بازدید کرده، اسلحه بخرد، نفت بفروشد و هم‌پیمانان ‏استراتژیک بیابد؛ هر منزلگاه، یک مبارزه ‌طلبی با کاخ سفید.‏
بخصوص و به گونه‌ای حاد، ونزوئلا در امور همسایگان خویش دخالت ‏می‌کند. شش ماه پیش با کمک‌های میلیونی، آشکارا در پیروزی «اووِ ‏مورالس»(2) در انتخابات بولیوی اثر گذاشت و او بلافاصله صنایع گاز ‏کشورش را دولتی کرد. در آرژانتین با خرید اوراق قرضه‌ی دولتی به مبالغ ‏میلیاردی، رژیم «کیرشنر»(3) را مطیع خویش ساخت. و در برزیل ـ بله او ‏می‌کوشد که با عرضه‌ی گاز ارزان قیمت، دست و پای تمامی کشورهای ‏قاره را شل کند ـ با بنای یک استادیوم بی‌نظیر که البته اینک در دست ‏ساخت می‌باشد جای پایی برای خویش گشود.‏
در کنار همه‌ی این‌ها، رئیس‌جمهور ونزوئلا به زاغه‌نشینان خود آمریکا نیز ‏کمک‌های انسان‌دوستانه عرضه می‌دارد. در زمستان سخت سال 2005 ‏دستور داد که از ذخایر کشورش نفت کافی به نصف بهای معمول، در ‏محله‌های فقیر نشین بوستون و نیویورک تقسیم شود و برای زمستان ‏آینده نیز قصد تکرار این کار را دارد: سنت چاوز.‏
کیست این مرد که در مقام یک قهرمان، قلب توده‌های فقرزده‌ی آمریکای ‏لاتین را اینگونه تسخیر کرده تا جایی که کاسترو و چه گوارا را پشت سر ‏نهاده است؟ یک ایده‌آلیست محبوب اما ناامید که دن‌کیشوت‌وار با آسیاب‌ ‏بادی می‌جنگد و آنرا بانک جهانی می‌پندارد؟ آخرین سوسیالیست واقعاٌ ‏انقلابی؟ چه ‌گوارایی با نفت؟ یا تنها فریبکاری در آستانه‌ی تبدیل به یک ‏دیکتاتور؟ کیست این منفورِ محبوب که از یک سو رژیم بوش را به ابلیس ‏حواله می‌دهد و خود را درویش می‌نمایاند، و از دیگر سو تانکرها را ‏می‌گذارد که بی‌هیچ مزاحمتی راه تگزاس را در پیش گیرند و مایه‌اش را به ‏جیب می‌زند؟
‏ یک روز یکشنبه‌ی کاملا عادی در ونزوئلا. مثل هر روز دیگر خدا، 52 بار ‏در سال، هربار راس ساعت یازده نیمروز:‏‎ It´s show time ‎تمامی ملت پای ‏تلویزیون‌ها جمع می‌شوند چه در آشپزخانه و چه در اتاق نشیمن. برنامه‌ی ‏‏«الو پرزیدنت» شروع می‌شود. پنج تا شش و گاه حتا هفت ساعت: چاوز ‏لایف.‏
رئیس‌جمهور در یک استودیوی معمولی و حتا در بازار، در یک شهر بزرگ ‏یا کوچک و گاه در یک روستای دورافتاده در مقابل مردم ظاهر می‌شود. به ‏خواسته های آنان گوش می‌دهد، پاسخ بینندگانی را که تلفن می‌زنند ‏می‌دهد و در آن میان سخن نیز می‌راند. اوضاع جهان را توضیح می‌دهد، از ‏رویاهای خویش می‌گوید و در مورد مشکلات جنسی نظر می‌دهد. گاه حتا ‏از طریق صفحه‌ی تصویر، میان زن و شوهرها آشتی برقرار می‌کند. «چاوز ‏تی‌وی» معمولاٌ بی‌محتوا، گاه خنده‌دار اما همیشه جنجالی است و پرتاثیر با ‏سیاستمداری که علاقمندانه داستان می‌سراید و ارتباطی مستقیم و ‏انکارناپذیر با مردمش برقرار می‌کند. به سختی می‌توان چنین برنامه‌ای را با ‏شرکت جورج بوش تصور نمود. یا حتا با هورست کوهلر(4).‏
این بار پرزیدنت در شهر کوچک «ل تیگره»(5) مهمان است. کلاه قرمز ‏چتربازی، پیراهنی قرمز روی تی‌شرتی به همین رنگ، شلوار جین گشاد با ‏خنده‌یی که گویی روی صورت گندم‌گونش حک گردیده: «من نه از آن ‏خرچسونه‌های درون اتاق‌های کولردار هیئت‌مدیره‌ها هستم، نه از ‏زمینداران شکم گنده که در ویلاهای مجلل، با فراری‌های تیزروشان تنها به ‏خود می‌اندیشند. بلکه یکی هستم از خود شما». ‏
چاوز مقابل دوربین، قدم‌زنان وارد یکی از فروشگاه‌های سوبسیدی می‌شود ‏که از طرف دولت جهت عرضه‌ی مواد اولیه‌ی ارزان قیمت غذایی در ‏محلات فقیرنشین شهرها دایر گردیده‌اند: «شیر، آرد، ذرت، همه به ‏قیمت‌های بسیار نازل» پرزیدنت است که پیروزمندانه ندا در می‌دهد و ‏بسته‌ای قهوه، زیر بینی مهمان افتخاری خود که وی را در این روز همراهی ‏می‌کند می‌گیرد و ادامه می‌دهد: «این را ببین! محصول ونزوئلا؛ روی پاکت ‏آن نخستین ماده‌ی قانون اساسی‌مان را چاپ کرده‌ایم.» و دانیل ارتگا که ‏خیس عرق شده است، ناچار بسته‌ی قهوه را مقابل دوربین می‌گیرد. اما ‏ارتگا در این نمایش غریب، واکنش خوبی از خود نشان می‌دهد. به هرحال ‏آنگونه که به گوش می‌رسد، رئیس جمهور سابق چپ‌گرای نیکاراگوئه با ‏کمک‌های مالی چاوز، برای بازگشت ساندینیست‌ها در ماه نوامبر آینده به ‏قدرت، برنامه‌ریزی کرده است.‏
چاوز همچنان در جنب و جوش است. دختر دانش‌اموزی را در آغوش ‏می‌گیرد و می‌بوسد که با کمک بورس اهدایی وی در حال تمام کردن ‏دوره‌ی متوسطه می‌باشد. او مسیح را به عنوان یک انقلابی ستایش می‌کند ‏‏(من خود را هر روز به مسیح نزدیک‌تر احساس می‌کنم)؛ لنین را به عنوان ‏یک سیاستمدار (که راه را هموار کرد)؛ سروانتس را به مثابه سمبل ادبیات ‏‏(و از او فاکت می‌آورد: «هنگامی که سگ‌ها به ما پارس می‌کنند، آنگاه ‏چون ما می‌تازیم») و محبوب‌ترین شخصیت تاریخی در نزد او سیمون ‏بولیوار است: «رهبر آزادی‌بخش آمریکای جنوبی». ‏
همانگونه که بولیوار در 1820 بخش عظیمی از قاره را علیه اشغال اسپانیا ‏متحد نمود، چاوز نیز بر آن است تا علیه قوای اشغالگر جدید اعزامی از ‏واشنگتن، چنین کند. او توانست نام ونزوئلا را تغییر دهد و این سرزمین ‏اکنون «جمهوری بولیواری ونزوئلا» نامیده می‌شود؛ اما این برای چاوز کافی ‏نیست. او در صدد ایجاد یک «اتحادیه‌ی بولیواریِ ضد یانکی آمریکای ‏لاتین» می‌باشد.‏
در این یکشنبه در «ال تیگره» وی از خُلق خوشی برخوردار است، نه ‏همچون چندی پیش که در مقابل دوربین تلویزیون، یکی از وزرا را مورد ‏خشم و عتاب قرار داد. تقریبا همه‌ی کمبودها به گردن سیستم غیرانسانی ‏کاپیتالیسم و آمریکای ابلیس می‌باشد. از ساعت چهارم، دیگر چاوز تنها ‏نقش یک منجی را بازی می‌کند. هربار کف‌زدن‌ها شدیدتر می‌شود ‏بخصوص هنگامی که وی در پاسخ بیننده‌ای می‌گوید: «چه؟! شما در ‏محله‌تان با کمبود آب آشامیدنی مواجه هستید؟ این غیرممکن است. ما به ‏سرعت، آنرا چاره می‌کنیم ... گوش کن آقای وزیر دارایی ....». عمل‌گرایی، ‏که به راحتی دلارهای نفتی را ریخت و پاش می‌کند.‏
هنگامی که برنامه‌ی «الو پرزیدنت» به پایان می‌رسد، تماشاگران نیز ‏حداقل به اندازه‌ی مجری برنامه خسته شده‌اند. از هنگامی که مهمترین ‏حزب مخالف چاوز، انتخابات را بایکوت کرد، دیگر در مجلس نماینده‌ای ‏نیست که در جناح چاوز نباشد. پرزیدنت می‌داند که از آن سو خطر ‏مقاومتی نیست. مهمترین روزنامه‌های کشور، مثل «‏El Universal‏»‏‎ ‎‏ و «‏El ‎Nacional‏» وی را به سختی مورد انتقاد قرار می‌دهند ـ ونزوئلا از یک ‏دیکتاتوری مشابه کوبا بسیار دور است‌ـ اما چاوز به آن‌ها چندان اهمیت ‏نمی‌دهد. او «تلویزیونی» بر مملکتش حکومت می‌کند. با «شو»ی شخصی ‏خودش و با یک «قانون رسانه‌ها» که حدود مسئولیت اجتماعی را تامین ‏می‌کند و هرلحظه می‌تواند به ابزار سانسور بدل گردد.‏
کمتر افرادی هستند که پرزیدنت با آنان به مشاوره می‌نشیند. در میان ‏اقمار وی سه آلمانی نیز به چشم می‌خورند: هرسه از چپ‌های کهنه‌کار. ‏یکی «کارلوس ویمر»(6) از 68ی‌های قدیمی و عضو پارلمان آمریکای ‏لاتین؛ دیگری «برنهارد مومر»(7) معاون فعلی وزیر نفت و سومی «هاینس ‏دیتریش»(8) ایدئولوگ آنتی کاپیتالیسم در مکزیک. در دایره‌ی نزدیک‌تر، ‏دو دوست شخصی وی هستند که بطور غیررسمی اما اغلب با آنان ملاقات ‏می‌کند: همرزم وی و شهردار کاراکاس «خوان باره‌تو»(9) و رازدار وی ‏‏«ادموندو چیرینوس»(10) روانشناس.‏
در سمت مقابل او نیز مردانی قرار دارند که در پی ایجاد یک «اتحادیه آنتی ‏چاوز» برای انتخابات دسامبر آینده گرد هم حلقه زده‌اند با شعار محوری ‏‏:«آینده‌ی این مملکت فقط در دستان ماست». کسی که می‌خواهد در ‏مورد چاوز داوری کند باید هر دو جناح را بشناسد.‏
ونزوئلا: سرزمینی است در دوردست، با صحاری سوزانش، با وسعت ‏چراگاه‌هایش، با هوای مرطوب و سوزانش. سرچشمه‌ی اورینوکوی پرهیاهو: ‏طویل‌ترین رود آمریکای لاتین؛ سرزمین سالتو آنگل: بلندترین آبشار ‏جهان؛ با شعله‌های نفتی که چه آبی می‌سوزد، با مزارع انبوه، جزیره‌ی ‏‏«مارگاریتا» با سواحل رویایی و بازرگانی بدون گمرک آن؛ آنجا که ‏Jet ‎Set‏ بین‌المللی با روح ویسکی ونزوئلایی درمی‌آمیزد (یک منطقه‌ی تقریبا ‏آزاد ـ بیشتر باید آنرا سرزمین چیوا نامید تا سرزمین چاوز) دریای ماراکابیو ‏است با دکل‌های خشک آن که افق را همچون انبوهی از ملخ، سیاه کرده ‏است.‏
اما پیش از هرچیز، ونزوئلا یعنی کاراکاسِ بزرگ با انباشت جمعیت ‏شش‌میلیونی‌اش که در کلبه‌های فقیرانه در حاشیه‌های شهر و یا در ‏ویلاهای مجللِ میانِ دره‌های سرسبز یا در آسمانخراش‌هایی که همچون ‏جنگل‌های مارچوبه سر برافراشته‌اند، حدود بیست‌وپنج درصد جمعیت ‏کشور را در خود جای داده است. شهری بزرگ که ، با «درایوین ‏مک‌دونالد» و شعبه‌های «استارباکس» و «پیتزا هات» و با بزرگ‌راه‌های ‏هشت‌بانده‌اش بیشتر با لوس‌آنجلس قرابت دارد تا با لیما. شهری که گویی ‏تنها برای رانندگان در نظر گرفته شده: تقریبا فاقد پیاده‌رو، با ارزانترین ‏بهای بنزین در سراسر جهان: هرلیتر بنزین هشتاد بولیوار (کمتر از سه ‏سنت). با وجود آفتاب دائم کمتر کابریو در خیابان‌ها دیده می‌شود و در ‏راه‌بندان‌ها کسی شیشه‌ی خودرو را پایین نمی‌کشد چرا که بسیار خطرناک ‏است. آخر کاراکاس همچنین مرکز جنایات خشونت‌بار نیز محسوب ‏می‌گردد و درحال حاضر، پس از بغداد، خطرناک‌ترین شهر جهان محسوب ‏می‌شود: 40 تا 50 قتل در یک آخرهفته، آماری نیست که به ندرت دست ‏دهد. بیشتر این جنایات در محلات فقیرنشین صورت می‌گیرد: آنجا که ‏کاراکاس همچون یک سطل آشغال باژگونه به نظر می‌آید؛ آنجا که ‏انتقام‌های خونین و تسویه‌حساب‌های خشونت‌بار در پس‌کوچه‌های تنگ، ‏کثیف، گل‌آلود و تاریک صورت می‌گیرد. اما خطرناک‌ترین نقطه، منطقه‌ی ‏مرکزی شهر است با میدان پرازدحام آن که مثل هرچیز مهم دیگر این ‏شهر، بولیوار نام دارد. آنگاه که غروب، چادر سیاه خود را همچون شمدِ ‏مردگان بر روی ویرانه‌های قدیمی شهر می‌گسترد، باندهای مسلح، حکومت ‏خود را آغاز می‌کنند.‏
در جلوی شهرداری و کنار مجسمه‌ی بولیوار که او را سوار بر اسب نشان ‏می‌دهد، پیرزنان مشغول فروش پوسترهایی از قدیسین یا از چاوز ‏می‌باشند. گاه این پوسترها ترکیبی از هر دو هستند: پرزیدنت مقدس در ‏حال پرواز با بال فرشتگان، نان در میان شهروندان تقسیم می‌کند، هوگوی ‏قدیس با آش گوشت. ‏
در درون شهرداری و در طبقه‌ی اول آن، باید شهردار، خوان باره‌توی 47 ‏ساله بکوشد تا بر سروصدای ترافیک فائق آید. در کنار او یک منشی که ‏درست مانند انبوه ملکه‌های زیبایی کشور، دلربا است، قدری مردد به نظر ‏می‌رسد. او دفتر قرارهایی را تنظیم می‌کند که مثل همیشه، ساعت‌ها ‏تاخیر دارد و نجوا می‌کند: «همیشه همینطور است».‏
سپس باره‌تو می‌آید. نویسنده‌ی سابق، کاری به مشکلات جاری از قاچاق ‏اسلحه گرفته تا حمل زباله ندارد. او مرد طرح‌های بزرگ است: «جملاتی از ‏فلاسفه‌ی بزرگی همچون اسپینوزا، مارکوزه و آدورنو همیشه بر لبانش ‏جاری است. آخرین ابتکار سیاسی او؟ همین تازه‌گی‌ها این مرد ریشو که ‏ملاحت یک خرس اسباب بازی را دارد، در کنار پرزیدنت یک ‏CD‏ برای ‏استفاده‌ی میهمانان دولتی پر کرده که البته قرار است بطور رایگان در ‏محلات فقیرنشین نیز توزیع گردد: «‏Sonidad de Caracas‏» چند ترانه‌ی ‏خنده‌دار و سبک که باید به همبستگی خلق کمک کند: «هر جا که ‏خودخواهی هست، همکاری لازم است؛ مکتب فرانکفورت چنین می‌آموزد».‏
باره‌تو در مورد دوست خود چاوز با علاقه سخن می‌گوید. همه‌ی کسانی را ‏که ممکن است در یک ساعت آینده صحبت او را قطع کنند، مرخص ‏می‌کند. همه بجز یک کودک چهارساله، دختر سکرتر که دارد با کاغذهای ‏روی میز یک هواپیما درست می‌کند. روی کلمات خویش دقت می‌کند و ‏می‌گذارد که خاطرات انقلاب مقابل چشمانش جان بگیرند.‏
او از فرزند یک خانواده‌ی دورگه‌ی فقیر دهقانی سخن می‌راند که در یک ‏دهکده‌ی متروکه به نام «سایانتا لانوس» رشد کرده، در فاصله‌ی تقریبا ‏‏400 کیلومتری کاراکاس ـ اما در سیاره‌ای دیگر. از هوگویی سخن می‌راند ‏که در نُه ساله‌گی با گاری میوه در محلات مختلف می‌گشت تا شکم خواهر ‏و برادرانش را سیر کند. از دانشجوی جاه‌طلبی می‌گوید که در پایان دوران ‏سلطه‌ی استعمار، راه ترقی را تنها در یک چیز می‌دید: دانشکده‌ی افسری. ‏چاوز انیفورم را بسیار دوست داشت و عاشق بازی بیس‌بال بود. اما برای ‏دیدن اختلاف‌های فاحش طبقاتی در میهنش نیز چشمانش کور نبود. ‏هنگامی که نیروهای راست در سال 1973 به کمک سیا، رژیم ‏سوسیالیستی سالوادور آلنده را در سانتیاگوی شیلی سرنگون کردند، وی به ‏مطالعات سیاسی پرداخت؛ مارکس و لنین را مطالعه کرد و هر کلمه‌ای از ‏بولیوار را بلعید. چاوز در سلسله‌مراتب نظامی، مستقیم رو به بالا صعود کرد: ‏این روند ترقی شماره‌ی یک او بود. وی هم‌چنین به سازماندهی یک ‏جنبش زیرزمینی در درون تشکیلات ارتش اقدام نمود: این روند شماره‌ی ‏دو بود.‏
در پایان دهه‌ی شصت، ونزوئلا هنوز بزرگترین صادرکننده‌ی نفت در جهان ‏است و جزء پایه‌گذاران اپک به شمار می‌رود. در 1967 پرزیدنت کارلوس ‏آندرس پرز، صنایع نفت کشورش را ملی اعلام می‌کند و برای زمانی کوتاه ‏چنین به نظر می‌رسد که سطح زندگی و معیشت مردم بهبود خواهد یافت؛ ‏اما پرزیدنت پرز درآمدهای طلای سیاه را تنها بین نزدیکان خود قسمت ‏می‌کند: یک قشر کوچک بالایی جامعه با خودخواهی و نادیده گرفتن ‏بقیه‌ی اقشار، جیب‌های خود را می‌انبارند.‏
اواسط دهه‌ی هشتاد آن روی سکه نمودار می‌شود. بهای نفت به یک سوم ‏تنزل می‌کند و ونزوئلا در آستانه‌ی ورشکستگی قرار می‌گیرد. احزاب، بی ‏حیثیت می‌شوند و افزایش بهای مواد اولیه‌ی غذایی، مردم را به خیابان‌ها ‏می‌کشاند. جنگ‌های خونین، خلق را در آستانه‌ی ازهم‌پاشیدگی قرار ‏می‌دهد.‏
در 1992 چاوز و هم‌رزمانش دست به کودتا می‌زنند. یک مبارزه‌ی حساب ‏نشده؛ اما شکست در این نبرد به مثابه پیروزی رهبرانش می‌باشد. چاوز در ‏اسارت و در برابر دوربین، مسئولیت شکست را می‌پذیرد و با چهره‌ای ‏غم‌زده از هم‌رزمانش می‌خواهد که از خون‌ریزی بیشتر اجتناب ورزند: ‏‏«متاسفانه ما شکست خوردیم؛ برای امروز شکست خوردیم».‏
چاوز به زندان محکوم می‌شود اما اجازه می‌یابد که در زندان، ملاقات داشته ‏باشد. برای بخشی از ارتش و بخصوص برای فقرا به یک امید مسیحایی ‏بدل می‌گردد. پس از آزادی‌اش از زندان در سال 1994 به عنوان نخستین ‏اقدام، به دیدار کاسترو می‌شتابد و از او الهام می‌گیرد، او را می‌ستاید اما ‏نمی‌خواهد سوسیالیسم خشک و خشن هاوانا را به کشورش وارد کند.‏
چاوز خود را به رای مردم می‌سپارد. در 1998 وی با کسب 56% آرا، برنده ‏یک انتخابات آزاد می‌شود و ـ‌به عنوان جوان ترین رئیس جمهور تاریخ ‏کشورش‌ـ به کاخ «میافلورس» رخت می‌کشد.. برای انجام «یک انقلاب ‏اجتماعی» از پارلمان، اختیارات ویژه می‌گیرد. در سال 2002 بر یک ‏کودتای دولتی که از سوی مخالفین این اختیارات ویژه و البته به کمک ‏سیا ـ‌آنچنان که مجله‌ی نیوزویک گزارش داد‌ـ طرح‌ریزی شده بود فائق ‏می‌آید و تنها پس از دو روز به کمک سربازان وفادارش به قدرت باز ‏می‌گردد.‏
و یک بار دیگر چاوز در آستانه‌ی سقوط قرار می‌گیرد. در آگوست 2004 ‏ناچار می‌شود که تن به رفراندوم بسپارد چرا که یک اعتصاب عمومی، ‏صنعت نفت کشور را فلج کرده است. چاوز اعتماد ملت را با 59% آرا بدست ‏می‌آورد. اپوزیسیون از تقلب در رای‌گیری‌ها سخن می‌گوید اما ناظرینی ‏هم‌چون جیمی کارتر رئیس‌جمهور سابق آمریکا هیچ نشانه‌ای از این تقلب ‏ادعایی نمی‌یابند. شهردار با افتخار می‌گوید: «دوست من مورد اعتماد مردم ‏هست و باقی خواهد ماند» و ادامه می‌دهد: «او تمام هم خود را متوجه ‏احتیاجات فقرا نموده است».‏
‏ پوسترهای بزرگ دیواری از چاوز با نقاشی‌های ساده‌لوحانه: پرتره‌ی ‏بردگانی که زنجیر پاره می‌کنند؛ ‏‎„Venceremos“‎‏ (ما پیروز خواهیم شد) ‏شعارهایی بر روی آسمان‌خراش‌ها؛ یک میدان بسکتبال: (این «میسیون ‏سوکره(11)» است) در یکی از محلات فقیرنشین کاراکاس، یکی از صدها ‏سمبل رژیم در سراسر کشور است.‏
پزشک‌های کوبایی در مقابل نفتِ بسیار ارزانِ کاریبیک، در بیمارستان‌های ‏محقر به مداوای کودکان گریان مشغولند. در یک مدرسه‌ی روستایی، ‏سالمندان، حروف شکسته‌ی الفبا را روی تخته‌ی سیاه نقاشی می‌کنند: ‏کسی که در امر مبارزه با بیسوادی شرکت کند، کوپن اضافه برای خرید از ‏فروشگاه‌های سوبسیدی دریافت می‌کند. در یک کارخانه‌ی بزرگِ کفش، ‏زنان به تولید صندل مشغولند، در سالن بزرگ دیگری که در کنار آن قرار ‏دارد، تی‌شرت‌های قرمز تولید می‌شود.‏
بر روی برخی ماشین‌های بزرگ، پرتره‌ی چاوز را چسبانده‌اند: «آخر این ‏ماشین‌ها را او به ما هدیه داده است» «آمالیا» یکی از دوزندگان این ‏کارخانه است که چنین می‌گوید. وی همچنین معتقد است که: «پیش از ‏این کسی ما را در این محلات فقیرنشین، جدی نمی‌گرفت. اما حالا ما ‏چاوز را داریم. او خودش از همین پایین برخاسته و با رویاهای ما زندگی ‏می‌کند». این تعاونی، تی‌شرت‌ها را به قیمت 3 دلار به شرکت نفت ‏می‌فروشد که اینک در راس آن تنها افراد مورد اعتماد چاوز قرار دارند. ‏تعاونی نسبت به شلخته‌گری‌هایی که در دوخت محصولات آن بکار می‌رود ‏حساسیتی نشان نمی‌دهد چرا که ترسی از رقیب ندارد. فروش، تضمین ‏شده است و درآمد حاصل از آن به نسبت مساوی بین کارگران تقسیم ‏می‌شود.‏
ولی به هرحال، این بهشت کارگران، روی دیگری هم دارد. «روزاریا»، ‏سرکارگر کارخانه گله می‌کند که امروز نیز تقریبا نیمی از کارگران بر سر ‏کار حاضر نشده‌اند و می‌گوید: «سه‌بار باید برای غیبت کنندگان اخطار ‏کتبی ارسال کنم تا آنکه اجازه داشته باشم از حقوق آنان کسر کنم» و ‏برای خیاط‌ها در سال اول هیچ جریمه‌ای وجود ندارد. او اکنون روی تابلوی ‏بزرگی نوشته است: «کارخانه مال ما است. کسی که کار خود را انجام ‏نمی‌دهد، دیگران را استثمار می‌کند» اما این هشدار نیز چندان ‏دست‌آوردی نداشته است بجز یک سرزنش از سوی کمیسر سیاسی دفتر ‏چاوز: آن بالا نمی‌خواهند در یک کارخانه‌ی مدل، مشکلی داشته باشند.‏
حدس زده می‌شود که طی دو سال گذشته، چاوز بیش از ده میلیارد دلار ‏در برنامه‌های اجتماعی کشورش تزریق کرده باشد. چه مقدار از آن بیهوده ‏به هدر رفته و چه مبلغی از آن دستاورد ناچیزی داشته است؟ آیا رسالت ‏برنامه‌ی پرزیدنت که این واحه‌های از دل ویرانه‌ها برآمده را چنین بزک ‏میکند، رسیدن به جهانی عادلانه‌تر است یا تنها زرورقی است زیبا بر ‏حلبی‌آبادهای کاریبیک؟
اپوزیسیون می‌خواهد چنین ببیند، یک سیاست ساده‌لوحانه‌ی رابین‌هودی، ‏بدون هیچ پشتوانه‌ی ادامه‌کاری که طی هفت سال حکومت چاوز نتوانسته ‏شکاف میان فقیر و غنی را کاهش دهد: پرزیدنت در نظر اینان نه یک ‏موجود روغن مالی شده بلکه نفت مالی شده. مخالفین اصلی چاوز را ‏سرمایه‌دارانِ عمده‌ی کشور تشکیل می‌دهند. یک لاف‌زن نئولیبرال بنام ‏‏«خولیو بورگز» 36 ساله یکی از آن‌ها است؛ و یا سیاستمدار دیروز و ‏پارتیزانِ سابق و ناشر امروز «تئودور پت کوف»74 ساله که ناگهان خود را ‏یک مرد میانه‌رو جا زده؛ و یا وکیل پریروز «انریکو تیارا پاریس» 85 ساله ‏که این روزها را یا در ویلای مجلل خود ویا در دفتر کارش واقع در مرکز ‏کاراکاس می‌گذراند. در مجموع، یک لشکر بیشتر ماتم‌زده که ‏روشنفکرترین‌شان، همان پیرترین‌شان است.‏
تیارا درست بودن برنامه‌ی اجتماعی پرزیدنت را از بیخ‌وبن رد می‌کند. وی ‏از قواعد دقیق بانک جهانی صحبت می‌کند ـ‌هرچند که سیاست‌های ‏نئولیبرالی واشنگتن در آمریکای لاتین شکست خورده و فقرا را فقیرتر ‏کرده ‌ـ وی معتقد است که: بهبود وضعیت مالی اقشار کم‌درآمد در ونزوئلا ‏تنها از طریق تقویت بخش خصوصی امکان‌پذیر می‌باشد. درحالی که ‏اقتصاد ونزوئلا در سال گذشته نرخ رشدی برابر 9% را نشان می‌دهد، ‏سرمایه‌گذاری خصوصی طی چهارسال گذشته تنها 3% افزایش داشته ‏است. چاوز بخش خصوصی را هرروز با قانونی تازه، محدودتر می‌کند: ‏‏«هنگامی که بهای نفت به یک‌چهارم تقلیل یابد، وی به آخر خط می‌رسد ‏و مملکت به نهایت ویرانی».‏
چاوز با علاقه پول را از کاسه‌ی شرکت نفت بیرون می‌کشد، او با ‏گاردویژه‌اش یک ارتش آلترناتیو تشکیل داده و در یک معامله‌ی جنون‌آمیز ‏با روسیه، هلیکوپترهای جنگی و یک‌صدهزار قبضه کلاشینکف خریداری ‏کرده است. او برای تحریک حس ترس در مردم و گردآوردن آنان پیرامون ‏خویش، به هر اقدامی دست می‌زند. تیارا که در انتخابات سوم دسامبر ‏آینده، شانس اندکی در جمع‌آوری آرا برای خود قائل است می‌گوید: «چاوز ‏گاهی قاطی می‌کند، به نظرم او خیلی رویاهای جنون‌آمیز دارد و باید به ‏یک روان‌پزشک رجوع کند».‏
دکتر ادموندو چیرینوس 70 ساله، روانشناس و دوست خوب چاوز در یکی ‏از بهترین نقاط شهر کاراکاس مطب دارد. در اتاق انتظارش یک پوستر از ‏زیگموند فروید به دیوار آویخته است، یک کره‌ی طلایی زمین برق می‌زند و ‏درمیانِ جنگلی عجیب، آب از آبشاری سرازیر است. دو بیمار مشغول بازی ‏با قوطی‌های دارو هستند و سومی به فاصله و با صدایی وحشتناک فریاد ‏می‌زند: «ای فلک! خدایا پناه بر تو!» ‏
رئیس «کلینیک روانی» مردی است با لباسی گران‌بها، از آن تیپ‌های ‏نمونه‌ی اقشار بالایی، اما تابلوی روی دیوار نشان می‌دهد که وی موجودی ‏است استثنایی؛ در 1988 کاندیدای حزب کمونیست برای انتخابات ریاست ‏جمهوری بود: «بجای من، چاوز انتخابات را برد. تا آنجا که توانستم به او ‏کمک کردم. او حقش بود و این یک پیروزی برای کشور ما بود؛ باوجود ‏برخی کاستی‌ها».‏
آیا او چاوز را تراپی کرده است؟ «او بیمار من بود و به دوست من تبدیل ‏شد و حالا هم‌دیگر را مرتب می‌بینیم، تقریبا همیشه». آنجا که به شغلش ‏مربوط می‌شود بدیهی است که نمی‌تواند اطلاعاتی در اختیار ما بگذارد اما ‏درباره‌ی نخستین زناشویی رئیس‌جمهور سخن می‌گوید که هر دو به او ‏مراجعه می‌کردند ولی با وجود جلسات متعدد مشاوره، راه نجاتی برای ‏زندگی‌شان یافت نشد. اشک‌های زیادی در مطب ریخت اما بی‌نتیجه. دکتر ‏به تفصیل از قرابتی که چاوز بین خود و بولیوار احساس می‌کند، سخن ‏می‌گوید.‏
آیا چاوز خود را در جایگاه آزادی‌بخش بزرگ آمریکای لاتین می‌بیند که ‏سرانجام، سرخورده از خلق به یک آتوکرات بدل گردید؟ آیا این یک پیوند ‏روحی ‏‎12)Obsessiv‏) است که می‌گویند پرزیدنت به‌طور مرتب با ‏نیم‌تنه‌ی بولیوار سخن می‌گوید؟
‏«‏‎ Obsessiv‎اصطلاحی است متعلق به دنیای شغلی من. چنین ‏اصطلاحاتی را دوست ندارم بکار ببرم» روانشناس ادامه می‌دهد: «اما چاوز ‏خود را با بولیوار و رویاهای شکوهمند او تعریف می‌کند و این امر ظاهر ‏سازی و یا تاکتیک نیست. حتا ناکامی‌ها، همچون ناکامی اخیر در پرو که ‏چاوز نه از کاندیدای پیروز در انتخابات یعنی «آلن گارسیا»ی سوسیال ‏دمکرات، بلکه از «اولانتا هومالا»ی ماوراء چپ حمایت نمود، او را تنها یرای ‏لحظه‌ای از حرکت باز می‌دارند». ‏
و نقش او به مثابه سمبل جهانی چپ و مخالفین جهانی سازی؟ «چاوز از ‏این موقعیت لذت می‌برد، او مشغول خانه تکانی در درون خود است ـ مثل ‏هر دولت‌مرد دیگری در تاریخ جهان. این نمایانگر انرژی اعجاب‌انگیز او ‏است که به وی امکان می‌دهد شب‌های طولانی به کار پردازد؛ او مردی ‏است که مأموریتی دارد و در سخت‌ترین حالت حاضر است که در مقام یک ‏شهید، جان خود را در این راه بگذارد». برای آنکه توازی با بولیوار را ثابت ‏کند، روانشناس به مجموعه‌ای اشاره می‌کند که همکارش در مورد ‏شخصیت این قهرمان آزادی گردآورده است. او می‌خواند: «واقعی، اعجوبه ‏در رابطه‌گیری، غیرقابل خریداری؛ کسی که رویاهای دست نایافتنی را به ‏واقعیت بدل می‌کند هنگامی که با مشکلات زندگی پنجه در می‌افکند ـ ‏همه‌اش در مورد او صدق می‌کند».‏
و در مورد تصویر روانی بولیوار ادامه می‌دهد: «با اعتماد به نفس تا سرحد ‏افسانه، گاه کینه‌توز، به گونه ای اغراق‌آمیز متکی به خود. حتا در آنجا نیز ‏من شباهت‌ها را می‌بینم». روانشناس، چنین جمع‌بندی می‌کند: «من دو ‏نفر را می‌شناسم که هرگز از راه خود منحرف نمی‌شوند. البته چاوز ‏سیاستی واکنشی‌تر و چپ‌گرایانه‌تر از رژیمی دارد که خود بنا کرده است. ‏چطور بگویم ... » چیرینوس دنبال واژه‌ای مناسب می‌گردد.‏
شاید نارسیسم(13) ‌ـ ‌لنینیسم؟ ‏
چیرینوس مطمئن نیست که این فرمول‌بندی را پسندیده باشد. به هرحال ‏او یک‌سری محدودیت‌های شغلی دارد. «اصطلاح نارسیسم بیانگر نوعی ‏بیماری است و چاوز به معنی کلینیکی آن یقینا بیمار نیست». ‏
یک صدای آرام، نه تنها در اتاق انتظار، بلکه حتا در اتاق معاینه به گوش ‏می‌رسد: صدای یک آبشار کوچک. از بلندگویی پنهان، آهسته صدای ‏موزیک پخش می‌شود: « ‏My Way‏»‏‎ ‎‏ با صدای فرانک سیناترا. هیچ ‏نکته‌ای که به ایجاد آرامش کمک کند، اینجا فراموش نشده است.‏
هنگام خداحافظی، دکتر چیرینوس می‌گوید: «من زمان زیادی فکر کرده‌ام ‏که چاوز را با کدام‌یک از سیاستمداران امروز جهان می‌توان مقایسه کرد؛ ‏این تسلط بر برنامه‌ی تلویزیونی؛ این توانِ نادیده گرفتن همه‌ی اعتراضات؛ ‏این بیانِ انجیلی و تقسیم پدیده‌ها به الهی و شیطانی ـ مطلقِ خیر و شرـ ‏تنها یک نفر به ذهن من می‌رسد: جورج دبلیو بوش».‏
اشپیگل شماره‌ی 29 تابستان 2006‏

‎1 ‎‏– در برابر «محور شرارت»‏
‏2- ‏Evo Morales
‎3‎‏-‏Kirchner
‎4‎‏-  رئیس جمهور آلمان‏
‎5‎‏-  ‏El Tigre
‎6‎‏– ‏Carolus Wimmer
‎7‎‏- ‏Bernhard Mommer
‎8‎‏- ‏Heinz Dieterich
‎9‎‏- ‏Juan Barreto
‎10‎‏- ‏Edmundo Chirinos
‎11 ‎‏– آنتونیو خوزه دوسکره (1830-1795) از مبارزین آزادی آمریکای لاتین و از ‏یاران نزدیک سیمون بولیوار
‎12 ‎‏– نوعی بیماری روانی است که با ترس همراه بوده و بیمار مبتلا به آن، اخساس ‏می‌کند که همواره باید به یک فرد بزرگ متکی باشد.‏
‎13 ‎‏– نارسیسم به معنی «خودشیفتگی» است. نویسنده اینجا با اصطلاح ‏مارکسیسم ـ لنینیسم شوخی کرده است             ‏
‏  ‌          ‏