شناخت و آشنایی من با کاوه به زمان انتشار ‏بیانیه 16آذر و موجودیت سازمان فداییان خلق ‏ایران بر میگردد
کاوه ای که من میشناختم انسانی مهربان وغیر ‏مذهبی بود با روحیه ای شاد و لیبرال مسلک ‏‏(که آن زمان وی را این گونه میشناختیم) ‏صورتش  همیشه ته تراش بود و ادکلن زده. با ‏چم وخم و پیچیدگی های سیاست هم چون ‏بسیاری ناآشنا بود. بیشتر شور بود تا شعوری ‏هدفمند(هم چون بسیاران) ضد توده ای بود و ‏شکل گیری جریان 16آذر را منطبق با مواضع ‏سیاسی خودش ارزیابی کرده بود. وی در ‏سال1362ودرضربه اولیه به جریان 16 آذر د ر ‏پاییزآن سال دستگیرمی شود. دیداری که پس ‏از 23 سال مادیت میابد و به نظرم‏
کاوه  49 ساله پیرتر و فرسوده تر از آنی شده ‏است که می باید. از بدو  ورود به زندان زندگی ‏دیگرگونه ای را پی می گیرد. در تمامی این سال ‏ها در بند های  زندانیان
غیر سر موضعی حبس می کشد. بند هایی که ‏به بند توابین شهره بوده است. بند کارگری، ‏بندجهاد، سالن 5 اوین، و.......‏
با این درجه از شناخت به پای گفت وگو باوی ‏می نشینم.‏ 
سختی کار و سنگینی فضا و دوستی عهد ماضی ‏از همان ابتدا سایه می گستراند. و جدل رو در ‏رو را برایم مشکل می سازد
چند بار پا پس میکشم و نهایتاٌ غرولند های ‏پرویز قلیچ که همیشه کاپیتان مان بوده است ‏کار خود را می کند و گفت وگو به شکلی که می ‏آید در ویژه نامه ی این شماره آرش و موضوع ‏تواب،  ثبت می شود. کاستی های گفت وگو به ‏دلایلی که آوردم همه متوجه من است
‏                  مهدی اصلانی‏ ‏  ‏
‏ ‏

مهدی اصلانی : ضمن تشکر از این که در این ‏مصاحبه شرکت کردی اگر موافقی با نوع ‏دستگیری ات وهمین طور نوع حبس کشیدن و ‏قرار گرفتن در موقعیت های زندان شروع کنیم. ‏در چه بند هایی بودی و در چه فضایی 6 سال ‏حبس را سر کردی.بندهای سر موضعی وغیر سر ‏موضعی و..‏
در اصل چه شد که در فضایی قرار گرفتی که  ‏با فضای بچه‌های سرموضعی متفاوت بود؟! تو ‏خود بهتر می دانی که هر کس به ریز پرونده ‏خود آگاه است و به همین دلیل خودش را ‏می‌خواهد بالانس بکند با اطلاعاتی که در دست ‏پلیس سیاسی است. و همین طور که می‌دانی ‏من هیچ گاه در این مورد چیزی از تو و یا ‏مسئول‌ات که از رفقای خوب من است و با من ‏زندان بود، نپرسیدم. اما من یک نوع قضاوتی در ‏مورد تو داشتم. و آن این بود که تو هرچه کردی ‏به خود کردی و نه با دیگران. ارتباط تو هم البته ‏در زمان دستگیری ات فردی بود. اطلاعاتی که ‏من دارم این است که تو آسیبی به کسی نزدی. ‏این را صراحتاٌ گفته باشم. اما تو از روزی که ‏دستگیر شدی، خود را به گونه‌ای بالانس کردی ‏که از بچه‌های سرموضعی جدا شدی. به غلط یا ‏درست ما در زندان بند سرموضعی ها را داشتیم ‏و بند تواب ها (با درجه بندی های متفاوت). در ‏خط کشی بین بچه‌های زندان، تو در کنار ‏تواب‌ها قرار گرفتی. به همین خاطر در صورت ‏امکان بیشتر تکیه ی خودت را روی این مسئله ‏متمرکز کن که چطور شد  تو در آنطرف قرار ‏گرفتی؟ با شناختی که من از تو و خانواده‌ات ‏داشتم  هیچ‌گاه مذهبی نبودید و تو جزء ‏لیبرال‌ترین بچه‌های ما بودی، یک مرتبه در ‏زندان در جایی قرار گرفتی که تا چند ماه ‏قبل‌اش به آن تعلق نداشتی. این که چرا اون‌جا ‏قرار گرفتی و این که چه جور گذران کردی، این ‏که در سالن پنج در اوین چه اتفاقی افتاده، در ‏بند جهاد، در بند کارگریِ گوهردشت و.. چه ‏روندی حاکم بوده؟! آن‌چه تو می‌توانی روایت ‏کنی، کمکی است برای بازشناسی تاریکخانه‌ی ‏تواب سازی رژیم جمهوری اسلامی ایران، که ‏بخش زیادی از آن، ناشناخته مانده است.‏

کاوه: روزی که برای دستگیری من آمدند، ‏مسئولم در ماشین کمیته بود و مأمورین به ‏بهانه‌ای مرا به پشت ویترین مغازه کشیدند تا ‏مسئولم از درون ماشین منو شناسایی و تأیید ‏بکند. بعد دوباره برگشتند و منو دستگیر کردند ‏و با خود به اوین بردند. درون ماشین مسئولم با ‏یک پاسدار عقب بود و من با راننده، جلو نشسته ‏بودیم. در پارک وی که یک لحظه توقف کردند ‏و تنها شدیم، مسئولم زیر لب گفت که  مجبور ‏شدم بگویم. من هیچ عکس‌العملی نشان ندادم ‏چون گیج بودم و نمی‌دانستم که شرایط چیست ‏و چه باید بگویم. این که مسئولم چه چیزهایی ‏را گفته و من چه چیزهایی را باید بگویم و چه ‏چیزهایی را نباید بگویم؟. تنها مسئله‌ام این بود ‏که چه باید بکنم. شب اول با من کاری نداشتند. ‏منو با یک پتو در راهرو نشاندند. روز  دوم، ‏مراحل اولیه بازجویی بود که بیشتر در مورد ‏خانواده و روابط و شغل و رده‌ی تشکیلاتی و ‏چگونگی کار در تشکیلات. من مطمئن بودم در ‏شرایطی که مسئولم اسم منو داده، یک سری ‏اطلاعات را هم همراه آن داده است. که من ‏چکاره‌ام و وضعیت من به چه صورت است. بهتر ‏دیدم که با آن‌ها بازی کنم و یواش یواش جلو ‏بروم و کم کم اطلاعاتم را با دانسته‌های آ‌ن‌ها ‏جور کنم. ضمن این که متوجه نشوند که من با ‏این‌ها بازی می‌کنم و دارم وقت کشی می‌کنم. ‏در رابطه با رده، خودم را هوادار معرفی کردم و ‏چون  در آن اواخر، فقط مسئولم با من برخورد ‏می‌کرد . آن روز گذشت. بعد از اولین بازجویی، ‏سه هفته با من کاری نداشتند. در این سه هفته ‏با مسئولم و دو نفر دیگر، بابک زهرایی‎ ‎‏ معروف ‏و محمدشیرخانی از بچه‌های اکثریت، که اعدام ‏شد، در یک سلول بودیم. در این مدت حتا یک ‏مرتبه با مسئولم حرف نزدیم که تو چه داده‌ای و ‏چه نداده‌ای! زیرا به همه چیز شک داشتیم. این ‏سه هفته را تنها با فکر کردن گذراندیم در سلول ‏‏209. بعد از این مدت مرا به بازجویی صدا ‏کردند. آن‌جا بازجویی اصلی من شروع شد. ‏کتک  مفصلی خوردم، شلاقِ کف پا. دلیل‌شان، ‏دروغ گویی بود. این که تو عضو فعال بوده‌ای  و ‏می‌دانیم که مسئول ارتباطات شهرستان‌های ‏سازمان بوده‌ای.‏
مهدی: تو فکر می‌کنی این اطلاعات را از اول ‏نداشتند.‏

کاوه: روز اول خیلی برخوردشان ملایم بود، ‏نمی‌دانم.‏
مهدی: تو خودت چون زندان بوده ای، بهتر ‏می‌دانی که اگر اطلاعات نداشته باشند، سه ‏هفته آدم را رها نمی‌کنند آن هم در جمع و با ‏مسئول قبلی‌ات که هم پرونده هم بوده اید.‏
کاوه: من فکر می‌کنم این اطلاعات را قبلاٌ از من ‏داشته‌اند. زیرا مسئول من مجبوربه دادن ‏اطلاعات شده بود چون دیدم که چقدر کتک ‏خورده بود، زمانی که به دنبال من آمدند، دیدم ‏که پاهاش ورم کرد بود وپانسمان بود، مسلم بود ‏که اطلاعات را از طریق او داشتند و تنها ‏می‌خواستند ببینند که من چقدر با آن‌ها ‏همکاری می‌کنم.  من فکر می‌کنم که ‏می‌دانستند که اطلاعات ناب دیگری ندارم. زیرا ‏تنها رابطه من با مسئولم  بود و همه چیز را وی ‏گفته بود. چون چیزی هم نداشتم. و ارتباط‌ام ‏هم فردی بود. این موقعیت برایم یک حسن ‏داشت که بتوانم از دادن اطلاعات دیگر، پرهیز ‏بکنم. و خوب، این‌ها مرا با کابل می‌زدند تا ‏بتوانند که اسم و اطلاعات دیگری بدست ‏بیاورند. هر چند در حدی نبود که پاهام متلاشی ‏بشود، ولی بعد زیادتر شد زیرا اطلاعات ویژه ‏می‌خواستند. در رابطه با بچه‌های شهرستان ها ‏که این‌ها چه کسانی بودند و تلفن یا آدرسی ‏دارم یا نه. ولی من می‌دانستم که مسئولم این‌ها ‏را گفته زیرا تنها او همه چیز را در جریان بود. ‏من فقط پیک بودم  پس اطلاعات سوخته بود. ‏بعد وسایل خودم را جمع کردم و منتقل‌ام ‏کردند به یک سلول انفرادی. حدود دو ماه در ‏بند انفرادی 209، بودم. در این دو ماه یک بار ‏دیگر مرا خواستند و باز با مشت و لگد و کابل به ‏کف پام زدند و بعد از دو ماه یک ملاقات در ‏‏209 به من دادند به مدت 10 دقیقه. و بعد از ‏آن مرا در دی ماه 62، منتقل کردند به ‏آموزشگاه. بدون این که چیزی به من بگویند. ‏مرا بردند به سالن 3 آموزشگاه اطاق 33 ‏
مهدی: تاآن‌جا که خاطرم است، شماره‌ اتاقهای ‏سالن 3 از 60 شروع می‌شد.‏
‏ ‏
کاوه: نمی‌دانم. شاید 63 بود. به هر حال اطاق ‏دوم یا سوم بودیم. ‏
مهدی: مسئولت  را کجا بردند؟

کاوه: زمانی که مرا بردند برای بازجویی، دیگر از ‏وی خبر نداشتم. تا روز دادگاه. یعنی زمانی که ‏در سالن سه مرا برای دادگاه صدا کردند، اسم  ‏اورا هم خواندند، او در اطاق بغلی بود و من خبر ‏نداشتم. چون اطاق‌ها دربسته بود.‏
مهدی: تودرانفرادی زمانی که تنها بودی، آیا ‏عکس العمل خاصی داشتی، مثلا نماز خواندن. ‏یا این که به بیرون اطلاع بدهی که من دارم ‏نماز می‌خوانم؟یا ادای هم کاری در آوردن؟

کاوه: تا زمانی که انفرادی بودم نه. هیچ سئوالی ‏هم در این مورد نشد. حتا در بازجویی هم ‏سئوال نشد که مسلمان هستی یا نه! نماز ‏میخوانی یا نه! از زمانی که به بند آموزشگاه ‏رفتم وحدود 40 نفر بودیم، بچه‌های سازمان‌های ‏مختلف چپ. همه نماز می‌خواندند، جز چند پیر ‏مرد که توده‌ای بودند. جالب این‌جاست که نمی ‏دانم این ویژه‌گی برای من بود یا اطاق آنگونه ‏بود، در مورد مسایل سازمانی و پرونده‌ای هیچ ‏گاه سئوالی از طرف هیچ کس در رابطه با هیچ ‏چیزی نمی شد. ولی این اطاق، اطاقِ نماز ‏خوان‌ها بود. شرایط چنین بود و من هم برای ‏این که شرایط خودم را می شناختم باید خودم ‏را سبک‌ میکردم، و از همان اول نماز خواندم ‏زیرا نگفته بودم که مارکسیست هستم، و در ‏تمام طول بازجویی‌ها مطرح کردم که هوادار ‏ساده بودم، و کار زیادی نمی‌کردم.  سعی کردم ‏برای این که دیگر بچه‌ها را زیر ضرب نبرم، چون ‏تعداد زیادی را می‌شناختم. رابط شهرستان‌ها ‏بودم و اکثر آدرس‌ها و تلفن‌ها را داشتم. مطرح ‏کردم که اعتقاد ایدئولوژیک ندارم و فقط این ‏سازمان را قبل از انقلاب به خاطر اسم‌ و ‏سوابق‌اش دوست داشتم. تمام پرونده من این ‏بود به اضافه‌ی اطلاعاتی که مسئولم در رابطه با ‏شهرستان‌ها گفته بود.‏
وقتی در این اطاق قرار گرفتم یا باید مقابله ‏می‌کردم و یا همسان می‌شدم. برای این که روی ‏من بیشتر فشار گذاشته نشود، تصمیم گرفتم که ‏با این مسئله،خودم را همسان کنم و منافاتی در ‏این مسئله نمی دیدم که متحول شوم. ضمن ‏این که در آن شرایط روحی بد که من قرار ‏گرفته بودم، نیاز به یک تکیه‌گاه داشتم. احساس ‏می‌کردم که اگر من با این مسئله همسان بشوم، ‏شاید آن تکبه‌گاه روحی خودم راپیدا کنم. خوب ‏در مدتی‌ هم که در آن اتاق بودم با دیگران ‏صحبت می‌کردم دیده بودم بچه‌هایی را که در ‏بازجویی‌ها افسرده و دیوانه شده بودند و کارشان ‏به بیمارستان کشیده بود. تقریباٌ یک ماهی از ‏بودنم در آن اتاق می‌گذشت، همسایه‌ی پائینی ‏ما در یوسف آباد، که توده ای بود را گرفته ‏بودند. در بازجویی ها من او را می دیدم که ‏کنارم بود. منتهی او مرا نمی شناخت، به خاطر ‏این که زیاد به سرش زده بودند حالت روانی پیدا ‏کرده بود. در یک چنین شرایطی بود که ‏احساس می کردم نیار به یک تکیه گاه دارم.  ‏توجیهی که برای خودم داشتم آن بودکه باید ‏کاری کنم زیر ضرب آن ها قرار نگیرم که مجبور ‏شوم اطلاعات  خودم را بدهم، کسی را با خودم ‏داخل زندان بکشم. تمام مسئله ام این بود که ‏کسی را لو ندهم برای همین این بیراهه را ‏انتخاب کردم ورفتم، باید خودم را ساده تر نشان ‏می دادم. به عنوان یک آدمی که زیاد سیاسی ‏نیست.‏
مهدی: یعنی در واقع تو برای این که خودت را ‏با محیط سازگار کنی – جایی که همه نماز ‏می خواندند تو هم همرنگ شدی و دیگر آنکه ‏به لحاظ روحی، نیاز به یک تکیه گاه داشتی! ‏تکیه گاهی ایدئولوژیک شاید.‏

کاوه: یکی هم به این خاطر که فکر می کردم ‏اگر بخواهم جلوی این ها بایستم، فشار بیشتری ‏را به من وارد می کنند، نمی دانستم در مقابل ‏فشار آیا توان ایستادن دارم یا نه؟ و آیا می توانم ‏اطلاعاتم را حفظ کنم و مقاومت کنم یا نه؟!‏
مهدی: در واقع احساس کردی ،نیاز به تکیه ‏گاهی ایدئولوژیک داری و..‏

کاوه: ایدئولوژیک نه؛ چون اتاق ایدئولوژیک بود، ‏و من هم در آن اتاق بودم. احتیاج به تکیه گاه ‏معنوی و روحی داشتم که این خلاءای را که از ‏محیط باز، به یک محیط در بسته آمده بودم را ‏بتوانم در خودم پُر کنم. نه این که من از یک ‏انسانی که ماتریالیسم را قبول داشت، تبدیل به ‏یک انسانی شوم که ایدئولوژی مذهب را ‏پذیرفته. و حزب الله شده.‏
مهدی:  من فکر می کنم خدا باوری بوده است  ‏و نه حزب الهی شدن. چنان که پدر و مادر من و ‏توهم خداباور بودند و هم ضد حزب الله.‏

کاوه: خداباوری هم شاید نه؛ به‎ ‎این مفهوم  که ‏نیاز به یک تکیه گاه داشتم. که این خلاء  را پُر ‏کنم.‏
مهدی: آخر این خلاء از کجا پیش آمده بود؟ ‏

کاوه: همان طور که گفتم از دنیای آزاد تا ‏حصار. این وسط یک فضایی است که آن خلاء را ‏ایجاد می کند. و من احساس بدی داشتم، زیرا ‏آدمی بودم- تو با روحیه من آشنا بودی- همه ‏جا رفت و آمد داشتم و با تیپ های مختلف کار ‏می کردم؛ در بیشتر جمع ها بودم و کار و ‏مسئولیت قبول می کردم؛ حالا از یک چنین ‏فضای بازی، انسان را در حصار سه متری بند ‏‏209 ببرند؛ و بعد در یک اتاق 12 متری 40 ‏نفره. کسی را نمی شناسی، هیچ کس به دیگری ‏اعتمادی ندارد؛ خودت هستی و خودت. شاید ‏اگر من درجای دیگری قرار می گرفتم، و با بچه ‏هایی بودم که سرموضع بودند و نماز نمی ‏خواندند! شاید من الان این جا نبودم؛ و ‏سرنوشت دیگری برام رقم می خورد. شاید با اون ‏بچه ها در سال 67 اعدام شده بودم، سرنوشت و ‏یا تقدیر باعث شد که من در آن جا قرار بگیرم و ‏تحت آن شرایط، این پنج شش سال خود را ‏بگذرانم.‏
اگر در این جا سئوالی نیست، برگردم سر بحث ‏اولم.‏
حدود یک سال و نیم اتاق دربسته بودم. البته ‏تحت شرایطی. خودت این مراحل را گذراندی. ‏روزی نیم ساعت هواخوری، دست شویی روزی ‏سه بار، ملاقات هر هفته.‏
مهدی: یک سال و نیمی که می گویی در ‏همین سالن سه بودی؟

کاوه. بله در همین اتاق بودم. و اختلافات داخل ‏خود اتاق پیش می آمد بر سر سانتی مترهای ‏جا، سر انداختن پتو و یا سر کم و زیاد تقسیم ‏شدن برنج و نان! و فحش های رکیک؛ چیزهایی ‏که در یک جمع 40 نفره می تواند مورد اختلاف ‏قرار بگیرد. با این فراز و نشیب، یک سال و نیم ‏من سر کردم. بعد از این دوره، سالن پنج را ‏عمومی کردند و همه ی ما را منتقل کردند به ‏سالن پنج که در بسته بود و بعد از یک هفته ‏درب سالن باز شد. در این سالن به غیر از بچه ‏های چپ، تعداد زیادی از بچه های مجاهدین ‏نیز بودند. البته در این سالن بودند عده ای که ‏نماز نمی خواندند که بعد از یک دوره، اسم آنها ‏را صدا کرده و با وسایلشان آن ها را بردند.‏
مهدی: این روابطی که توضیح دادی برایم به ‏عنوان کسی که خودم 5سالی را به حبس بوده ‏ام از این نظر قابل توجه است که کیفیت روابط ‏در اتاق های به اصطلاح بریده چقدرنازل بوده ما ‏هرگز سر سانتی مترهای جا فحاشی نمی کردیم ‏یا سر نان و یا...  تا جایی که به خاطر دارم، فکر ‏می کنم سال 64 بود که از شش سالن 1 تا 6 ‏آموزشگاه، سالن 5 شد مخصوص نمازخوان ها و ‏سالن سه مخصوص نماز نخوان ها.‏

کاوه: البته سالن شش و چهار- جهاد و ‏کارگری- هم نمازخوان ها بودند.‏
مهدی: اما سالن3  معروف شد به سالن نماز ‏نخوان ها. و سالن 5 نمازخوان ها. من که آمدم ‏اوین اینگونه بود. از آن دوره بگو...‏

کاوه: حدود سال 65 بود که این سالن در باز ‏بود. درب حیاط باز بود و زندگی روزمره را در ‏آن جا می گذراندیم. درون سالن، وضع متفاوت ‏بود. آدم فروشی ها و لو دادن ها و گزارش ‏نویسی ها، رواج داشت. من از همه ی این ‏مسایل به دور بودم. و خوش بختانه هیچ گاه هم ‏به من هیچ پیش نهادی نشد که بیا با ما ‏همکاری کن و یا در این موارد، فشاری نبود. در ‏واقع به جرئت می توانم بگویم که من دوران ‏حبس و محرومیت از جامعه را داشتم می ‏کشیدم.‏
مهدی: در این مدت بازجویی دوباره رفتی؟‏

کاوه: نه. منتظر دادگاه بودم یک روز در سالن ‏پنج صدا کردند و گفتند دادگاه داریم. در سالن ‏پایین هم وقتی اسم مسئولم را خواندند پشت ‏من بود.  دست اش را  گذاشت روی شانه ام و ‏فشاری داد. با هم رفتیم دادگاه که بیش از دو ‏سه دقیقه طول نکشید، و همش فحش و بد و ‏بیراه  بود که قاضی نثار من کرد- فکر می کنم ‏رازینی و یا نیری بود- و اصلاٌ اجازه نداد من ‏صحبت کنم و گفت برو گم شو بیرون، خدمتت ‏می رسیم. آمدیم بیرون و یک هفته بعد هم ‏حکم هر دو را دادند برای من 12 سال و برای ‏مسئولم 6 سال  بریده بودند.‏
مهدی: در دادگاه چیز خاصی بین تو و قاضی ‏رد و بدل شد،؟‏

کاوه: به من گفت توده ای! من گفتم که توده ‏ای نیستم. با فحش و بد و بیراه گفت که شما ‏همه توده ای هستید.‏
مهدی: تجربه ی زندان را تو و من و دیگران ‏همه داریم و می دانیم در مواقعی مسئولین و ‏اصطلاحاٌ رده دارها کمتر از زیر مجموعه خود ‏حکم گرفتنه اند. باز تجربه زندان می گوید در ‏برخی موارد، عده ای برای این که بازجویی و ‏حکم خود را سبک کنند فکر می کنند همه ‏اطلاعات سوخته را بدهند، و بیش از اندازه حرف ‏می زنند. این حرف ممکن است کسی را به خطر ‏نیانداخته و کسی را هم به زندان نیاورد، اما ‏پرونده را کلفت میکند. در بسیاری موارد، پرونده ‏ضخیم در حکم دادن وجبی قاضی بی تاثیر ‏نبوده است  خوب می دانیم مسئله ی بازجویی ‏با مسئله ی حکم دادن قاضی که پرونده  متهم ‏جلوی رویش است، متفاوت می باشد، فکر می ‏کنی در دادن حکم تو این عوامل مؤثر بوده ‏است؟ منظورم پر گویی است
کاوه : شاید این طور باشد که میگویی. من ‏همان طور که گفتم، برای این که از زیر ضرب ‏بیرون بیام، تقریباٌ همه اطلاعات سوخته را که ‏می دانستم، دادم. در واقع بعد از سه هفته که ‏من دوباره بازجویی شدم به خاطر این که باور ‏کنند که دارم همکاری می کنم، همه اطلاعاتی ‏را که فکرمیکردم دیگر بدرد کسی نمی خورد، ‏همه را دادم.‏
مهدی: مثلاٌ چه اطلاعاتی؟

کاوه: این که بچه هایی که می آمدند مغازه من ‏و من یک سری بسته ها را به آن ها می دادم. و ‏این که میپرسیدند از چه شهرستان هایی، من ‏اسم دو سه شهر را دادم. چون احساس می ‏کردم که سوخته است. و برای این که خودم را ‏از زیر ضرب بیرون بکشم و مبادا زیر فشار زیاد، ‏اسم کس دیگری راکه هنوز بیرون است ندهم، ‏همه را گفتم و دادم.‏
مهدی: گفتی که در این فاصله، تو را به ‏بازجویی دوباره نخواستند. میدانی که در سال ‏‏63 ضربه دیگری -سازمان16 آذر- خوردیم که ‏همه ما دستگیر شدیم. بعد ازآن آیا برای تکمیل ‏اطلاعات ، و در حالی که تو تعداد زیادی از بچه ‏ها را می شناختی- دوباره تو را به بازجویی ‏نبردند؟ مثلاٌ در مورد "ش" که تو رو خوب می ‏شناخت و دستگیری پر مسئله ای هم داشت؟

کاوه: نه. به هیچ وجه. اصلاٌ. من بعد از دادگاه، ‏در هیچ یک از مراحل اداری زندان قرار نگرفتم. ‏تنها در مورد ملاقات هایی بود که صدا می ‏کردند و می رفتم.‏
مهدی: می خوام بپرسم، وقتی که این مراحل را ‏پشت سر گذاشتی، باز فکر می کردی باید در ‏همین سالن بمانی؟ با روحیه  ی غیر مذهبی که ‏من از تو می شناختم، هنوز فکر می کردی که ‏اون تکیه گاه را نیاز داری؟ تو می توانستی جزء ‏دسته ای باشی که به جای دیگری منتقل ‏شدند؟

کاوه: من یک ویژه گی دارم که سریع با محیط ‏سازگار می شدم. سریع خودم را با آن شرایطی ‏که برام بوجود آمده وفق میدهم. نمونه ای را ‏مثال بزنم: من با همسر و دو فرزندم به مدت ‏شش ماه در هایم-کانتین- زندگی کردیم. من ‏در این کانتین ها راحت بودم. چرا؟ سریع آدابته ‏شدم. هیچ وقت فکر نکردم که ممکن است ‏روزی این جا را ترک کنم و برم جایی که مثل ‏خانه فعلی ام باشد این در واقع ویژگی روحی ‏من بوده.‏
مهدی: تفاوت آن اما دراین است که تو این فشار ‏را آگانه پذیرفتی که بیایی خارج، ولی در زندان ‏تو نپذیرفتی و تورا وادار کردند و به زندان ‏انداختند. به پوچی این رسیده بودی که اگر  با ‏آن ها بروم اتفاقی نخواهد افتاد! حالا که خودم ‏را آدابته کردم، چه ایرادی داره، همین جا می ‏مانم! و قرار است که یک مدت دیگر حکمم را ‏بگیرم و..... توجیهاتی از این دست. هرجا اشتباه ‏میگویم مرا تصحیح کن.‏

کاوه: نه. در مرحله اول من می ترسیدم؛ ترس از ‏آن که که اگر با اونا برم، چه عواقبی بعد از آن ‏در انتظار است؟! در واقع آیا اگر اشتباه کرده ‏باشم، این باعث نمی شود که ضرری به دیگران ‏بزنم؟ من کم آدم نمی شناختم و اگر اشتباه می ‏کردم ممکن بود که خیلی ها رو اسم هایشان را ‏بدهم و اونا دستگیر و حتا امکان اعدام داشته ‏باشند. چون ظرفیت تحمل خودم را نمی ‏شناختم. هیچ کس هم نمی داند. به همین ‏خاطر در مسیر زندگی همان سالن 5 قرار ‏گرفتم. وقتی هم در مسیر قرار گرفتی مانند آبی ‏هستی که در رودخانه جریان دارد و تو هم داری ‏باهاش میری. و من هم باهاش رفتم. و این یک ‏زندگی عادی روزمره شده بود. من نه آدم ‏فروشی کردم و نه همکاری با پاسداران سالن؛ ‏ونه گزارشی نوشتم؛ و نه با سردسته های سالن ‏کار کردم. با دو سه تا از بچه ها مثل علی ‏لاکانی، دور هم سفره کوچک خودمان را ‏داشتیم. این ها همه در سالن پنج بود.‏
مهدی: در مورد کسانی که با زندانبانان همکاری ‏می کردند و گزارش نویسی و غیره داشتند کسی ‏را می شناسی؟

کاوه: این ها در دوره من بیشتر از بچه های ‏مجاهدین بودند که بریده بودند. یا واقعی بریده ‏بودند و یا داشتند بازی می کردند. زمانی که ‏حکم گرفتم مرا به سالن چهار- که بند کارگری ‏برای باغبانی و کارگری و.... بود- منتقل کردند، ‏در سال 64، یکی از همان ها که گزارش می داد ‏و آدم فروشی می کرد، از زندان فرار کرد. ‏پاسدارها روش قسم می خوردند. این ها کسانی ‏بودند که نگاه می کردند آدم چکار می کند.‏
مهدی: یعنی تواب تاکتیکی بود؟

کاوه: همانی که فرار کرد، تواب تاکتیکی بود.  ‏سال 64 یا اویل 65، قرار بود کنار تپه اوین ‏سالنی بسازند. ماه رمضان بود. بعد از افطار  ما را ‏برای ساختمان سازی و بیگاری می بردند. روز ‏پنجم ششم بود که او هم با ما بود و چون شب ‏کار می کردیم دیگر بر نگشت. اسمش علی بود ‏ولی فامیلی اش را فراموش کرده ام. در واقع ‏خیلی از مسایل را فراموش کرده ام. همه را در ‏زندان گذاشتم و آمدم بیرون.‏
شب دنبال علی گشتند نبود. بعد خبردار شدیم ‏که فرار کرده است. این در واقع جزو تواب هایی ‏بود که برای جلب اعتماد پاسداران، خیلی ‏گزارش داده بود.‏
حدود 3یا 4 ماهی هم بند چهار بودم که ‏مرتضوی به زندان آمد و رئیس زندان شد. ما را ‏به گوهردشت فرستادند و مدتی در بند دربسته ‏ی گوهر دشت در سلول های 2 یا 3 نفره بودیم، ‏بعد هم در سالن ها را باز کردند و عمومی شد. ‏که ما را منتقل کردند به سالنی بیرون از آن ‏مجموعه بندهای گوهردشت که سوله بود. در ‏واقع به بند جهاد که حدود 500 نفر در آن جا ‏بودیم.‏
مهدی: این دوره ای که تو اشاره می کنی، دوره ‏ایست که هم حاج داود از قزل حصار رفته و هم ‏لاجوردی از اوین برداشته شده. در واقع دوره ‏ایست که سیستم تواب سازی و فروانروایی آن ‏ها تقریباٌ به آخررسیده. فشار مثل سابق روی ‏زندانی نیست. ولی تو باز ترجیح دادی که با این ‏روند هم چون اوایل، ادامه بدهی! در واقع این ‏موج و آدابته شدنی که می گویی، هم چنان ‏ادامه داشت. از بین این بچه هایی که با تو ‏بودند، کسانی که خلاف تو رفته باشند و مسیر ‏را عوض کرده باشند وجود داشتند.‏

کاوه: اون مجموعه ای از ما را که به گوهردشت ‏آوردند، کسانی نبودند که آدم فروشی و یا با ‏زندانبان همکار ی می کردند؛ این مجموعه همه ‏کسانی بودیم که نه آدم فروش بودیم و نه تواب ‏به معنای صرف، که با آن ها کار کند. ما یک ‏مجموعه 15 نفره بودیم که بیشتر می خواستیم ‏زندان را بگذرانیم و خلاص شویم. دیگر نمی ‏خواستیم بایستیم و مقاومت کنیم همکاری ‏اطلاعاتی هم نمیکردیم . در بین ما، هم چپ ‏وجود داشت هم مجاهد .‏
مهدی: به این مجموعه، ادبیات زندان می گوید ‏تواب. همان طور که تو خودت هم اشاره داری. ‏در واقع در توابین رده بندی های بسیاری وجود ‏دارد. از کسی که آدم فروشی و گزارش داده تا ‏تیر خلاص زن وتا کسانی که به قول تو فقط ‏گذران زندگی می کردند. تو در واقع جزو این ‏طیف بودی. آیا تو این را پذیرفته بودی که در ‏زندان، جزو طیف تواب ها هستی؟

کاوه: واقعیت اش را بخواهی، من از این کلمه ‏خیلی بدم می آید. چون احساس می کنم  ‏چیزی نیست که به من بچسبد. من از این کلمه ‏برداشت بدی دارم؛  من  تواب کسی را می دانم ‏که گزارش داده، کتک زده با پاسدارها همکاری ‏کرده و تیر خلاص زده است. کسی رو تواب می ‏دانم که جلوی رفیق هم تشکیلاتی خودش ‏ایستاده و اون رو تحت فشار قرار داده است. من ‏هیچ کدام از این کارها را نکردم. و این کلمه ‏برای من خیلی سنگین و گران است. ضمن این ‏که من فقط زندان ام را کشیدم. من البته کسی ‏نبودم که داخل زندان، برسر مواضعم بایستم. اگر ‏از مواضع برگشتن به معنای تواب بودن است، ‏چون کسی مرا مجبور به این کار نکرد. من ‏انگیزه ای نمی دیدم که داخل زندان بخواهم ‏روی مواضع سابقم بایستم.  فقط می خواستم ‏زندانم را بگذرانم. گفتم، چه بسا اگر من روز اول ‏در یک اتاق دیگه قرار می گرفتم، مطمئنم که ‏سرم بالای دار بود.‏
مهدی: به خاطر دوستی که در گذشته داشتیم، ‏می دانی که قصد آزار تو را ندارم. تو بهتر می ‏دانی که شرایط زندان در سال 64 بسیار تغییر ‏کرده بود.  می خواهم بپرسم انسانی که می ‏تواند با جو حرکت کند، اگر شرایط سخت تر و ‏فشار بیشتر می شد، تا کجاپیش می رفت؟ از ‏کجامعلوم با این موج تا انتهای این راه بی ‏بازگشت نمیرفتی؟ متوجه منظورم هستی؟

کاوه: این طرف حتما مرز داشتم؛ آدمی نبودم  ‏با موج مخالف برم. ببین مهدی، وقتی که آدم در ‏شرایط قرار می گیرد، تازه تصمیم می گیرد که ‏چکار بکند. خوب من در شرایط زندن قرار ‏گرفتم، شرایط اتاقی که در آن قرار داشتم؛ با ‏وصف این، از جایی آمده بودم که تحلیل داشتم؛ ‏اصلا برای چی در زندان بودم؟! این نبود که من ‏پشت کردم به چیزهایی که بیرون اعتقاد داشتم! ‏پشت کرده باشم به انسانیتی که احساس می ‏کردم با جریانی که داشتم حرکت می کردم در ‏درون اش بوده. چه درست  چه نادرست. من ‏برای یک هدف انسانی قدم برداشته بودم. حال ‏چه احساسی و چه ایدئولوژیکی؛ فرق نمی کند. ‏وقتی  به جایی رسیدم و در شرایطی قرار گرفتم ‏که امکان داشت این باور  مرا به خطر بیاندازد، ‏ضمن این که انسانیت خودم را به دست موج ‏ندادم، تنها کاری که کردم خودم را راضی کردم  ‏که تظاهرکنم و باعث کاسته شدن فشار به ‏خودم شود. آن روزی که من داخل این اتاق ‏شدم، این تصمیم را گرفتم که کاری کنم که از ‏انسانیتم و باورهای انسانیم چیزی کم نشود، و ‏فشار را هم از روی خودم کم کنم. در این فشار  ‏تن به نماز دادن و مراسم مذهبی و دعای کمیل ‏رفتن هم، قطعاٌ بود. ولی یک قدم بیشتر از این ‏برنداشتم. و اگر این فشار روی من اضافه می ‏شد، این نبود که نامردی کنم و انسانیت خودم ‏را زیر پا بگذارم. این رو حتم دارم. امکان داشت  ‏اگر درون اتاق بغلی قرار می گرفتم،  الان سرم ‏بالای دار بود. هر چند هیچ کسی نمی تواند صد ‏در صد بگوید که اگر در تابوت حاج داوود قرار ‏می گرفت حتماٌ مقاومت می کرد. ولی من این ‏باور را دارم که اگر تحت فشار قرار می گرفتم ‏تن به نامردی نمی د ادم.‏
مهدی: تعریف تو از تواب چیست؟ تویی که در ‏بندی معروف به بند توابین گذراندی . بند جهاد. ‏در واقع چیزی که من ار تعریف تو دریافت ‏کردم، این است که می شود ساکن بند توابین ‏بود و تواب نبود. در واقع تعدادی از ساکنان بند ‏توابان با تعریف تو تواب نبوده اند. ‏
‏ ‏
کاوه: حد اقل چهار پنجم شان با تعریف من ‏تواب نیستند.‏
مهدی: خوب، اگر بخواهی تواب را برایم تعریف ‏کنی و خط قرمزت با آن ها را رسم کنی تفاوت ‏تو با آن باقیمانده چیست؟

کاوه: تواب کسی است که با جمهوری اسلامی ‏کار اطلاعاتی می کند؛ آدم هایی بودند که همه ‏را زیر نظر داشتند؛ کسانی هستند که آدم ‏فروشی می کنند. به نظر من چهار پنجم سالن ‏هایی که من بودم، تواب نبودند. و بیشتر آن ها ‏حتا تاکتیکی در این بند قرار داشتند. و هر کدام ‏از این ها زمانی که آزاد شدند، یا به خارج آمدند ‏و بر علیه رژیم مبارزه می کنند و یا در ایران ‏دوباره دستگیر شدند. من با یکی از بچه هایی ‏که در گوهر دشت بودم،  و در یکی از مجلات ‏سینمایی کار می کرد دوسال پیش دوباره ‏دستگیر شد. ما توابی داشتیم به نام اسماعیل ‏اقبالی که آدم فروشی هم کرد، و مرتضوی هم ‏خاطرخواهش بود از شیفته گان جمهوری ‏اسلامی؛ بچه آبادان بود و با این ها کار می کرد. ‏بچه ها را زیر شلاق می برد، حتا گزارش خنده ‏بچه ها را می داد؛ ولی تا فرصتی پیدا کرد از ‏گوهردشت فرار کرد. او رفت مرخصی و چون ‏کسی رو نداشت، مرتضوی خودش ضامن او شد؛ ‏رفت شهر خودش و از آن جا رفت عراق و بعد ‏هم در عملیات فروغ جاویدان شهید شد. ‏
مهدی: در مورد مجاهدین مسئله با موارد بچه ‏های چپ کاملا فرق می کند، به هر حال تعریف ‏تو از تواب این است که همکاری اطلاعاتی کرده، ‏آدم فروخته، گزارش داده و احتمالا تیر خلاص  ‏هم زده. تو که همه حبس ات را در بند توابین ‏سکونت داشته ای خط قرمزت با آن ها را در چه ‏می بینی و خط قرمز از نظر تو چیست؟

کاوه: آیا خط قرمز نماز خواندن است؟ روزه ‏گرفتن است و یا در مراسم دعا شرکت کردن؟
مهدی: برای من نه.‏

کاوه:  آخر این مسائل دارند عمده می شوند.‏
مهدی :  ببین خودت هم میدانی فرق است بین ‏کسی که در سال 60 تا 62 نماز خوانده با کسی ‏که در سال 64، 65 نماز خوانده است. سال 60 ‏تا 62، دوره حاجی داوود و لاجوردی، فشار ‏زندان وحشتناک بوده در حالی که در سال 64 ‏شرایطی بوده که می شد نماز نخواند. در ‏شرایطی که تو در آن قرارداشتی که سال65 ‏است می شد به بند جهاد نرفت؛ می شد زد ‏بیرون. ببین کاوه یکی از بدترین تصویر هایی که ‏از تو در ذهنم مانده فکر میکنم به ماه محرم ‏سال1365یا 66 برمی گرده. بچه های بندی که ‏من هم آنجا حضورداشتم گفتند بیایید تواب ها ‏در محیط باز زندان مشغول سینه زنی هستند از ‏لای کرکره های فلزی بند سینه زدن تواب ها را ‏تماشا می کردیم که یک باره تورا بالای یک ‏چهار پایه با شال فلسطینی و مشغول خواندن ‏نوحه دیدم با شناختی که از روحیه غیرمذهبی ‏تو در بیرون زندان داشتم خیلی برایم گران و ‏سخت بود. این موقعیت که چرا تو آنجا ایستاده ‏ای آن هم سال66-65 تو میتوانستی آنجا نباشی ‏و تغییر بدهی شرایط را. با این نظر من توافق ‏داری؟

کاوه: من توافق ندارم. من در شرایطی قرار ‏گرفتم که لزومی برای تغییر آن شرایط نمی ‏دیدم و لزومی هم برای همکاری با بچه های سر ‏موضعی نمی دیدم. من یک زندگی پیدا کرده ‏بودم و نمی خواستم این روال را از دست بدهم. ‏اخبار از سالن های دیگر و از شما نیز توسط ‏نگهبان ها و تواب هایی که با رژیم همکاری می ‏کردند، به ما هم می رسید که بچه ها امروز ‏چایی نگرفتند، امروز نان نگرفتند و چایی را ‏روی پاسدار خالی کردند. این اخبار بود، ولی من ‏در شرایطی نبودم که ظرفیت این حرکات را ‏داشته باشم. نه این که از این نتیجه بگیری ‏چون ظرفیت نداشتم پس ظرفیت کارهای پست ‏را داشتم، نه. پذیرفتن این دلیل پذیرفتن آن ‏دیگری نیست. این وسط راه سومی هم وجود ‏دارد. نمی توانی بگویی چپ یا راست. وسطی هم ‏وجود داشت. و در وسط کسانی بودند مثل من. ‏کسانی بودند که شرایط به آن ها تحمیل شده ‏بود، و آن ها می خواستند که این شرایط ‏تحمیلی را در آرامش بگذرانند. به کسی ضربه ‏نزنند و به خودشون هم ضربه نخورد. من چنین ‏ارزیابی کردم و در آن جا ماندم تا 67 آزاد شدم. ‏در ضمن من شال فلسطینی نداشتم نوحه ‏وسینه زنی می کردیم. بابا، قبل از زندان  هم ‏بعضی اوقات میرفتیم سینه زنی. تو محرم ها ‏‏(باخنده)‏
مهدی: اما اون اختیاری بود نه از سر اجبار و تن ‏دادن به شرایط. تو از یک طرف معتقدی و ‏میگویی شرایطی که در زندان بود، قبول کردم ‏که کاری به من نداشته باشند و من هم کاری ‏نداشته باشم. ولی اکنون که به بیرون آمدی و ‏در خارج هستی، شرایط دیگری را انتخاب کرده ‏ای و با باور خودت وارد مبارزه با رژیم هم شده ‏ای! و با بخشی از نیرو های منصوب به سلطنت ‏هم کاری میکنی این رو چگونه توضیح میدهی؟ ‏در واقع فکر میکنی  با حکومت مبارزه هم ‏میکنی. مگر این ستیز را نمی شد در زندان هم ‏داشت؟ مگر این که بگویی در زندان این باور را ‏نداشتم؟
‏ ‏
کاوه: جریانی که من الان با آن ها کار میکنم ‏جبهه ای از ملی ها هستند که چپ ها هم ‏حضور دارند اما، در زندان نمی خواستم  با ‏حکومت وارد ستیز بشوم. چون نمی دانستم که ‏تحمل فشارم چقدر بود.  من چون در حبس ‏بودم دلم می خواست که حبس ام را بکشم. ولی ‏این نبود که طرفدار حکومت شده باشم و یا از ‏ایده های قبلی دست برداشته باشم. در زندان ‏کم هم صدمه و لطمه ندیدم. هر چند بچه های ‏دیگری در سالن های دیگری بودند که جان ‏خود را برای دفاع از انسانیت دادند. تصمیم من ‏حفظ خود بود.‏
مهدی: زمان دستگیری هر زندانی، یکی از مهم ‏ترین لحظات زندانی است. از حضور مسئول ‏مستقیم ات در ماشین پاسدارها در زمان ‏دستگیری، چه حسی داشتی؟ و این حضور ‏مسئولت، چه مقدار درتصمیم گیری ات ‏درزندان، چیزی که به هر حال نوعی ریزش و ‏شکستن بود در تو تأثیر داشته است؟!‏

کاوه: لحظه ی بسیار بدی بود  مثل این بود که ‏از درون تهی شده باشم. نمی دونم منظور تو از ‏حس چیست و چی را می خواهی بفهمی؟ ولی ‏وقتی در ماشین نشستم و بعد در 209 روی ‏زمین، حس کردم وجودم خالی شده است. غیر ‏قابل قبول بود که مسئول مستقیم ام مرا لو داده ‏باشد.‏
‏ هر چند که الان فکر می کنم اگر مسئولم را ‏روز دستگیری در ماشین نمی دیدم، شرایط ‏زندان برای من بسیار سخت تر می شد. و حتماٌ ‏در شرایط فشار شدیدی قرار می گرفتم،  فکر ‏می کنم که زندگی در زندان هم برایم متفاوت ‏میشد. زیرا نمی فهمیدم از کجا خوده ام! و حتماٌ ‏زیر فشار بیشتری می رفتم. وقتی من وی را در ‏ماشین دیدم، دیدن او به  عنوان مسئول ‏مستقیم من این اثر را داشت که نوع زندگیِ  5 ‏سال زندان خود را انتخاب کردم.  ‏
مهدی: روایت  مسئول تو این بود که قراری ‏ازوی در ضربه دبیر خانه لو رفته بوده و او برای ‏حفظ یکی از اعضا ی رهبری وقت که قرار ‏لورفته با وی بوده است  او باید زیر شکنجه ‏شدید یک قرار را می داده. قراری که طرف ‏مقابل را پلیس نمی شناخته اما قرار لورفته بوده. ‏وی در لحظه تصمیم گیری .کم خطرترین فرد از ‏زیرمجموعه اش را داده که تو باشی. او مطرح ‏کرد که در ماشین به تو گفته است که در رابطه ‏با تو همه چیز را گفته و هم چیز را هم به گردن ‏گرفته است.‏

کاوه: چنین چیزی را در ماشین به من نگفت. ‏ولی در ماشین تنها چیزی را که به من گفت ‏این بود که: مجبور شده. این تنها جمله ای بود ‏که در ماشین رد و بدل شد.‏
مهدی: برخورد افراد در زمان بازجویی و حیطه ‏ی اطلاعاتی شان در زمان دستگیری و فشار ‏بازجویی می تواند دوره بازجویی با دوره  حبس ‏کشیدن را از هم متفاوت کند. مسئول تو با ‏فشاری که در بازجویی متحمل شده بود و ‏همین طور شکنجه زیادی که شده بود، و تو ‏خودت هم مطرح کردی که پاهایش در ماشین ‏باند پیچی بود، زندگی در این طرف را انتخاب ‏میکند. و دوره ی حبس را  نیز به خوبی می ‏کشد. تو می دانی که وی از خانواده ای بهایی ‏بود و این فشار را بر وی مضاعف می کرد،  وضع ‏او از این نظر هم خطرناک بود ولی به هر حال ‏زندان خوبی را کشید. این سئوال را کردم که ‏امروز نگاه تو به او چگونه است؟

کاوه: من هیچ وقت نگاه بدی به مسئولم ‏نداشتم. ولی خانواده  من چرا، خیلی ناراحت ‏بودند، ولی من غیر از اون نگاهی که همیشه به ‏او داشتم، ندارم. چرا که فکر می کنم در زیر ‏کتک زیاد مجبور شده  منو لو بده. حالا چه به ‏خاطر این که قرار دیگری را بسوزاند و چه این ‏که از فشار زیاد نجات پیدا کند. و این غیر ‏طبیعی نیست. یک بارهم با یک آقایی آمد در ‏مغازه ای که کار می کردم وتا منو دید جا خورد ‏و رفت. من خیلی دلم می خواست و می خواهد ‏که دوباره اونو ببینم. ولی رفت.‏
مهدی: سئوال دیگرم در مورد تابستان67 است. ‏این که شما چگونه خبردار شدید، چه ‏برخوردهایی با شما داشتند، چه اتفاقاتی افتاد و ‏حوادثی که منجر به اعدام های سال 67  شد. ‏آیا مشاهداتی داری از برخوردهای پاسداران؟

کاوه: من فکر می کنم که ماجرای 67 برای ما ‏هم مثل همه ی بندها بود. تلویزیون ها را جمع ‏کردند، ملاقات ها را قطع و نامه ها را تعطیل ‏کردند. درست همان برخوردی که با سالن های ‏دیگر داشتند با ما نیز شد و همان بازجویی ها ‏نیز از ما شد. همین انگشتی که می بینی در ‏آخرین بازجویهای سال 67 از دست دادم. همان ‏طور که چشم بند داشتم از من پرسید که اسم ‏بچه هایی را بگو که با مجاهدین رابطه دارند و ‏همکاری می کنند؛ بگو که این ها چه می ‏خواهند بکنند؟! من هی بازی بازی می کردم که ‏یک مرتبه چیزی کوبید روی دستم که انگشتم ‏شکست و خون زیادی رفت. عباسیِ دادیار ‏زندان- همیشه در سالن ما بود و صدایش را می ‏شناختم- به جلو پرید و گفت که دیگه چرا آقا ‏این رو می زنید؟! این از بچه های سالن جهاد ‏است. من سه روز بیمارستان کرج بودم  و دستم ‏را عمل جراحی کردند.‏
مهدی: آیا شما را هم  نزد هیئت معروف مرگ ‏بردند یا نه؟
کاوه: آره ولی همه با چشم بند بودیم.‏
مهدی: ولی جلوی هیئت همه چشم بند را بر ‏می داشتند. برای همین همه اشراقی و نیری ‏وپورمحمدی را می شناسند. ما همه  در دادگاه ‏چشم بند را برمی داشتیم.‏
کاوه: جلوی ما کاغذی می گذاشتند من با چشم ‏بند- در حدی که کاغذ را ببینیم- همین طور ‏که سرمان پایین بود باید جواب سئوال ها را ‏روی کاغذ می نوشتیم.‏
مهدی سئوال ها چه بودند؟‏
کاوه: اسم، مشخصات، مسلمان هستید یا نه؟ ‏نماز می خوانید یا نه؟ چند سال است زندان ‏هستی؟ دوستانت چه کسانی هستند؟ در بند ‏شما کسی هست که سرموضع باشد؟ ...‏
مهدی: شما که در جهاد بودید و همه نماز ‏میخواندید چند نفر بودید؟
کاوه: سی صد و خورده ای بودیم.‏
مهدی: ترکیب بند چگونه بود؟
کاوه: بیشتر بچه های مجاهدین بودند.‏
مهدی: از آن تعداد، در بند جهاد از بچه های ‏چپ هم کسی در 67 اعدام شد؟‏

کاوه: نه. تنها از بچه های مجاهدین 12، 13 نفر ‏را صدا کردند و بردند. نمی دانم که چه بلایی ‏سرشان آمده است. ما تا زمانی که ملاقات های ‏اول را نداده بودند خبر از اعدام های وسیع ‏نداشتیم. زمانی که خانواده ها به ملاقات آمدند ‏از این ماجرا مطلع شدیم. از طریق بعضی از ‏پاسداران بند نیز خبر حمله ی مجاهدین را ‏مطلع شدیم.‏
مهدی: به عنوان سئوال آخر به نظر تو نیروهای ‏سیاسی در خارج از کشور به مقوله تواب، چه ‏برخوردی باید داشته باشند؟
‏ ‏
کاوه:  کسانی که در زندان تحت فشار و شکنجه ‏شکسته شدند و برخی از آنان حتا مجبور به ‏عبور از خط قرمز خودشان شدند! این زندگی ‏افرادی است که زندگی خود را در یک مدت ‏معینی در یک چهارچوبه گذرانده اند. و حالا من ‏نمی دانم که واقعاٌ با این ها چه باید کرد؟ من ‏اصلاٌ راجع به برخورد بچه های چپ با این ها، ‏فکر نکرده ام.‏
مهدی: خود تو که امروز در تبعید هستی با ‏کسی که آدم فروشی کرده و با پلیس همکاری ‏کرده و اصلاٌ آدم زندانبان بوده، چه برخوردی ‏میکنی؟ میدانی بسیاری از کسانی که تحت  ‏شرایطی که تو گفتی، تن به همکاری در زندان ‏دادند، پس از آزادی،  چندان دچار آرامش ‏نیستند و خیلی هم در اجتماع آفتابی نمی ‏شوند. خود تو با این افراد چه برخوردی می ‏کنی؟

کاوه: من فکر می کنم که این یک بیماری ‏مربوط به زندان است. اگر بتوان باید درمان اش ‏کرد. باید دید کاری که این ها در زندان کرده ‏اند نابخشیدنی است، یا نه؛ اگر نه! که باید در ‏کنار رژیم جمهوری اسلامی قرار بگیرند و اگر ‏بخشیدنی است به نظر من باید برخوردی انسانی ‏و روانشناسانه کرد.  باید فهمید که این ها تحت ‏چه شرایطی دست به آن کارها زده اند.‏
مهدی: در مورد معنایی که مطرح کردی ،نیاز ‏به تکیه گاه داشتن؛ یا نوعی خدا باوری! آیا قبل ‏از دستگیری هم این در تو وجودداشت؟

کاوه: امروز به عنوان یک نیرویی که بشود به آن ‏تکیه کرد به خدا اعتقاد دارم. در قبل از ‏دستگیری هم که فعالیت سیاسی داشتم، در من ‏نهفته و پنهان بود اما زمینه  بروز نداشت. به این ‏باور دارم که همه انسان ها نیاز به یک تکیه گاه ‏دارند. حالا اسم آن هر چه که می خواهد باشد. ‏من چنین حسی را دارم.‏
مهدی: در این لحظه ودر غربت تبعید چه ‏آرزویی داری؟
‏ کاوه. تنها یک آرزو، جمهوری اسلامی نباشد.‏