فتنه "سپاس‌گويان"، و گرد و غبار ۱۵ بهمن سال ۱۳۵۵ هنوز که هنوز ‏است، فرو ننشسته و حالا حالاها هم، نخواهد نشست. ‏
َکند و کاو دراين ماجرا، ضرورت دارد تا به ريشه درگيری های بعد از ‏انقلاب که آن همه نيرو را سائيد و از دُور خارج کرد و همه سايه همديگر را ‏هم با تير می زدند، نزديک شويم.‏
در گذشته نبايد زيست امّا، به گذشته بايد نگريست. ما چاره ای نداريم جز ‏آنکه بر لب جوی تاريخ بنشينيم و از آن بياموزيم. ‏
البته من از پلکّان عصر خودم به اين داستان، نظر انداخته ام و از آنجا که ‏پرونده هر واقعه ای تا ابد به روی پژوهشگران گشوده است، در آينده فهم ‏ما از هر حادثه ای (از جمله فتنه سپاس‌گويان)، گستردگی بيشتری می ‏گيرد. ‏
صادقانه می گويم که تنها در روش، هنگام به کارگرفتن شواهد کوشيده‌ام ‏بی طرفی را رعايت کنم وگرنه بی طرف نيستم، يعنی نمی‌توانم بی‌طرف ‏باشم. يک دليلش اين است که من نيز فريفته ام، فريفته ايدئولوژی و ‏انديشه‌ حاکم بر دوران خويش. فريب‌ دوران، مرا هم زندانی کرده‌است.‏
‏***‏
برای بررسی واقعه ۱۵ بهمن سال ۵۵ و ماجرای سپاس‌گويان، بايد به عقب ‏برگرديم.  (يادآوری کنم که ساواک آگاهانه روز آزادی سپاسگويان را پانزده ‏بهمن انتخاب کرد. شـاه در چنين روزی در سال ۱۳۲۷، از يک ترور ‏نافرجام جان سالم بدر برده بود.) ‏
‏ "شریف واقفی کُشی"، ساواک را به وَجد آورده بود.‏
در اردیبهشت سال پر ماجرای ۱۳۵۴، مُدّت کوتاهی پس از شهادت بيژن ‏جزنی و کاظم ذوالانوار و...، روزی سرهنگ زمانی، رئيس زندان قصر با توپ ‏و َتشر، زندانيان سياسی را (در بند يک و هفت و هشت)، جمع کرد و از ‏جمله گفت: ‏
‏"حواّس‌تون را جمع کنيد ما جان نثاران خدايگان اعليحضرت همايونی در ‏برابر شما سه چيز داريم که انتخابش با خود شماست. يک: قلم؛ که با آن ‏برای‌تان از پيشگاه ملوکانه تقاضای عفو کنيم و اين البته بستگی به رفتار ‏شما دارد که چگونه با ما راه بيائيد.  دو: شلاق؛ که ُمعرّف ِحضور همه شما ‏هست و سوّم: گلوله؛ که اصلاً نياز به توضيح ندارد."‏
‏***‏
رژيم شاه که البته در شقاوت و عوام فريبی به َگردِ پایِ آخوندها هم نمی ‏رسيد، در سال های پُر ابتلای ۵۴ و ۵۵، خيلی شنگول و منگول بود و جدا ‏از ضرباتی که در درون و بيرون زندان به آزاديخواهان زده بود، از "شريف ‏واقفی ُکشی" و از نتائج آنچه آن‌روزها تغئير ايدئولوژی خوانده می‌شد، ‏کبکش خروس می‌خواند و از شادی در پوست خود نمی گنجيد.‏
در آن سال‌ها سازمان "سيا" و  ژاندارم هايش در آمريکای لاتين، عليه ‏‏"مارکسيست‌های مسيحی"‏
Christian Marxists‏ که عدالت اجتماعی را با  "الهيات رهائی بخش" ‏پيوند می‌زدند، به ترفندهای گوناگون مُتوسّل می‌شدند تا آنان را از چشم ‏مردم بياندازند، به مسيحيان مؤمن القا می کردند که آنان کافرند و به ‏مارکسيست های متعصب می‌گفتند آن ها مرتجع و آلت دست ‏حکومت‌های آمريکای لاتين هستند! امثال "ارنستو کاردينال" شاعر و ‏کشيش مردمی نيکاراگوئه در اين زمينه حرف ها دارند…‏

‏***‏
رژيم شاه که از سال ۵۰  (به کمک مارکسیست های سلطنتی)، در انداخته ‏بود مجاهدين، مارکسيستِ اسلامی هستند، به دنبال دام‌گذاری و ميوه ‏چينی بود. بازجويان وقت و بی وقت زير پای روحانيون زندان و سران بازار ‏می نشستند و روضه می خواندند تا بلکه آنان را به سنگ انداختن بين ‏مجاهدين و فدائيان وادار کنند. از آنجا که مبارزه با دستگاه رژيم شاه و ‏پليس سياسی، الزامات خاص خودش را داشت. مجاهدين و فدائيان می ‏بايست با هم مراوده داشته باشند. اين واقعيت را پيش از هر چيز، ‏استراتژی و نفس مبارزه تحميل می‌کرد. هردو گروه می بايست از ‏بازجويی‌ها، از خط ‌مشی ساواک، توطئه های احتمالی و نقشی که گروه‌ها ‏در بيرون دارند باخبر باشند تا به دام نيافتند و تلفات به حداقل برسد. برای ‏هردو گروه، انتقال تجربه حياتی بود. به همين دليل ارتباط بين تشکيلات ‏مجاهدين و تشکيلات چريک‌های فدايی نه فقط بحث اعتقادی، بلکه بحث ‏استراتژی هم بود. پليس سياسی که به اين واقعيت اشراف داشت تمام هّم ‏و غمّش شکستن وحدت زندانيان و تضاد انداختن بين مذهبی‌ها و غير ‏مذهبی‌ها، بود. ساواک می خواست آن ها به جای همدلی و همراهی، با هم ‏درگير و سائيده شوند. هم چنين بسيار مايل بود پشت جبهه مجاهدين را ‏خراب کند و رابطه روحانيت و بازار را با آنان به نهايت قهر برساند و امثال ‏رفسنجانی را که گفته بودند: "امام از نجف حرفی می‌زد و ما به او پيام ‏می‌داديم که فرمايش شما محترم، ولی اول اجازه بدهيد ببينيم سازمان چه ‏می‌گويد."، صد و هشتاد درجه  چرخانده و به ضديت تمام عيار بکشاند. ‏نتيجه اين توطئه شوم بعدها مشخص شد.‏
اگر در بهشت زهرا  (روزی که خمينی از پاريس آمد)، امثال مرتضی ‏مطهری از سخنان پدر ناصر صادق و مادر رضائی ها مانع شدند، اگر در ‏روزهای اول پيروزی انقلاب، بين سران روحانيت و بازار، يک اجماع نانوشته ‏بود که به مجاهدين هيچ ميدان ندهند، اگر روحانيونی چون يزدی و "سيد ‏منيرالدين شيرازی" و "جعفری گيلانی" و فاکر و حقانی وعبايی خراسانی ‏و...زير پای خمينی می نشستند تا در رابطه با مجاهدين هرچه زودتر ‏تکليف را يکسره کند،  و اگر نهايتاٌ کار به جاهای باريک کشيده شد، ريشه ‏در گذشته دارد.‏
پرويز ثابتی (مقام امنيتی ساواک)، بارها با آيه الله طالقانی و ديگران ‏صحبت کرد تا اثبات کند مجاهدين از آغاز به شما دروغ می‌گفتند و کلاه ‏سرتان گذاشتند. بازجويان مدام در گوش آنها می خواندند: ببينيد آقايان ‏مبارزه و جنبش مسلحانه شکست خورده، در بيرون سران گروه ها، به ‏سراشيب افتاده اند و يا در درگيری‌ها يکی بعد از ديگری نفله شده اند. ‏اخبارش را داريد. داستان شريف واقفی، ترور صمديه لباف، سخنان محسن ‏خاموشی و مصاحبه‌ها را هم که لابد ديده ايد و باخبريد کسانی که آنهمه ‏شما حمايت شان کرديد، چه دسته گل هائی به آب داده اند...شما واقعا ‏جانب چه کسانی را گرفته بوديد؟...‏

‏***‏
اساساٌ هر جا ديکتاتوری حاکم است، خرد کردن نيروها و شکستن وحدت ‏استراتژيک بين زندانيان، نقشه هميشگی پليس سياسی است. ساواک نيز ‏همين منظور را داشت و  برای ايجاد تفرقه بين زندانيان، دوز و کلک می ‏چيد. کيف می کرد که روحانيون و مريدانشان بحث نجس و پاکی را پيش ‏می کشند و خواهان جدائی و مرزبندی هستند. ‏
يکی از مقامات کميته ضد خرابکاری چيزی به اين مضمون گفته بود: ‏‏[عين جملات نيست.]‏
‏"ضربه اصلی و نهائی را خودشان بايد به خودشان بزنند. اگر روحانيون و ‏بازاری ها در عمل ببينند چه کلاهی سرشان رفته و نظر اعليحضرت که ‏می فرمودند: "اصلا اسلام مطرح نيست، آنان مارکسيست اسلامی هستند"، ‏واقعی است ـ کار تمام است. خودشان بايد پدر خودشان را  درآورند...." ‏
اين‌که آيا در اين مسير، ساواک دام هم گذاشت يا نه، اطلاع ندارم امّا ‏شخصاً از شکرالله پاک‌نژاد شنيدم که مُصرّانه می‌گفت:‏
‏" آینده نشان خواهد داد آنچه در بیرون به نام مجاهدین و تغئیر ‏ایدئولوژی، روی داده، جز به نفع ساواک و مرتجعین نبوده است. اصلا فرار ‏تقی شهرام از زندان ساری، و آنچه بعداٌ در سازمان روی داد، ترديد برانگيز ‏است‎.‎‏.."‏
البته در پی فرار سيروس نهاوندی که گفته می‌شد، نقشه خود ساواک بوده، ‏اينگونه برداشت ها عجيب نبود. متاسفانه کینه های کوری که به اعدام ‏شهرام منجر شد، حلقه های مفقوده را که او به دلیل مسئولیتش در ‏سازمان می توانست بگشاید و توضیح دهد، از دست پژوهشگران گرفت.‏
‏[اگر ترديد پاک‌نژاد در مورد فرار شهرام، واقعیت داشت، امثال معادی خواه ‏و روح الله حسینیان....... با بازداشت وی، بعد از انقلاب، اَلم شنگه بپا ‏می‌کردند]...‏
آنچه باعث بروز زودرس جريان راست ارتجاعی شد ‏
تغیير عقيده و نظرگاه حق شناخته شده هر انسانی است. توجه داشته ‏باشیم که همه هم وحيد افراخته و محسن خاموشی نبودند که با شرم که ‏به قول کارل مارکس، احساسی انسانی است،  وداع گفتند. ‏
چهل و چند نفری که بعد از تکه تکه کردن مجاهدین و آنچه امثال تقی ‏شهرام تغییر ایدئولوژی نامیدند، تيرباران شده و يا در درگيری خيابانی و ‏زير شکنجه جان باختند، از مبارزين فداکار و شريف ميهن‌مان بودند. هاشم ‏وثيق پور، محمد صادق فرد نقوی، غلامحسين صاحب اختياری، جواد ‏چايچی عطری و...زير شکنجه جان باختند. ‏
امّا، این واقعیت دردناک را نمی توان پنهان کرد که آنچه باعث بروز ‏زودرس جريان راست ارتجاعی شد، برخوردهای نا صادقانه َسردَمدارانی بود ‏که با چپ‌نمائی ويراژ می‌دادند. بيهوده نبود که جدا از رهبران مجاهدین، ‏که همه تلاش‌شان اين بود تضاد اصلی (رژيم وابسته و ضد خلقی شاه) گم ‏نشود ـ مارکسيست های اصولی، امثال شکرالله پاک نژاد، ناصر کاخساز، ‏هوشنگ عیسی بیگلو، رضا شلتوکی، دکتر مرتضی محيط، یحیی رحیمی، ‏چنگیز احمدی، یوسف کشی زاده..... نيز، آن برخورد فرصت طلبانه را که ‏در زرورق چپ پوشيده شده بود، جز خوش خدمتی به ساواک شاه تحليل ‏نکردند و عليه آن موضع گرفتند.‏
بی اختیار به یاد حاج‌حسين پياده، پیرمرد رنجدیده ای می افتم که اکنون ‏دستش از دنیا کوتاه است. یکبار هم او را که داد زد: " ظالم های بی همه ‏چیز ساواکی، خدا شما را لعنت کند" - بردند زیر هشت و کتک زدند. این ‏پیرمرد خوش قلب، آبگوشتي را كه در بند تقسیم می شد، زیر شیر آب، با ‏احتیاط تمام، آب می کشید تا پاک باشد! با احترام پرسیدم شما چرا این ‏کار را می کنید؟ پاسخ داد: من به عمد این کار را می کنم تا لج این ‏کمونیست ها را در آورم. گفتم پدر عزیز این کار قشنگ نیست...، دم به ‏گریه، گفت: مگر کشتن و آتش زدن بچه مسلمونا و... قشنگ است؟ ‏
خودخواهی و کبر قاتلین شریف واقفی نه تنها  به دست ساواک بهانه داد و ‏به اعتماد مردم ساده و پاک ترکش زد، بلکه به جریان راست ارتجاعی هم ‏حسابی میدان داد تا هر اسبی دارد بتازد.‏
راستی کدام جریان بعد از انقلاب، عملا ٌخط امثال بریژنسکی را که نقشه ‏می چیدند تا نیروهای رادیکال در منگنه قرار گیرند و همه همدیگر را لت ‏و پار کنند، پیش بُرد؟ ‏
ساواک زیر پای مرتجعین می نشیند ‏
برخوردهای ناصادقانه، غصب نام و امکانات، استثمار تشکيلاتی، تزريق و ‏تحميل نظرات، و پندار کسانی را که مدعّی بودند از جهل اسلام! به علم‌ ‏مارکسيسم! عروج کرده ايم ـ ساواک چَه چَه زنان! توی بوق می‌کرد و با ‏َعلَم کردن امثال وحيد افراخته که علی رغم آن‌همه رشادت ها و مايه ‏گذاری‌های پيشين، (و نيز، شکنجه های سختی که در آغاز تحمل نمود)، ‏سرانجام به جلد خودشان رفته، بازجو ! و َسفله شده بود- برای بهره برداری ‏تمام عيار از ترکشی که به اعتماد مردم خورده بود دست به کار شد و با ‏يک برنامه حساب شده زير پای مرتجعين و "اصحاب کفگير و ملاقه" ـ که ‏در زندان همه را جز خودشان نجس محسوب می‌کردند، نشست و با هدايت ‏پرويز ثابتی و سرپرستی شبانه روزی بازجويانی چون حسين زاده و عضدی ‏و رسولی، آنان را عليه مجاهدين و مبارزين ميهن‌مان کوک کرد و موفق ‏شد به استثنای آيت‌الله طالقانی و تا حدودی آيت‌الله لاهوتی، همه را به ‏هيستری ِ ضد ِ مجاهدين بکشاند و حتی عليه آنان فتوا بگيرد. (آنهم نه ‏يکی، دوتا).‏
آيت‌الله طالقانی در دستگاه امثال ربانی شيرازی و معادی خواه نمی رفت. ‏وقتی از قول او پخش کرده بودند که اين ها همه نجس هستند، به ‏لاجوردی تشر زد که "من چه موقع چنين حرفی زده‌ام؟"  ‏
بارها به بازجويان گفته بود با وجود مخالفتم با جريان فرصت طلبی که به ‏مجاهدين اينهمه ضربه زده، کاری نمی کنم که شما خوشحال شويد. با اين ‏حال (ايشان نيز، همانند آيت الله لاهوتی)، در جمع فتوادهندگان، حضور ‏داشتند. حاج عراقی پس از آزادی از زندان در جلسه ای با شرکت دکتر ‏علی شريعتی، مهندس بازرگان، دکتر يدالله سحابی، محمد رضا حکيمی، ‏و...، فاش می کند: (بعد از ماجرای فتوا عليه مجاهدين)، مسعود رجوی به ‏من گفت: ‏
‏"آيه الله طالقانی و آيت الله منتظری را فريب داده اند و عليه ما تحريک ‏کرده اند. تو وظيفه داری به هر شکلی که شده بروی و آنان را از اين توطئه ‏آگاه کنی، اين نقشه ساواک و سازمان "سيا" است...”‏
بر اساس برگ خبر ساواک شماره ۷۵ - ۱۴۱۸۴/۳۸۳  به تاريخ سوم دی ‏ماه ۵۶ ، و نيز گفته های "سيد عياس سالاری" (يکی از روحانيون، که ‏خودش در آن زمان زندان بود)، موسی خيابانی به حسن لاهوتی اشکوری ‏مطلبی را به عنوان پيام مجاهدين و پيام خودش (موسی) می گويد که ‏‏(لاهوتی) بايد قول بدهد متن پيام را جز به چند نفر آخوندهای بند يک، به ‏کسی نگويد و متن آن چنين بوده است:‏
‏۱- شماها صلاحيت نظردادن در مسائل اجتماعی را نداريد، زيرا هميشه ‏دنباله رو هستيد.‏
‏۲- حق خودتان را بشناسيد و پا از گليم خود بيرون نگذاريد.‏
‏۳- آقای طالقانی، شما که هميشه خود را مجاهد می ناميدی و افتخارت به ‏شاگردی و پيروی از محمد حنيف نژاد بوده چرا وقتی که عليه مجاهدين ‏فتوا دادند عمامه ات را بر زمين نزدی؟‏
‏۴- آقای غلامحسين حقانی شما آدم منافقی هستی و تاريخ اسلام از امثال ‏تو زياد به خود ديده است.”‏
‏ (توضيح ساواک: حقانی در بند ۲ زندان اوين خودش را به طور کامل به ‏طرفداری مجاهدين جلوه می داد و پس از انتقال به بند يک موضع ضد ‏مجاهدين به خود گرفت.)‏

‏***‏
ساواک که دورادور، و هم از نزديک، "نقل فتوا" يا بهتر بگويم بيانيه ‏‏"نجس ـ پاکی" در زندان‌ها را حلوا حلوا می کرد! از يکسو، جزوه تقی ‏شهرام (بيانيه اعلام مواضع ايدئولوژيک)، برخی پرونده‌ها و نامه های ‏خصوصی، و به‌ ويژه بازجويی‌های امثال وحيد افراخته و يکی دو نفر ديگر را ‏به روحانيون زندان و نيز امثال لاجوردی و بادامچيان، داده بود تا روی آنان ‏تاثير بگذارد. از سوی ديگر، تک نويسی های بخصوصی را به رُخ برخی از ‏زندانيان مقاوم می کشيد که کسانی ضمن اطلاع رسانی از فلان جلسه و ‏فلان تحليل، به بازجوها این را هم نوشته بودند: "ما معتقديم شاه و ساواک ‏از مجاهدين بهتر‌ هستند... اصلا با روش مجاهدين، دين ما و اسلام ما از ‏بين می‌رود." ‏‏
دو فتوائی که آخوندهای زندان عليه مجاهدين دادند مکتوب نشد تا مثلاً ‏دست ساواک نيافتد!! امّا قرار شد "همه آن‌را از بَر کنند و به هر بندی که ‏می روند به مؤمنين انتقال دهند." اين دو فتوا، (فتوای شماره ۱ و ۲ )، ‏حاصلی جز تفرقه نداشت و براستی شرک آلود بود. حالا رژیم می توانست ‏بر جنایاتش مُهر شرع بکوبد. از ديد علمای اعلام (به جز خودهاشان)، ‏ديگران يا نجس بودند يا مُتجنس (نجس شده) !! ذکر و فکر مرتجعين اين ‏بود که اگر مجاهدين، مارکسيست ها را " نجس" ندانند و کشته های آن ‏ها را "شهيد" بنامند، چه بايد کرد؟ ‏
در مقابل، پرسش اساسی کسانی‌که مارکسيست هم نبودند، اين بود: ‏
آيا مارکسيست‌ها نجس هستند, ولی ساواک با آن شکنجه‌های وحشتناکش ‏نجس نيست؟ ‏
چگونه است که يک‌نفر تا پای مرگ زير شکنجه با نیّت برقراری عدالت ‏مقاومت می‌کند و نجس است، اما ساواکی شکنجه‌گر چون نماز می‌خواند ‏پاک است؟ حتی شيطان هم خدا را قبول دارد و شما برای چه می‌گوييد ‏هر که خدا را قبول ندارد، نجس است؟
گويا "عزيز يوسفی" گفته بود: "مذهبی ها مرا مثل سگ نجس می‌دانند، ‏در حالی که ۲۵ سال است دارم زندان را تحمل می‌کنم. مرا به‌عنوان ‏انسانی که مبارزم نجس می‌دانند ولی آن حسينی جلاد که مرا ‏
شکنجه می‌کند پاک است. آن ثابتی که می‌آيد دستور شکنجه می‌دهد را ‏نجس نمی‌دانند. ليوانش را آب نمی‌کشند، ولی ليوان مرا آب می کشند." ‏فراموش نمی کنم که بعدها در زندان مشهد جواد منصوری و ‏
حجه الاسلام مروی سماورچی می گفتند:    ‏
ناهيدی، شکنجه‌گر ساواک که فدائيان ترورش کردند، چون نماز می‌خوانده ‏پاک است، امّا شکرالله ‏
پاکنژاد نجس! (منصوری و مروی در گروه سپاس نبودند و با انقلاب آزاد ‏شدند.)‏

ساواك از مجاهدين عزیزتر می شود‏‎!!‎‏ ‏
امثال کروبی و انواری و عسکراولادی و... که در ۱۵ بهمن ۱۳۵۵، با ‏‏"سپاس سپاس اعليحضرتا" آزاد شدند ــ تغيير ايدئولوژی (و حوادث تلخ ‏مربوط به آن را) پيراهن عثمان کردند و گفتند:  "زندان ديگر به ضدّ ‏خودش تبديل شده. تکليف اين است که برويم بيرون،..." ‏
عزّت شاهی در خاطراتش با اشاره به مرزبندی های زندان و انتقاد از آن، به ‏وجه ديگری از اين مسئله می پردازد:‏
‏"در زندان يک جور جو خفقان به وجود آمده بود. آقايان طالقانی، مهدوی ‏کنی. لاهوتی و هاشمی [رفسنجانی هم] به اين نتيجه رسيده بودند که با ‏وضعی که در داخل زندان به وجود امده، کاری نمی توانند بکنند...اين بود ‏که به اين نتيجه رسيدند که اگر بشود، بروند بيرون از زندان و يک جريان ‏ديگری را به وجود بياورند. ..... زندان در زندان شده بود. واقعاً وضعيتی ‏پيش آمده بود که بعضی ها می گفتند ساواک از مجاهدين بهتر ‏است...مجاهدين بچه ها را زير فشار می گذاشتند، طرف را بايکوت می ‏کردند و سر سفره راهش نمی دادند.... مارک می زدند: بريده و ساواکی و ‏خرده بورژواز و... " ‏
‏***‏
کم کم رويارويی با مجاهدين به انگيزه مبارزه! تبديل می شود ‏
سپاس‌گويان، (که برخی از آنان سال ها زندانی کشيده بودند و سال ۴۹ در ‏زمان تيمسار فرسيو، برای عفو شاهانه! انصافاٌ هيچ ارزشی قائل نشدند و ‏پيش تر هم حاضر نبودند برای رهائی از بند حتی يک سطر بنويسند)، اين ‏بار ترک زندان را به بهانه رويارويی با مجاهدين توجيه می کنند. از سوی ‏ديگر، عزّت شاهی (مطهری) که با گروه سپاس همراه نمی شود دليلش اين ‏است که "اگر قرار باشد کاری بکنيم تا آزادمان کنند، ديگر کسی جرائت ‏مخالفت با مجاهدين خلق  را به خودش نمی دهد."   ‏
آنقدر مخالفت با مجاهدين باب می شود که بعضی از مرتجعين که خويش ‏و آشنائی در بندهای ديگر داشتند از آنان می خواهند يواشکی نام کسانی ‏را که مخالف مجاهدين هستند به آن ها اطلاع دهند!‏
رفتار مجاهدين و مخالفين شان روی هم تأثير متقابل می گذاشت. يعنی ‏هرکدام برای بروز ماهيت فکری و اجتماعی ديگری نقش"شرط" را بازی ‏می کرد. از يک‌سو دهن کجی مجاهدين به جريان راست ارتجاعی و ميدان ‏ندادن به آنان، شرط مساعدی می‌شد برای تشديد گرايش‌های روشنفکر ‏ستيزی در ميان روحانيون و مريدانشان، و از آن‌سو واکنش منفی روحانيون ‏نسبت به مجاهدين خلق و روشنفکران به‌طور مشخص شرطی می‌شد برای ‏مقابله مجاهدين با جريانی که فکر می‌کردند صلاحيت ندارند و سّد راه ‏تکامل شده اند. اوضاع نعل بالنعل همانگونه پيش می رفت که ساواک می ‏خواست. بين خود زندانيان کينه‌ها شکل گرفت و بايکوت‌ها شروع ‌شد. ‏هرکدام هم برای خودش دلائل کافی و وافی داشت.‏
محمد کجوئی که پيش تر به مجاهدین گرایش داشت و برخی جزوه‌های ‏سازمان را بعد از ريزنويسی روی کاغذ سيگار در پشت جلد قرآن و مفاتيح ‏به شکل ظريفی جاسازی می‌کرد و با خطرپذيری بسيار، بيرون می فرستاد، ‏يا "رجائی" که همانند "عزت شاهی"، شکنجه های زيادی ديده و مقاومت ‏کم نظيری کرده بود، از "عِرق دينی" دم زده و صحبت از نجاست کفار و... ‏می کردند. آنان نمی پذيرفتند که  به دام نقشه های ساواک افتاده اند.‏
يکی از مخالفین مجاهدین می گفت: وقتی بچه های سازمان حتی نمی ‏گذارند ماها دست به شير سماور بزنيم! خب اين يعنی در جامعه مورد نظر ‏آنان ما بايد خفقان بگيريم و دَک بشويم. يکی ديگر می گفت: حالا ما را ‏بايکوت می کنند؟ صبر کن پايمان به بيرون برسه، مجاهدينی بسازيم که ‏حّض کنند!‏
همه افراد گروه سپاس، زبون و بی‌مقدار نبودند
آن‎ ‎روزها درست يا غلط گفته می شد اين‌که ساواک زندانيانی را که ‏حکم‌شان تمام شده، آزاد نمی‌کند زير سر وحيد افراخته و امثال او است ‏که به ساواک خط داده اند: "برای خنثی کردن نقشه مخالفین حکومت، ‏موقتاً هيچ‌کس را آزاد نکنيد..." همين را مرتجعين عَلم کرده و می گفتند: ‏
پس بنا بر قاعده "برهان خُلف" ما برويم بيرون، عين ثواب است چون نقشه ‏ساواک و همدستانش را خنثی می‌کند!! برخی می‌گفتند حالا که عده ای ‏مارکسيست شده‌اند, ما از شاه طلب بخشش کنيم و عفونامه بنويسيم و اين ‏خيلی بهتر است از اين‌که با يک عده آدم‌های نجس يا مُتجَنِس (يعنی ‏نجس شده) هم‌سفره و هم‌بند باشيم. ما در موقعيتي هستيم كه معتقديم ‏بهتر است بعضي از ما بيرون باشيم، كار كنيم و ساواك را خر کنیم!‏
اگر کسی حتی نمی‌توانست زندان بکشد, اين پديده را بهانه می‌آورد. ‏
بعد از انقلاب مي‌گفتند از امام دستور داشتيم كه به طريقي از زندان بيرون ‏بياييم يکی دو نفر هم در گروه سپاس‎ ‎حرفهائی از این قبیل می زدند: ‏
من مجتهد‌ِ خويشم و استنباطم با توجه به اوضاع و احوال اين است که هر ‏طور شده بروم بيرون! ‏‎ ‎مگر خبر نداری ؟‎ ‎حتی آیه الله طالقانی به ‏دخترشان اعظم گفته اند: عفو بنویس و برو بیرون... ‏
اصلاً «تقيه» برای چيست؟ قاعده "لاضرر و لاضرار" که يكى از مهم ترين و ‏بنيادى‏ترين قواعد فقهى است، برای چه مواقعی است؟ مگر نه اينکه در ‏شرائط اضطرار حتی گوشت مُرده را هم بايد خورد؟ بگذار رسولی و عضدی ‏و ديگر مقامات ساواک فکر کنند ما نادم شده ايم. ما خط خودمان را می ‏رويم.‏
‏***‏
آن‌ها صحبت از "قاعده ملازمه" هم می‌کردند که به زبان ساده يعنی ‏هرآنچه عقل حکم می کند شرع هم قبول دارد و بر عکس... ‏
‏"خب الان عقل حکم می‌کند که برای نجات اسلام و مسلمين بنده بروم ‏بيرون، دريا آن جاست. نه کسی مثل زندان ما را دگم و مرتجع و راست ‏ارتجاعی می خواند و نه شاهد اين اوضاع اسفناک هستيم که پس از عمری ‏تلاش حالا ساواک و کمونيست‌ها با هم به جان اسلام بيافتند... اگر رژیم ‏امپریالیست است، سازمان (مجاهدین) سوسیال امپریالیست و لذا خطرناک ‏تر است...آقا ، زن و بچه هامان دارند مارکسیست می شوند بریم ‏بیرون...احساس تکلیف می کنیم آنها را نجات بدیم...می دونی چیه؟ اصلا ‏می رویم بیرون تا زمینه های انقلاب اسلامی را درست کنیم..."‏

راستی آدمی با "صغری کبری چیدن"، مينياتوريزه کردن، اتو کشيدن، ‏جلوه دادن و به قول قرآن با "تسويل و تزئين" رفتار خويش چگونه می ‏تواند به هر ناروائی دست بزند و به خود بقبولانند که صحّت و سلامت از ‏آن می‌بارد...‏
البته همه افراد گروه سپاس، زبون و بی‌مقدار نبودند. من هرگز نمی‌توانم ‏امثال حاج عراقی را که مورد احترام مبارزين و مجاهدين بود ـ چاکر و ‏مخلص اعليحضرت تصور کنم. دستگاه فکری من و او اصلاً يکی نبود و از ‏قضا به همين دليل نبايد پا روی حق بگذارم. این را هم اضافه کنم که ‏علاوه بر زندانيان‌ِ  معترض و راديکال و آيت‌الله طالقانی که هميشه توصيه ‏می‌کرد مسائل زندان را به درون انقلاب وسيع توده‌ها نکشانيد، آيت‌الله ‏منتظری، عزت شاهی (مطهری)، لاجوردی، مخملباف، بهزاد نبوی، کاظم ‏بجنوردی، ابوالقاسم سرحدی زاده و دوزدوزانی... شرکت در اين مراسم را ‏منع کردند و خود نيز حاضر به شرکت در آن نشدند. ‏
ساواک در بند یک زندان اوین"قرارگاه عملیاتی" می زند!‏
آیت الله طالقانی، آیت‌الله منتظری، آیت الله لاهوتی، آیت الله انواری، آیت ‏الله ربانی، (که پیش‌تر شیفته مجاهدین بود و پشت سرشان هم نماز ‏می‌خواند)، حجه الاسلام کروبی، آخوند قدرت‌الله علیخانی، عسگراولادی، ‏حاج عراقی، اسدالله لاجوردی، محمد کجوئی، محمد طالبیان، اسدالله ‏بادامچیان، حاج مرتضی تجریشی، محمد علی گرامی، معادیخواه، ‏رفسنجانی، مهدوی کنی، ...همه در کنار هم بودند و به فراست نمی‌افتادند ‏آخه ساواک چه منظوری دارد که همه را کنار هم می‌آورد؟ ‏
من تردید ندارم که این تصمیم ساواک بی ارتباط با پیشنهاد یکی دو تن از ‏اصحاب فتوا نبود! ‏بازجويان ساواک، بند يک زندان اوين را به اصحاب کفگير و ملاقه که ذکر ‏و فکرشان اين بود که بايد هرچه زودتر مردم را در جريان آنچه گذشته ‏است قرار دهيم، اختصاص دادند و پس از مدتی آنان را تک و توک به ‏بندهای ديگر هم صادر می کردند تا همانند حجت الاسلام فاکر و جناب ‏آقای معادی خواه، َگرد و خاک کنند. ناگفته نماند که در فتوا عيله ‏مجاهدين، افراد مزبور در کنار امثال لاجوردی و عسگراولادی و ربانی ‏شيرازی، آتش بيار معرکه بودند و بعد از آزادی از زندان نيز هر جا می ‏نشستند، ُنقل مجلس شان همين داستان بود. (در سال ۱۳۵۰ آيت‌الله ‏ربانی، حساسيت بعضی از روحانيون را که به لحاظ فقهی مارکسيست‌ها را ‏نجس‌ می‌دانستند، خنثی می‌کرد و می‌گفت الان موقع اين حرف‌ها نيست، ‏به اين مسائل دامن نزنيد. سال ۱۳۵۴ وقتی بيژن جزنی و ذوالانوار، و...(نه ‏نفر) را می‌برند و به رگبار می بندند، با اينکه هفت نفر از آن ها غير مذهبی ‏بودند. حوزه علميه قم برای مجموع نه نفر  مراسم ترحيم می گذارد. اما ‏حالا ورَق برگشته بود!) ‏
گزارش خبر ساواک، شماره: ۳۸۱ – ۱۰۶۶۴، تاريخ ۲۲/۹/۱۳۵۵ ، (بعد از ‏اشاره به فتوای روحانيون عليه مجاهدين ونقل قول"محمد کجوئی" از آيه ‏الله طالقانی و آيه الله منتظری در تائيد فتوا)، به صراحت از "بهره برداری ‏ساواک" حرف می زند و  تاکيد می کند که بايد تعدادی از زندانيان برای ‏بهره برداری از زندان آزاد شوند.‏
خانه از پای بست ويران بود و رژيم شاه که در بند نقش ايوان ! به برگزاری ‏جشن‌های گونه‌گون می‌انديشيد. برای اين‌که با يک تير چند نشان بزند و ‏منتقدين خودش را هم که در خارج َدم از حقوق بشر و زندان و زندانی ‏می‌زدند، پی نخود سياه بفرستد، بسيار نياز داشت تا از ميان زندانيان ‏سياسی تعدادی را شامل عفو ملوکانه نمايد، و چه خوب اگر در ميان اين ‏عده کسانی هم باشند که بتواند روی آن ها مانور دهد، از همين رو تمام ‏َدم و دستگاه اداره سوّم ساواک به کار افتاد تا امثال صفر قهرمانی را که به ‏راستی قهرمانی برازنده اش بود، به اين خيمه شب بازی، يعنی شکستن ‏مقاومت زندانيان بکشانند که اين آذربايجانی غيور برخلاف مسلمان ‏نماهائی چون عسگراولادی، يا مارکسيست نماهائی چون منوچهر مقدم ‏سليمی و....  دست ساواک شاه را خواند و به ذلت و سپاس سپاس ‏اعليحضرتا تن نداد.‏
‏"جیمی کراسی"،  و نقش آن در شُل شدن بندهای زندان
خلاصه...سران ساواک که نشست و برخاست‌شان را با آخوندها و اصحاب ‏فتوا پنهان نمي‌کردند متفقاً به اين نتيجه رسيدند که بهتراست هرچه ‏زودتر اضداد مجاهدين و مبارزين از زندان آزاد شوند تا عليه آزاديخواهان ‏ميهن‌مان لجن پراکنی کنند. اسناد ساواک هم که برخی از آنها را موسسه ‏مطالعات و پژوهش‎ ‎های سیاسی (وابسته به حکومت) منتشر نموده، این ‏واقعیت را تائید می کند.‏‎ ‎

‎***‎
برای به اصطلاح آزادی برخی از زندانیان، عوامل زیر هم تاثیر داشت: ‏
گزارش سازمان عفو بين الملل در باره نقض حقوق بشر در ايران؛ مقاله بو ‏دار "تايمز" لندن که از اختناق موجود در ايران صحبت می کرد؛ و نیز، ‏افزایش قیمت نفت که نوعی گشایش اقتصادی را بر سر زبان ها انداخته ‏بود و می‌بایست با مثلاً گشایش سیاسی آن‌را همگام و همراه کرد. اما، (جُدا ‏از موارد فوق) آنچه رژيم شاه را به مانور به اصطلاح آزادی زندانيان ‏واداشت،  شکست جرالد فورد و روی کار آمدن جيمی کارتر بود. پيش از ‏آنکه "جيمی کارتر" در آمريکا قبای ِ رياست جمهوری بپوشد و با روضه ‏حقوق بشر، ديکتاتورهای خودی را پای منبر خودش بکشاند و "جيمی ‏کراسی" ُمبَدل به سياست آمريکا شود، کمسيون سه جانبه ‏‎)‎آمريکا، اروپا و ‏ژاپن‎(‎، برای خاموش ساختن کانون‌های بحران و مهار آتش های زير ‏خاکستر، دوز و کلک می‌چيد و طالبان نفت و دلار جدا از تحولات اسپانيا و ‏نيکاراگوئه آن‌روز، اوضاع ايران را هم زاغ سياه می‌پائيدند. ‏
‏ به دنبال تحليل برژينسکی که آمريکا بايد تلاش کند تحولاتی را که مثل ‏آش خاله مي‌ماند! و هيچ کاريش نمي‌شد کرد، از مسير هرج و مرج، به ‏مسير انتقال منظم بيندازد، آقای امير طاهری (سردبير کيهان قبل از ‏انقلاب)، مقاله معنی داری نوشت که نشان مي‌داد:  َوَرق بر گشته است و، ‏خلاصه مسيری در چشم انداز قرار گرفت که با اولدورم مولدورم های شاه ‏که چندی پيش طی کرده و هی کرده بود که يا حزب واحد رستاخيز و يا ‏هُلفتونی، جور در نمی آمد. جسته گريخته صحبت از پيله کردن صليب ‏سُرخ و عفوبين الملل و رعايت حقوق بشر به ميان آمد و کم کم شکنجه  ‏اَح شد! و روزنامه ها  نوشتند به دستور اعليحضرت احَدی حق شکنجه ‏ندارد. (که جز در موارد استثنائی رعایت می‌کردند.) بگذریم که به طور ‏رسمی تا  ۱۵ بهمن ۱۳۵۶ ممنوعیت شکنجه اعلام نشد. در ۱۵ بهمن ‏‏۵۶ رژیم شاه در اجراء قطعنامة سي و دومين اجلاس مجمع عمومي ‏سازمان ملل دربارة ضديت با اعمال شکنجه، اعلاميه‌ دست و پا شکسته ای ‏به شرح زير صادر کرد: ‏
دولت شاهنشاهي بدين وسيله نيّت خود را مبني بر ۱- رعايت اعلامية ‏مربوط به صيانت کليه افراد در برابر شکنجه و ساير رفتار‌ها و مجازات‌هاي ‏بي‌رحمانة غير انساني و يا تحقيرآميز ضميمة قطعنامة 3452 مجمع ‏عمومي. ۲ - اجراء مفاد اعلامية فوق‌الذکر از طريق وضع مقررات قانوني و ‏اقدامات مؤثر ديگر اعلام مي‌دارد.‏
‏***‏
البته آنگونه که بازجوی ساواک ‏‎)‎بهمن نادری پور ـــ‎ ‎تهرانی) نيز بعد از ‏انقلاب در دادگاهش فاش کرد شکنجه برخی زندانيان سياسی نه در کميته ‏مشترک و اوين که در خانه های امن صورت مي‌گرفت.‏
‏(اگر به یاد داشته باشیم تهرانی از جمله به خوراندن سیانور به یک زندانی ‏نیز اشاره کرد و گریست.) ‏
ساواک دستور گرفته بود از خير کسب اطلاعات بگذرد و در همان خيابان، ‏کلکِ «خرابکاران» را ِبکند؛ جنايتی که بعدها آخوند موسوی تبريزی، ‏سندی بن شاهک و قاتل ديروز و آيت الله ! و اصلاح طلب امروز، به آن ‏اقتداء نمود و فرمان داد در همان خيابان زخمی ها را زخمی تر نموده و ‏درجا بُکشيد.

‏
زیرنویس:‏

‏1 - در تاریخ ایران گروه سپاس، اولین متقاضیان عفو نبوده‌اند. ‏
امضاکنندگان نامه سرگشاده زندانیان قزل قلعه که بعد از دستگیری‌های ‏‏۲۸ مرداد ۳۲ در همه روزنامه ها درج شد (آقایان شرمینی،جهانگیر ‏افکاری، محمد حسین تمدن، فخرالدین میر رمضانی، محبوب عظیمی، ‏بهشتی، عباس عبدی‌زاده، رحمت الله جزنی...)، 50 نفری که در نوروز ‏‏۱۳۳۵ عفو ملوکانه گرفتند، ۶۸ نفری که با تقاضای عفو ، ۴ آبان ۱۳۳۵ ‏آزاد شدند، ۶۴ نفری که در بهمن همان سال 1355 بخشیده شدند! ... هم ‏بوده‌است. ‏
در چهارم آبان سال پنجاه و پنج ، سالروز ایجاد لژیون خدمتگزاران بشر، ‏روز جهانی حقوق بشر، و روز ۲۸ مرداد  ـــ نیز، تعدادی بی سر و صدا، به ‏بیرون از زندان هدایت شده بودند!‏
روز ۲۸ مرداد...که زندانيان را به زور به جشن کشيده بودند، رئيس زندان ‏قصر (سرهنگ زمانی) در حياط بند ۲ و ۳  زندان، از عفو دکتر مهندس ‏خسروشاهی، و... توسط اعليحضرت صحبت نمود. اسدالله بادامچيان نيز، ‏شب ۲۸ مرداد ۵۵ آزاد شد... مهدوی کنی و تعدادی ديگر را هم پيش از ‏گروه سپاس آزاد کرده بودند. فراموش نکنيم که سپاس‌گويان در برابر ‏زندانيان مقاوم که تا انقلاب زندانی کشيدند و به آرمان و شعائر خويش ‏وفادار ماندند قطره‌ای بيش نبودند.‏
ضمنا آنان (برخلاف آنچه تبليغ می شود) از همه گرايش‌ها بودند و تنها ‏مذهبی ها را شامل نمی شد و از قضا صحنه‌گردان آن آقای منوچهر ‏سليمی مقدم، بود که فعاليت‌های مارکسيستی داشت. البته در لحظه ‏سازش با دشمنان آزادی، فرد از هر آرمانی که داشته، خداحافظی کرده و ‏ديگر آدم سابق نيست.‏
آقای سليمی مقدم نقاش و مجسمه ساز، بود و پيش تر، در جريان پرونده ‏ترور کاخ مرمر بازداشت و به سه سال زندان محکوم شده بود.  در دادگاه ‏خسرو گلسرخی ايشان هم بود. ياد  آن خسرو خوبان بخير که گفته بود:‏
‏"هيچکس از زندگی در کنار زن و فرزند گريزان نيست. من مثل هر انسانی ‏زندگی را دوست دارم و دوست دارم مثل هر پدری رنگ چشمان فرزندم را ‏ببينم. اما راهی را که انتخاب کرده ايم بايد به پايان ببريم. مرگ ما حيات ‏ابدی ست. ما ميرويم تا راه و رسم مبارزه بماند. اگر من ندامت نامه بنويسم ‏، کمر مبارزان را خم نکرده ام ؟"‏
‏۲- برای کشاندن حاج عراقی به جريان سپاس‌گويان، ساواک خيلی تقلا ‏کرد و حتی آخوند همراهشان "عبدالرضا حجازی" هم زورش را زد. ‏عبدالرضا حجازی با رسولی بازجو، فيلم بازی کرده و با اصرار به جاج عراقی ‏می گفت: خودم در مکه آقای رسولی را ديدم که زير ناودان طلا زار زار ‏اشک می ريزد و از خدا استغفار می طلبد. به او گفتم آقای رسولی تا شما ‏آيت الله انواری و حاج عراقی را آزاد نکنيد توبه اتان قبول نمی شود و حالا ‏در ايران آقای رسولی می گويد حاج عراقی حاضر به طلب عفو نيست! بيا و ‏اين کار را بکن...  گويا به عموئی هم فشار آورده بودند که عفو بنويسد که ‏قبول نکرده بود…‏
در ميان گروه سپاس، يکی دو زندانی پاک و شريف هم بودند که ساواک با ‏خدعه و نيرنگ، نام شان را در ليست گذاشته بود، بی‌آنکه واقعاً از عمق ‏توطئه آگاه باشند. اگر صفر قهرمانی تهديد به خودکشی نکرده بود، نام آن ‏رادمرد را هم اضافه می‌کردند...‏
به نظر من حتی آنان که عالماً عامداً هم عفو نوشتند از راحت‌طلبان و ‏عافيت‌نشينانی که همواره کنار می‌نشينند و منتظر ضربه خوردن مبارزين ‏هستند تا بگويند «نگفتيم؟» ــ باارزش‌ترند. ضمن اين که هيچ کس نبايد ‏غِرّه باشد، بسياری از ما شرائط سحتی را که خودمان تاب نياورديم، از ياد ‏می‌بريم.    ‏
‏۳- منظور از "اصحاب کفگير و ملاقه" مرتجعينی بودند که با فرماليسم و ‏برخورد صوری، و نجس پنداشتن مبارزين و مجاهدين، بند لباس و حتی ‏کفگير و ملاقه خودشان را هم جدا کرده بودند و هنگام شام و نهار با ‏کفگير و ملاقه اختصاصی خويش ظاهر می شدند که تا ديگ غذا توسط ‏کفار و منافقين! نجس نشده، غذای خويش را بردارند. جالب اينجا است که ‏ساواک نيز با اشتياق به مسئله نجس و پاکی دامن می زد و مرتجعين را ‏قلقلک می داد!‏
‏***‏
آخوند محمدعلی گرامی، در  صفحه ۳۳۹ خاطرات خود نوشته است: " ‏بسيار مراقب بودم... دمپايی شخصی داشتم. موقعی که داخل بند را شسته ‏تی کشيده بودند و زمين‌ها خيس بود، جوراب ضخيمی می‌پوشيدم که ‏رطوبت به آن نفوذ نکند...". مهدوی کنی در يک مصاحبه (به تاريخ ‏‏۸/۲/۱۳۷۸ ) گفته است: «فکر کرديم که برای حفظ روحيه مذهبی بچه ‏مسلمان ها- به خصوص آنهايی که از بيرون می آيند- بياييم حريم پاکی و ‏نجاست و يا اسلام و کفر و الحاد و کفر را حفظ کنيم؛ لذا يک اعلاميه ای ‏را نوشتيم و اعلام کرديم کسانی که اعتقادی به خداوند ندارند، جزو ‏ملحدين هستند، ملحدين مسلمان نيستند و نجس هستند، (حالا  نجاست ‏به هر معنايی). آخوند معادی خواه در اين باره گفته است: "در آن بيانيه ‏‏(که در آن روزها به عنوان حکم و نقل فتوا روی آن تکيه می شد) اشاره ‏ای هم به خيانت دائمی کمونيست ها به جريان های مذهبی در تاريخ ‏معاصر شده بود..... به نظر بنده، فرموده ی خداوند در قرآن کريم- إنّما ‏المُشرکون نَجِسٌ- نشانگر اين است که قرآن مدافع نوعی طرد است، يک ‏نوع بايکوت؛ تا جامعه اين ها را طرد کند ... ‏
جالب اينجا است که جناب معادی خواه اعتراف می کند که "در پشت ‏قضيه، مديريت زندان هم بدش نمی آمد از اين که به اين مسئله دامن زده ‏شود." (در مقاله "آيا براستی ما نجس هستيم ؟ " به برخورد اسدالله ‏لاجوردی با شاعر شهيد سعيد سلطان پور، در زندان شاه اشاره کرده ام.) ‏
‏۴- متن فتوا – نقل فتوا (يا به قول آيت الله منتظری متن تصميم) آقايان ‏علما عليه مبارزين و مجاهدين به تاريخ خرداد ۱۳۵۵ اين است: «بسمه ‏تعالی. با توجه به زيان‌های ناشی از زندگی جمعی مسلمان‌ها با ‏مارکسيست‌ها و اعتبار اجتماعی که آن ها بدست می‌اورند و با در نظر ‏گرفتن همه جهات شرعی و سياسی و با توجه به حکم قطعی نجاست کفار ‏از جمله مارکسيست‌ها، جدائی مسلمان‌ها از مارکسيست‌ها در زندان لازم و ‏هرگونه مسامحه در اين امر موجب زيان‌های جبران ناپذير خواهد شد.» ‏
راويان اين فتوای ارتجاعی همه مُتفق القول می‌گفتند که فتوا نظر جمعی ‏افراد زير است: طالقانی، منتظری، مهدوی کنی، انواری، ربانی شيرازی، ‏هاشمی رفسنجانی، لاهوتی، گرامی و معاديخواه.‏
به کلمه کلمه ی فتوای شماره ۲  (که بنا بر گفته عضدی، از ۹ نفر اصحاب ‏فتوا، آيت الله طالقانی و آيت الله منتظری، آن را امضا نکردند)، اشراف ‏ندارم. تا آنجا که می دانم تصريح می کرد: مجاهدين اگر واقعا ادعا می ‏کنند مسلمان هستند بايد از مارکسيست ها تبّری جويند... و از تاکتيک ‏وحدت طريق، استغفار کنند. اگر چنين کردند با ما برادرند و ما هم آنان را ‏می پذيريم، اما اگر اين کار را نکردند ما آنها را نيز مثل مارکسيست ها ‏نجس می دانيم.... فتوا ضمنا شرح می داد که از نظر آقايان کی شهيد ‏هست و کی نيست!  و حاصل کلامشان اين بود که بايد به بنيانگزاران ‏مجاهدين نيز، با شک و شُبهه نگرست! کارشون با خدا است. حکم شان ‏علی الله است. نه می گوئيم که آنان مسلمان بوده اند و نه می گوئيم ‏مارکسيست بوده اند. ما در باره آنان متوقفيم... و امرهم مريب... امرهم الی‌الله.‏
ساواک اين وسط کيف می کرد! چه چيزی برايش از اين بهتر که برای قتل ‏و شکنجه بهترين جوانان مردم، فتوای شرعی داشته باشد و صدايش از ‏حلقوم روحانيون زندان به گوش برسد؟ بازجوها از بندهای مختلف حدود ‏‏۲۶ نفر را دست چين کردند و رسولی صريحاٌ به آنان گفت: "گوش تان را ‏خوب باز کنيد! شما را می بريم به بند يک. بند آقایان علما، در آن جا از ‏آقايان روحانی هرچه شنيديد در گوش تان جا می دهيد. بعد شما را می ‏آوريم بند ۲ (بند مجاهدین) تا برای ديگران آن چه را شنيده ايد تعريف ‏بکنيد. اگر اين کار را به وجه احسن انجام داديد ما شما را آزاد می کنيم."‏
در ادامه اين توطئه شوم، لاجوردی، عسگراولادی، حاج مهدی عراقی، ‏طالبيان، آخوند قدرت الله عليخانی، تجريشی و…را از بند يک به بند دو ‏برگرداندند و اينها نقل فتوا کردند که آقايان علما در بند يک چنين و چنان ‏گفته اند و شما (مجاهدين) بايد از مارکسيست‌ها جدا شويد. بين زندانيانی ‏که از اين بازی ها بيزار بودند، می پيچد اين صدای ساواک است که از ‏حلقوم علما بيرون می آيد.  ‏
اين وسط بهزاد نبوی، مهدی حمسی ، صادق نوروزی و… که به گروه ‏جوشکار مشهور شدند خيال می کردند با پا درميانی و من بميرم و تو ‏بميری، ارتجاع و انقلاب صورت همديگر را می بوسند و صلوات می فرستند ‏و غائله ختم می شود! از همان زمان پيدا بود که بود يکی با نبود ديگری ‏همراه است. واقعيتی که حوادث بعد از انقلاب آن را نشان داد و ديديم ‏بهزاد نبوی ها هم به آن سو خزيدند...  ‏
‏۵- محمد نوروزی که در ليست گروه سپاس آمده، با مجاهد شهيد "محمد ‏نوروزی" (اهل ساوه) که زمان شاه در زندان مشهد بود و بعد از انقلاب ‏تيرباران شد، يکی نيست..‏

‏6- نام حاج مهدی عراقی که در ابتدای ليست آمده، ترور شادروان احمد ‏کسروی مؤلف تاريخ مشروطيت را نيز به ياد می آورد که وی نيز در آن ‏شرکت داشت و به آن می باليد... اما نامبرده علی رغم اين‌که نه ‏مارکسيست بود و نه توده ای، در خاطرات شفاهی خويش که با عنوان ‏‏"ناگفته ها" چاپ شده، نه تنها سعی می کند علی رغم اصرار يکی از ‏حاضرين، عليه مجاهدين موضع نگيرد، به سرهنگ سيامک شهيد نيز اشاره ‏می کند. در صفحه ۱۲۳ کتابش وقتی از زمينه های سی تير ۱۳۳۱ حرف ‏می زند، داستان يک دختر فداکار توده ای را تعريف می کند که پايش را ‏زير تانک دشمن می‌گذارد و می‌گويد: "در
‏ حاليکه شاهپور غلامرضا پهلوی در قسمتی از بهارستان فرماندهی را بعهده ‏داشته، سرهنگ سيامک از تانک خودش پياده می‌شود و به مردم ‏می‌پيوندد."‏
ُقبح ترور انديشمند بزرگی چون احمد کسروی و واپس گرائی جريان ‏پوسيده ای که حاج عراقی نيز متعلق به آن بود، به جای خود؛ اما، اين ‏برخورد منصفانه حتی اگر از سوی حاج مهدی عراقی هم باشد ستودنی ‏است.‏
‏۷- نزديک به سه دهه است که ساواک شاه کلّه پا شده و آقايان عطّارپور ‏‏(حسين‌زاده)، ناصری (عضدی)، رسولی (نوذری) و منوچهری و ... در ‏اسرائيل و فرانسه و ايالات متحده...، شاهدند که برف روزگار بر سر و صورت ‏آنان نيز می نشيند... افسوس که جز کتاب "سال ۵۷ مصيبتی بزرگ بر ‏ملتی بزرگ" ـ خاطرات آقای هوشنگ ازغندی (منوچهری) که البته به کار ‏پژوهشگران نمی آيد (چون بيشتر بد و بيراه به امثال مجاهدين است، نه ‏شرح آن ظلمت شبانه)ـ شلاق به دستان (يا به قول خودشان خدمتگزارانِ) ‏ديروز دست شان به قلم نرفته و رازهای آن دوران سياه (يا به نظر خودشان ‏سپيد)، همچنان سر به مُهر مانده است. آيا يک اتحاد نانوشته،  بين سران ‏ساواک مانع از انتشار يادمان ها می شود؟ آيا واقعا گذشت سی سال کافی ‏نيست تا بيان شّمه ای از آن روزهای سراسر وحشت، مُجاز باشد؟ ‏
اميدوارم برای ثبت در سينه تاريخ اين "اسرار مگو" ها را اندکی هم که ‏شده، باز کنند تا منِ نوعی که نمی‌خواهم واقعیّت را جز آنچه بوده، تصوير ‏کنم، اشتباه ننويسم. لااقل برای فرزندان و نوه های خودشان بنويسند. فردا ‏يا پس فردا همه می افتيم و خاک می شويم و چه بسا از خاکمان گندمی ‏برآيد، در تنوری بسوزيم و يا سبزه ای برويد و  بُزی در آن بچرد.‏
‏۸- آقای بادامچيان که با نام "علی حقجو"، جزوه ای با عنوان: "تحليلی از ‏سازمان مجاهدين خلق ايران"، ارائه داده نيز، راست ها را نمی گويد. راست ‏ها را نگفتن ،خود نوعی دروغگوئی است. به ادعای بادامچيان ساواک فقط ‏از اين جهت به آزاد کردن امثال عسگراولادی اقدام نمود که آنان را خراب ‏کند!!...‏
چشم باز و گوش باز و اين عمی
حيرتم از چشمبندی خدا
‏***‏
افرادی که با گروه سپاس عفو گرفتند، حتی به دوستان خودشان هم ‏واقعيت را نمی گفتند. شماری از آن ها را به کميته مشترک می برند، ‏وقتی پس از چند روز برميگردند، می گويند: "فلان فلان شده ها به ما می ‏گويند شما عفو ننويسيد، بيائيد يک جائی که منوچهر مقدم سليمی ‏صحبت می کند فقط بنشينيد. ما هم به ساواکی ها گفتيم: خر خودتانيد، ‏اين مثل عفو نوشتن است.". افراد مزبور به بهزاد نبوی و رجايی که خودی ‏بودند هم، کلک می زنند و فيگور می گيرند که به ساواک نه گفته ايم اما ‏چند روز بعد سر و کله اشان از مراسم سپاس اعليحضرتا پيدا می شود!‏
البته زندانيان (چون تلويزيون نداشتند و روزنامه های ۱۵ بهمن ۵۵ هم در ‏اختيارشان نبود) تا مدتها از ماجرا خبر نداشتند تا اينکه "مهدی بخارايی" ‏که بيمارستان بوده به بند برمی گردد و چون مراسم سپاس را از تلويزيون ‏بيمارستان ديده بود، برای همه تعريف می کند که در زندان ولوله می ‏شود......‏
‏۹- سپاسگويان، بعداز بهمن ۵۷ وقتی با سئوالات نسل انقلاب گير می ‏افتادند که چطور شد که شما در تلويزيون سپاس اعليحضرتا گفتيد؟ اگر از ‏جواب نمی توانستند طفره بروند، پاسخ شان از اين قبيل بود:‏
بابا ما ساواکی ها را سرکار گذاشته بودبم. ما که سپاس نگفتيم. همين ‏جوری لب مان را تکان داديم!...‏
ساواک پدر سوخته، ما را به زور و با تمهيدات خاصی به سالن عفونويسان ‏‏(آمفی تئاتر زندان قصر)، آوردند و روح مان هم خبر نداشت که چه خبر ‏است. ناگهان ديديم دارند فيلم برداری می کنند.... برای همين هم بعضی ‏از ما رفتيم زير ميز تا در فيلم نيافتيم....‏
البته ساواکی ها ما را جدا جدا نشان داده بودند که غافلگير شويم و نتوانيم ‏همفکری کنيم...  در واقع بدون اطلاع ما، چنين صحنه‌ای‌ را برای ما ترتيب ‏داده بودند. تازه ساواک اين توطئه را کرد تا مثلا پيش بينی های منافقين ‏که در بند دهم بيانيه ۱۲ ماده ای شان، ما را جريان راست ارتجاعی ناميده ‏بودند و... به کرسی بنشيند و آبروی ما که در واقع اصلی ترين و اصيل ‏ترين جريان ضد حکومتی بوديم لکه دار شود!!‏
به جز کسانی که ۱۵ بهمن ۵۵ در مراسم سپاس شرکت کردند و عفو ‏ملوکانه گرفتند، ديگرانی هم بودند که (پيش و بعد از اين تاريخ)، دوستان ‏زندانی‌شان را تنها گذاشتند و افسوس، چرا که برخی از آنان روزی که ‏مبارزه را انتخاب کردند و به جنگ سياهی رفتند سرشار از انگيزه های پاک ‏و شور انقلابی بودند.‏
‏۱۰- دلم می‌خواهد به قول کنفسيوس که گفت:‏
Don't curse the darkness - light a candle‎‏. ‏
به جای لعنت به تاريکی، شمعی برافروزم. ‏
صادقانه بگويم که حتی "کوچ اصفهانی" بازجوی متخصص ساواک را نيز، ‏که در اوين و کميته، آن همه آزارم داد، بخشيده و برايش طلب رحمت می ‏کنم. از همين رو يادآوری می کنم که از نگارش اين مقاله و ذکر اسامی، ‏قصد رنجاندن هيچکس را نداشته ام و هدفی جز افشای توطئه های ساواک ‏و بی صفتی مرتجعین نداشته ام. ‏
آدمی تغیير می کند و وقتی زمين می خورد، می تواند برخيزد. هيچکس ‏ابر تا ابد نازای ناخن خشک  بی باران، نيست. بخصوص که با یک يک برگ ‏زرد، خزان اثبات نمی شود! می پذيرم که نبايد در مورد هيچ شخصی، با ‏يک کلمه به قضاوت نشست و حکم داد.  اگر هر  فردی را از مَجرا و منظر ‏تاريخی نگاه کنيم، با پيچيدگی های متعددی در شخصيت وی روبرو می ‏شويم. بعضی ها که تمايل دارند جهان را ساده بکنند، به نام "مرزبندی"، ‏آدم ها را با يک چوب می رانند. اما کار يک پژوهشگر، کسی که می خواهد ‏حقيقت تاريخ را بشناسد، اين نيست. او بايد به قول دکارت، همه چيز را از ‏همه چيز، جدا کند و نشان بدهد سايه روشن های هر قضيه کجاست؟ ‏
از ميان گروه سپاس چه بسا تک و توکی در قيد حيات نيستند. از ميان ‏آنان کسانی را می شناسم که هيچوقت از مبارزه باز نايستادند و حتی پس ‏از انقلاب زندانی شدند. برخی هم پی کار خود رفتند و چه بسا سخت ‏پشيمانند که از افسون زندگی و حُقه های ساواک، رودست خوردند. اکنون ‏هم در لاک خويشند و آزاری به کسی نمی رسانند. در عوض امثال آخوند ‏عاليخانی و عسگراولادی هستند که سوار بر اسب قدرت اند و به هرکس با ‏آنان راه نيايد، لگد می زنند. من بيش از همه ساواک و اربابانش را محکوم ‏می کنم و نيز مرتجعينی را که طبال يزيد بودند و حالا سقای امام حسين ‏شده اند.‏
‏***‏
در اجتماع سپاسگویان یکی از کسانی که آزاد می شد، اشاره کرد که ‏زندانیان نامه ای کتبی را مبنی بر تقاضای عفو از شاه امضاء کرده اند.  ‏آقای سلیمی مقدم گفت: "حّس ندامت از رفتار گذشته آن ها، منجر به ‏تقديم عريضه ای به حضور شاهنشاه آريامهر شده است که هر ۶۶ نفر آن ‏ها استدعا کرده بودند مورد مرحمت و بخشش ملوکانه قرار گيرند و ‏همانطور که انتظار داشتند اين عريضه با بزرگواری شاهنشاه روبرو شد و به ‏امر ملوکانه عفو شدند تا بار ديگر به زندگی اجتماعی برگردند و اين بار فرد ‏مفيدی به حال جامعه و کشور خويش باشند. گزارش حُسن رفتار اين گروه ‏در زندان نيز ضميمه عريضه تقديمی به پيشگاه شاهنشاه آريامهر بوده ‏است."‏
اسامی ۶۶ نفر اززندانيان سياسی (۵۹ مرد و ۷ زن)، که ۱۵ بهمن سال ۵۵  ‏سپاس سپاس اعليحضرتا گفتند و از زندان بيرون رفتند به قرار زير است:  ‏
محمد مهدی ابراهيم عراقی، حبيب الله عسگر اولادی، ابوالفضل حيدری، ‏منوچهر مقدم سليمی، احمد اولاد اعظمی ناديکلائی، محمد باقر محی ‏الدين انواری، ظفر قلی رضائی، هوشنگ جمشيد آبادی، سليمان دانشيان ‏ابوذر، محمد بيگزادی، ايمان علی پاسدار، زهره رضائی، رحمت الله ‏جمشيدی، محمد حسين والی زاده معجری، محمود شاهسوندی، کبری ‏نيک بخت، محمود رضائی عباسی، محمود نجف زاده نامقی، سيد موسی ‏َکَرم زاده، محمد الله وردی، علی اکبر واسفی، رحيم اخلاقی پور بهرام، ‏ارسلان فلاح حجت انصاری، محمد جعفر طاهری، محمد رضا توکلی، ‏شيدرخ صداقتيان، زهرا محمد نادرخانی، محمد هادی روح الامين، قدرت ‏الله آقا علی خانی، قربانعلی احباء، علی دادگر، زهرا کريمی، زهرا زمان، ‏يدالله اعتمادی، عباس شهاب الدينی، مهدی کروبی، محمد خليلی، طه ‏يعقوبی، سيد غلامحسين رضوانی، محمد ربيع اسلاميه، علیاحمد سيدی، ‏بايرام چوپانی، مصيب حسام، محمد رضا رحيم زاده، غلامرضا مصدق ‏رشتی، اسدالله اولاداعظمی، علی اصغر سروری، حسين رضائی، حميد ‏جعفری، مهدی ملک الکتاب، محمد رضا نوروزيان، داود بهامين، حسين ‏رشت چيان، سيد علاالدين پير خضری، نورالسادات وحيد غروی، سيد ‏مهدی حسينی، عيسی سر پل، سيروس رسا، غلامحسين عارف آخر، فريده ‏گرجی، بهروز کفاش ژنده دل، محمد نوروزی، عليرضا حاجی بيگی، ناجی ‏عنايت زمان صمغ آبادی، بهزاد ميثمی، ستوان دوم سابق وظيفه علی جعفر ‏رشيدی.‏

‏*‏