زندانی رژیم ستم شاهی

پديده ي تواب پي آمد خشونت ايدئولوژيك در ‏حاكميت هاي اعتقادي است. ‏
قهر در حاكميت هاي ايدئولوژيك به ويژه در ‏زندان ها به اوج خود مي رسد. در زندان هائي ‏كه معمولاً با حد اكثر شرايط امنيتي اداره مي ‏شوند. ‏
در دوران شاه، در سال هاي پس از 52 تا دوران ‏سياست حقوق بشري جيمي كارتر و آمدن ‏صليب سرخي ها به زندان ها سياست حداكثر ‏شرايط امنيتي در زندان قصر در زمان ‏محدودتري و در اوين به مدت طولاني تري ‏برقرار شد. اما از آن جائي كه زندان هاي شاه ‏ايدئولوژيك نبودند، رعايت حداكثر شرايط ‏امنيتي براي مدت طولاني امكان پذير نبود. و به ‏همين جهت در اين زندان ها پديده ي تواب كه ‏مفهومي ايدئولوژيكي است، وجود نداشت. پديده ‏ي تواب مفهوماً زير حاكميت هاي ايدئولوژيك ‏‏(فاشيستي، مذهبي و كمونيستي) – مطابق ‏تجربه ي تاريخي– تا جائي پيش رفت كه به يك ‏نهاد سياسي- مسلكي تبديل شد. نهادي شدن ‏پديده‌ي تواب به اين شكل يكي از زمينه‌هاي ‏اصلي عدم مشروعيت اين نظام هاست. ‏
به دليل خشونت ايدئولوژيك، واكنش به اين ‏پديده در ميان نيروهاي اپوزيسيوني و مردم ‏آسيب ديده در جوامعي كه فرهنگ دمكراتيك ‏غالب نبوده است‏ طبيعتاً همراه با عصبيت و ‏طغيان است. به همين خاطر بررسي منطقي و ‏عقلائي اين نهاد ايدئولوژيكي بيرون از يك بستر ‏تنوع گراي فرهنگي بسيار دشوار مي شود.‏
اگر منظور از فرهنگ دموكراتيك در سؤال بالا ‏همين فرهنگي است كه در اروپا وجود دارد، در ‏آن با شكل بدخيم تري از تواب برخورد شده ‏است. ‏
كولابوراتور ها در مناطق زير اشغال فاشيسم ‏گونه اي تواب بوده اند حتي با ابعادي وسيع تر و ‏حساس تر.  چرا كه در اين جا خيانت به منافع ‏گسترده ي ملي مطرح بوده است. در جائي كه ‏مردم، متنوع مي انديشند مصيبت واحدي ‏هميشه و به يكسان ذهن و روان آنان را اشغال ‏نمي كند. مردمي كه به تساهل باور دارند تنها ‏در حدي محدود به اين گونه تراژدي ها ‏دلمشغولي نشان مي دهند و سپس آن ها را در ‏انبوهي و گونه گونگي زندگي در فرهنگ ‏دموكراتيك به فراموشي مي سپارند. ذهن ‏وحدت گرا و ايدئولوژيك برعكس به پس زدن ‏دائمي خاكستر ها از روي آتش علاقه مند است. ‏
البته در فرهنگ دموكراتيك نيز اين گونه مسائل ‏طرح مي شوند ولي عمر طرح آن ها محدود ‏است. و مردم از طرح طولاني مسائل خسته مي ‏شوند. مسائل در اين جا به سرعت كهنه و غير ‏جذاب مي شوند. البته در صورتي كه بزهي در ‏اين رابطه به وقوع پيوسته باشد، مطابق قانون ‏قابل پي گيري است و بنابراين جنبه ي نظري ‏ندارد. و به كانال هاي صلاحيت دار قانوني ‏مربوط مي شود. ‏
تواب چونان قرباني، مفعولِ مطلقِ كنشي است ‏كه ”عامل“‏ ‏ بر او انجام مي دهد. ”عامل“‏‎ ‎‏ با ‏خارج كردن يك فاعلِ شناخت از حوزه ي ‏همكنشي اجتماعي، به حوزه ي بسيط نفي وارد ‏مي شود. تا  به مفهوم قرباني تجسد بخشد. تا ‏چهره ي شبح آلود، بي بعد و مسطح خود را در ‏يك ضد اوج، يك تخريب دروني ژرف و همه ‏جانبه، يعني در قرباني خود بنماياند. تا به بي ‏چهرگي خود چهره ببخشد.   هيچ موجودي ‏مانند قرباني طعم تلخ تحقير كامل را در روح ‏خود نچشيده است. ‏
حال اگر قرباني ضمن تحمل ستمي كه روي او ‏انجام مي شود، به ديگران نيز ستم كند، به ‏‏”قرباني-عامل“ بدل مي شود. و با عامل يگانه ي ‏ستم كه ميان عين بودگي و ذهن بودگيِ قرباني ‏مي ايستد، متفاوت است. ‏
رده بندي يا دسته بندي گونه هاي تواب ضمن ‏اين كه ريشه در واقعيت دارد، اين پي آمد فاسد ‏را نيز دارد كه مِترِ عملي تفكيك را به دستِ در ‏دست دارنده يِ متر مي دهد و بنابراين از ‏دخالت تمايلات، در مرحله ي انتساب مسئوليت ‏گزيري نيست. پس به نظر مي آيد كه مطمئن ‏ترين راه، پس گرفتنِ طرح تئوريك و پيشينيِ ‏مسئله ي تواب است. و به بيان ديگر مشروط ‏كردن حل آن به تحقق فرهنگ دموكراتيك و ‏توسط فرهنگ دموكراتيك است. ‏
مسائلي از اين دست در رودخانه ي جاري كنش ‏اجتماعي و در لابلاي قواعد پرتنوع  زندگي ‏دموكراتيك و عقلائي عملا حل مي شوند. و نه ‏در تئوري و يا يك اصول اخلاقي پيشيني. پس ‏آنچه براي روشنفكر باقي مي ماند اين است كه ‏تلاش كند تا فرهنگ دموكراتيك در جامعه ‏شكل بگيرد تا اين فرهنگ خود به اين سوال ها ‏پاسخ دهد و پيچيدگي هاي آن را به آساني حل ‏كند. ‏
سي ام سپتامبر دوهزارو شش