‏                                                                                         عباس هاشمی‏

س: شما در مورد چشم انداز بحران هسته ای و ‏این که مذاکرات چنین طولانی و پُر کش و ‏قوس شده، چه فکر می کنید، واقعاٌ ایران دارد ‏‏«وقت می خرد»؟!‏
ج: طولانی شدن مذاکرات و این «کش و ‏قوس»ی که می گویید فقط به خاطر ‏‏«بازی»های ایران و این که ایران «وقت می ‏خرد» نیست. طرف مقابل هم محتاج زمان است. ‏چون، نمی تواند و درست تر این که به نفع اش ‏نیست عکس العمل دفعی و قهری از خود نشان ‏بدهد. واقعیت این است که آمریکا با وضعیت ‏ویژه و صف آرایی جدیدی در سطح بین المللی ‏مواجه شده و به ویژه فرانسه دارد نقش عجیبی ‏بازی می کند. تجربه ی تلخ «عراق» را هم که ‏اضافه کنید می ماند «اپوزیسیون سازی»! در این ‏مورد هم «اپوزیسیون» ایران پیچیده است، اما ‏هم آمریکا و هم اروپا دارند این کار را انجام می ‏دهند.‏
س : منظورتان را نمی فهمم. ممکن است بیشتر ‏توضیح بدهید؟
ج: منظورم این است که «اپوزیسیون ایران»، ‏اپوزیسیونی نیست که آمریکا بتواند رویش ‏حساب کند و سریع سازمان اش بدهد و به ‏کارش بگیرد. این هم زمان می خواهد. تازه ‏بعدش هم معلوم نیست چه چیزی از توی آن در ‏بیاید! یاد طنزی از «هادی خرسندی» افتادم که ‏بر سر «مذاکره ی ایران با آمریکا، در باره مسایل ‏عراق» نوشته بود! او گفته بود که این مذاکره ‏برای مسایل عراق نبوده، برای این بوده است که ‏آمریکا از ایران بپرسد کمک های مالی اش را به ‏کدام اپوزیسیون بدهد. و چنان که مبلغ کم بود، ‏جمهوری اسلامی روی آن بگذارد! این طنز ‏گزنده مثل بسیاری از طنزهای او قابل تأمل ‏است.‏
س: پس اگر نه می تواند حمله نظامی بکند و نه ‏اپوزیسیون بسازد، چه خواهد کرد؟ ‏
ج: آمریکا مجبور است بیشتر تأمل کند [البته او ‏چنین عادتی ندارد؛ اروپایی ها دارند یادش می ‏دهند و تجربه ی عراق هم کمک اش کرده] ‏چون موضوع فقط به ایران و حتا منطقه بر نمی ‏گردد. مسئله ابعاد بین المللی به خود گرفته. ‏آخوندها اگر «نفت را به در خانه ی ‏مستضعفین» نبردند، آن را خوب و به حساب ‏بین قدرت های امپریالیستی تقسیم کرده اند! ‏این اختلافات بین آمریکا و اروپا و چین و ‏شوروی به میزان معاملات شان و سهمی که می ‏برند مربوط می شود. حمله ی نظامی به ایران ‏نانِ همه را آجر می کند و شکاف رقبا افزون می ‏شود و این در شرایطی ست که آمریکا دارد ‏هژمونی امپریالیستی اش را از دست می دهد به ‏همین جهت راه اصلاح این رژیم را در پیش می ‏گیرد. چیزی که مورد توافق اروپا هم هست.‏
س: اصلاح این رژیم؟ یعنی چه؟
ج: در درجه ی اول از طریق فشار و تهدید و ‏معاملات پشت پرده، در غیر این صورت به شکل ‏متداول یا «مقبول عام» آن: «انقلاب مخملین» ‏که آن هم تدارک دارد. مهمترین اش گردآوری ‏و متقاعد کردن عناصری ست که اصولاٌ با ‏‏«انقلاب» مخالف اند. این مخالفت هم چون یک ‏‏«اصل طلایی» ایدئولوژی ها، فرقه ها و همه ی ‏برج و باروهای حزبی- گروهی را در می نوردد و ‏اتحاد نیروهای «اصلاح طلب» را برای یک ‏‏«انقلاب مخملین» و لبیک به مشی و منافع ‏آمریکا بویژه (در منطقه) فراهم می سازد.‏
س: شما فکر می کنید با روشنفکران یا ‏‏«عناصر»ی که می گویید، می شود این رژیم را ‏عوض کرد؟
ج: سئوالِ بجایی ست. برای یک «انقلاب ‏مخملین» ضرورت تام دارد که بخش معینی از ‏دستگاه سیاسی- نظامی رژیم با پروژه ی مزبور ‏همکاری کند (در ایران اطلاعات و سپاه). ‏‏«روشنفکران» و عناصر بریده از انقلاب، گرچه ‏با ارتجاعِ ایدئولوژیک شان نقش بسیار مهمی در ‏چنین انقلاباتی بازی می کنند، اما آن ها ‏تضمینی جدی برای مهار «انقلاب مخملین»- از ‏رفتن به سوی یک انقلاب واقعی- به حساب نمی ‏آیند. به همین خاطر ضروری ست که بخشی از ‏دستگاه سرکوب خشن در پشت پرده ی ‏‏«مخملینِ» انقلاب به حالت آماده باش وجود ‏داشته باشد. این دستگاه در عین حال به کسانی ‏که احیاناٌ دچار خوش خیالی و یا توهماتِ ‏انقلابی هستند و خیال می کنند می توان به ‏صفوف «انقلاب مخملین» رفت و سر از «انقلاب ‏واقعی» در آورد، درس سیاست خواهد داد. ‏درسی به مراتب خشن تر از انقلاب 57 که به ‏‏«خط امام»ی های توده ای- اکثریتی داده شد.‏
س: شما فکر می کنید مردم ایران با تجربه ‏انقلاب 57، باز هم در سرشان فکر انقلاب دارند؟
ج: پیش از این باید بگویم، انقلاب از «سر» نمی ‏آید و بدواٌ هم «فکر» نیست. انقلاب از انباشت ‏نارضایتی های عمیقِ اقتصادی- سیاسی و ‏اجتماعی، از اوج فساد و انحطاط و بی کفایتی ‏مطلق رژیم سیاسی حاکم بر می خیزد نه از فکر ‏و سر این و آن!‏
س: پس این رویگردانی سرها از انقلاب- برغم ‏این همه- از چه روست؟‏
ج: «ماهی از سر می بگندد نی زِ دُم» البته در ‏ابتدا رویگردانی مردم از انقلاب طبیعی بود آن ‏هم به خاطر دو عامل مهم بود. یکی سرکوب ‏شدید و افسارگسیخته، دیگری بی اعتمادی به ‏رهبری اپوزیسیون! اما اولاٌ مدتی ست که آن ‏دوران رعب و وحشت تمام شده و مردم ایران ‏دوران تأمل و جمعبندی از انقلاب و راه برون ‏رفت از این منجلاب را تجربه و جستجو می ‏کنند (به خصوص که تجربه ی ده سال «اصلاح ‏طلبی» را هم پشت سر دارند.) ثانیاٌ وظیفه ی ‏پیشگام، انتقال آگاهی و جمعبندی های شکست ‏و پیروزی های هر دوره و سپس سازماندهی ‏متناسب هر دوره است. افزون بر این پیشگام ‏همیشه باید حداقل یک گام از مردم جلوتر ‏باشد. در حالی که بخش عمده ای از اپوزیسیون، ‏مبین روحیه شکست تودها شده اند. من پیشگام ‏را تسامحاٌ به کار می برم.‏
س: شما به «اصلاح طلبی» با تمسخر اشاره می ‏کنید؟
ج: نه؛ این مسیری بوده که می بایست طی می ‏شد.‏
س: چرا می گویید بخش عمده ی اپوزیسیون ‏مبین روحیه ی شکست توده هاست؟
ج: چون بخش عمده ی اپوزیسیون به نظر می ‏رسد که هنوز از پوپولیسم فاصله نگرفته و هم ‏چنان در فضای سال های 60 و 61 که ایران را ‏ترک می کرد، قرار دارد. خستگی 25 سال غربت ‏هم هست. برای همین بدنبال راه حل های ‏سطحی و علاج باسمه ای جامعه است. از انقلاب ‏و رادیکالیزم می ترسد. از همین رو به هر ‏ریسمانی می آویزد. این روحیه متعلق به دوران ‏سرکوب خشن بود که مردم نُطُق نمی کشیدند. ‏حاضر بودند بچه هاشان معتاد و فاسد بشوند اما ‏دنبال سیاست نروند. نتیجه چه شد؟ دامنه ی ‏سرکوب و دخالت به همه ی عرصه ها کشیده ‏شد و مقاومتی جدی در مقابلِ آن صورت ‏نگرفت. من تکرار می کنم که سهم عظیم بی ‏کفایتیِ گروه های سیاسی در این بی اعتمادی و ‏انفعال شایان توجه است. به بخش عمده ‏اپوزیسیون اشاره کردم. اما سهمی را هم باید به ‏تأثیر محیط خارج از کشور بر بخشی از ‏‏«روشنفکران» در نظر داشت که مستعد پذیرش ‏افکار شبه سوسیالیستی و سوسیال دموکراتیک ‏بوده اند. این بخش بیشتر از گروه اول از ‏‏«انقلاب» و «رادیکالیزم» گریزان است.‏
ماحصل این که امروز با گذشت یک ربع قرن و ‏به قیمت گزاف و با از دست دادن سرمایه های ‏بزرگ معنوی، ماهیت این رژیم و تمام تاروپودِ ‏ارتجاعی اش بر ملا شده و توهمات عظیم مردم ‏کاملاٌ فرو ریخته است. اما، اپوزیسیون اش دچار ‏توهم و مبتلا به خرافه های دموکراتیک شده ‏است!!‏
س: منظورتان را توضیح می دهید؟‏
ج: منظورم این است که عمده اپوزیسیون ما به ‏‏«خروس بی محل» می ماند. اوایل انقلاب که ‏دیکتاتوری داشت به هر کجا پنجه می انداخت و ‏خون می ریخت و دموکراسی سلاخی می شد، ‏عموماٌ رویشان را به «امپریالیزم» کرده بودند و ‏مشت شان را به او نشان می دادند و هورا می ‏کشیدند، امپریالیسمی که دیگر حضوری نداشت ‏و عقب رانده شده بود. حالا که امپریالیست ها بر ‏سر سهم شان و این که کدام بیشتر بچاپد به ‏معامله و بند و بستِ علنی و پشتِ پرده مشغول ‏اند، لالمونی گرفته و یا مثلاٌ مارکسیسم را رد ‏کرده ولی، با ادبیات مارکسیسمِ سنتی می گوید ‏‏«مرحله ی انقلاب دموکراتیک است نه ‏سوسیالیستی». جالب تر این که «انقلاب ‏دموکراتیک»اش هم به «حقوق بشر» تنزل ‏یافته. ‏
س: شما مخالف «حقوق بشر» هستید؟
ج: کدام «حقوق بشر»؟ «حقوق بشر»ی که ‏وسیله ی مذاکره و معاملات است؛ یا حقوق ‏بشری که باید به آن احترام گذاشت و متخطی ‏را مجازات کرد؟ این دول مدعی حقوق بشر، ‏نمی دانند 25 سال آزگار بر ایران و ایرانی چه ‏رفته است؟ حتا بخشی از آن را که در بولتن ‏هایشان منعکس می کنند، بشر از بشر بودن اش ‏شرم می کند. آدم کشان رژیم ایران به کرات ‏آمده اند در فرانسه در آلمان و در سایر کشورها ‏آدم کشتند، سر بریدند و مثله کرده اند؛ در ایران ‏زندانیان اسیر را قتل عام کرده اند؛ به دختران ‏نابالغِ اسیر تجاوز کرده اند و هزاران جنایت دیگر ‏علیه بشریت. کدام حقوق بشر؟ جدولی که این ‏دول به دوستان و همطرازهایشان در کشورهای ‏عقب افتاده نمره می دهند؟! و البته گاهی تهدید ‏می فرمایند که وضع حقوق بشر در این جا یا آن ‏جا خراب است؟! و یا آفریقا در مقام چندم و ‏ایران در مقام چندم قرار دارند و برای آن که ‏جدی بودنِ شان را نشان بدهند، گاهی اسم ‏آمریکا و یا کشورهای بزرگ صنعتی را هم می ‏آورند؟! این حقوق بشر را می گویید؟! که شاید ‏بیلان اش در سال چند تلگراف و توصیه به ‏متخطیان «حقوق بشر» است؟ (با عرض معذرت ‏از فعالین حقوق بشر که لااقل همین کارها را ‏می کنند).‏
جدی بودن این «حقوق بشر» همان بس که ‏برای برقرار کردن روابط سیاسی و دیپلماتیک ‏هر چه بیشتر با این جانوران آدم خوار، دول ‏امپریالیستی- مدافع حقوق بشر- از یک دیگر ‏سبقت می گیرند. این بدین معنی ست که هم ‏چنان پول و قدرت بر همه شئونات زندگی ‏جهان سرمایه داری حکومت می کند و همه ‏چیز در مقابل آن ثانوی ست.‏
بانک های سوئیس از هویت صاحبان حساب ‏های میلیاردی که همین آدم کشان جمهوری ‏اسلامی باشند، با خبرند. اما نفع شان در این ‏است که سکوت کنند و «شتر دیدی ندیدی»..... ‏دور شدیم. اما نتیجه بگیرم از این اشاره. ‏اپوزیسیون خارج از کشور باید این ها را نشان ‏بدهد و خود این هم دستانِ خوش خط و ‏خالشان را برای مردم اروپا، افشاء کند. مردم ‏دنیا حالا دیگر جمهوری اسلامی را به خوبی ‏می شناسند. باید پشتیبانانش را نشان داد ‏و افشاء کرد که این جرثومه ی فساد با ‏پشتیبانی چه کسانی سرپا ایستاده است.‏
س: شما در صحبتِ تان از این گفتید که ‏توهمات عظیم مردم از رژیم کاملاٌ فرو ریخته و ‏ماهیت اش روشن شده، وضعیت اقتصادی و ‏سیاسی هم که وخیم است، پس چرا انقلاب نمی ‏شود؟
ج: برای وقوع انقلاب، وضعیت ویژه ای لازم ‏است. طبق فورمول های متخصصین انقلاب مثلاٌ ‏لنین، می بایست دو شرط اساسیِ عینی و ذهنی ‏انقلاب فراهم باشد؛ پائینی ها نخواهند، بالایی ها ‏نتوانندو به اصطلاح، کارد به استخوان برسد. ‏یکی از پارامترهای دیگر در انقلاب، روانشناسی ‏توده ی محروم است. من اطلاع دقیقی از این ‏عوامل ندارم و اصولاٌ از خارج نمی توان ‏‏«بارومتر» انقلاب را درست احساس کرد و ‏فهمید. ولی همه ی این عوامل از آن وضعیت ‏ویژه چندان دور نیستند. مگر یک عامل بسیار ‏مهم که خود می تواند عوامل دیگر را در تأثیر ‏بگیرد و سرنوشت انقلاب را رقم بزند و آن ‏‏«رهبری» است که تبلور بلوغ سیاسی- اجتماعی ‏جامعه است. با وجود این ضعف اساسی شرایط ‏بحرانی می تواند به انفجار کشیده شود ولی ‏بدون یک «رهبری» برآمده از دل جنبش و ‏مبین خواست های اساسی انقلاب، عظیم ترین ‏انفجارها هم به انقلابی اجتماعی که نیاز امروز ‏جامعه ی ماست منجر نمی شود و به سرنوشت ‏انقلاب 57 دچار خواهد شد.‏
در مورد «روانشناسی اجتماعی» مردم هم می ‏توانم بگویم برغم این که مردم خودشان را ‏مخالف انقلاب نشان می دهند و با بی اعتمادی ‏به قضایا نگاه می کنند، اما این وضعیت محصول ‏تجربه ی 25 ساله ی آن هاست و مردم ایران ‏بسیار سیاسی شده اند و چشم و گوششان از ‏وعده و وعید و مراحم اولیا پُر است. آنان،آن جا ‏که باید،کار خودشان را خواهند کرد.‏
س: شما ارتباطی بین همین روحیات ظاهراٌ ‏انفعالی مردم و گرایشات اصلاح طلبیِ فعالین ‏سیاسی و روشنفکران نمی بینید؟
ج: برای فهمیدن درست این پدیده ها باید دید ‏با چه اقشار و طبقاتی و با چه مشکلات و ‏خواست هایی مواجهیم. حقیقتاٌ من «اصلاح ‏طلبی» را پدیده ای متعلق به اقشار مرفه جامعه ‏می دانم که شکمشان سیر است و چیزهای ‏دیگر می خواهند که راحت دم دستشان نیست. ‏اکثریت این ها هم جزئی از سیستم اقتصادیِ ‏رژیم هستند و با هر نوع تحولِ جدی مخالف اند. ‏چون نمی خواهند منافع شان به خطر بیفتد. ‏راحتی و آزادی بیشتری می خواهند. مردمی که ‏من اشاره کردم و گفتم 25 سال تجربه آن ها را ‏به این جا رسانده و به وقت اش کارشان را می ‏کنند، از قماش دیگر هستند. نه شکمشان سیر ‏است و نه بند نافشان به جایی بند است. طرفدار ‏انقلاب از بیخ و بن اند؛ ولی شرایط را مساعد ‏نمی بینند. «همگی منتظر فردایند»* البته این ‏را هم اضافه کنم که در میان «اصلاح طلبان» ‏عناصر رادیکال هم پیدا می شود منتهی به ‏اصلاحات توهم دارند. ولی دیر یا زود می فهمند ‏که داستان از چه قرار است.‏
س: منظورتان از «راحتی و آزادی بیشتر» ‏چیست؟ یعنی راحتی و آزادی مشکل و خواست ‏دیگران نیست، فقط خواست مرفهین است؟
ج: راحتی و آزادی خواست همه ی انسان ‏هاست. ولی آن راحتی و آزادی ای که من اشاره ‏کردم چیزیست برای تکمیل زندگی مرفه ها؛ ‏مثلاٌ آزادی مشروبات، عدم مزاحمت برای ‏دانسینگ، آزادیِ ورود ماشین های فوقِ لوکس ‏برای آقازاده ها و از این دست چیزها که مشکل ‏عده ی خاصی ست. ولی عده ای نان شب ندارند ‏و سه شیفت کار می کنند. مسئله این است.‏
س: به هر حال دموکراسی امر مقدمی ست، این ‏طور فکر نمی کنید؟
ج: نه! اول تخم مرغ است یا خود مرغ؟! ببینید، ‏بیش از 200 سال از عمر دموکراسی در غرب ‏می گذرد. اگر قرار بود دموکراسی بتدریج ‏مشکلات دیگر، یعنی مشکلات اقتصادی و سایر ‏مشکلاتِ ناشی از آن –طبقاتی- را حل می ‏کرد، امروز ما در اروپا «مدینه ی فاضله» داشتیم ‏و اتوپیای همه متحقق شده بود.‏
س: پس شما فکر می کنید اول سوسیالیزم بعد ‏دموکراسی؟
ج: نه! من هم دموکراسی را مقدمه و لازمه ی ‏انکشاف انقلاب می دانم. ولی عمداٌ به شما گفتم ‏نه، تا مسئله روشن شود. دموکراسی داریم تا ‏دموکراسی. دموکراسی مادام که دست به ریشه ‏ی اقتصادی نبرد و شرایط مساوی مادی برای ‏انسان فراهم نکند، دموکراسی واقعی نیست. ‏چون منشاء تبعیضات این جاست و با هیچ آئین ‏نامه و قسمی نمی توان مهارش کرد.‏
س: به نظر شما در کشورهایی مثل فرانسه یا ‏هلند یا فنلاند، دموکراسی وجود دارد؟
ج: دموکراسی وجود دارد؛ اما دموکراسی ‏بورژوایی است. البته چیز بدی هم نیست. کلی ‏برایش جنگیده اند. اما، الگوی دموکراسی نیست. ‏خودش دچار بحران است. دموکراسی های ‏بورژوایی البته بسیاری تبعیضات را از بین برده و ‏یا کاهش داده اند. اما اصلی ترین آن یعنی ‏‏«مادر تبعیض» که اقتصاد باشد دست نخورده ‏باقی مانده و تقدیس می شود.‏
س: بنابراین بدون انقلاب سوسیالیستی، ‏دموکراسیِ واقعی وجود نخواهد داشت؟ از شما ‏می پرسم تحولات آتی را چگونه می بینید؟ آیا ‏باید برای یک انقلاب سوسیالیستی بجنگیم؟
ج: تحولات آتی را قبلاٌ اشاره کردم، به نظر من ‏به چندین دلیل مهم این تحولات به یک انقلاب ‏اجتماعیِ تمام عیار، بدل نخواهد شد. اما، ‏‏«انقلاب سوسیالیستی» (یعنی یک برنامه ی ‏سیاسی با پلاتفرم های روشن برای مسایل ‏انقلاب) تنها الگوی تبلیغ و ترویج سوسیالیست ‏های انقلابی است. انواع جمهوری های دیگر ‏متعلق به ما نیست. مارکسیست های انقلابی، ‏الگو و حرف خودشان را دارند. اما، همواره پیش ‏می آید که گروه های غیر کارگری و بورژوایی، ‏علم و کتل بیشتری برای تغییرات سیاسی  ‏بردارند و آحاد وسیع تری از مردم را زیر لوای ‏خود بگیرند و در نتیجه نقش بیشتری در تحول ‏یک دوره ی معین بازی کنند. سوسیالیست های ‏انقلابی ضمن همیاریِ عملی برای سرنگونی با ‏سایر نیروهای غیر سوسیالیست، می بایست ‏همواره هویت سوسیالیستی و استقلالِ طبقاتی ‏خودشان را در هر گام و برنامه حفظ کنند. هم ‏چنان که «انگلس» کرد. او وقتی در انقلاب ‏ایتالیا با چنین وضعیتی مواجه شد، همچون یک ‏سرباز در انقلاب شرکت کرد، اما از مشارکت با ‏بورژوازی در حکومت، خودداری کرد و گفت در ‏چنین صورتی بنام طبقه کارگر، برنامه های ‏بورژوازی را اجرا خواهم کرد و به «گمگشته ی ‏بی بازگشت» بدل می شوم.‏
راه دور نرویم. در همین انقلاب 57، اگر «چپ ‏رادیکال» شعارهای اساسی خودش را حفظ می ‏کرد و به عنوان «اپوزیسیون چپ» صف مستقلی ‏ایجاد می کرد، امروز اوضاع چنین نبود!‏
س: در مجموع استنباط من اینست که شما ‏وقوع یک «انقلاب مخملین» را بیشتر از حالات ‏دیگر محتمل می دانید؟ در چنین صورتی ‏وظیفه ی چپ های رادیکال را چه می دانید؟
ج: از من نخواهید که رهنمود بدهم. این را از ‏اول هم با امتناع از «مصاحبه»یی برای درج در ‏‏«سایت» عرض کردم.‏
س: به نظر من این یک وظیفه است. من به ‏خاطر دوستی و علاقه ام مصاحبه نمی کنم. شما ‏بیش از دو دهه است در خارج از کشور هستید و ‏حتماٌ به مسایل انقلاب اندیشیده اید. بسیاری از ‏سوسیالیست های جوان نمی دانند شما چه فکر ‏می کنید و به چه جمعبندی هایی رسیده اید. ‏خلاصه ای از جمعبندی هایتان را بگویید.‏
ج: متأسفانه جمعبندی های من در چند قطره ‏اشک خلاصه می شود که برای شستشوی چشم ‏لازم است.‏
س: من می دانم شما زیاد سراغ سایتِ «هادی ‏خرسندی» می روید. این کار در روحیه تان ‏تأثیر گذاشته! اما من جدی از شما می پرسم!‏
ج: طنز اگر طنز باشد بسیار جدی تر از جدی ‏ست!. من مزاح می کنم اما جدی بودن سئوالات ‏شما هم راهی جز گریز به طنز نمی گذارد. با ‏وجود این به روی چشم.  من باز می گردم به ‏جلد خودم و متعارف به سئوال شما جواب می ‏دهم.‏
این که گفتید «انقلاب مخملین» را محتمل ‏ترین حالت میدانم، قصه درازی دارد! همان طور ‏که می دانید حدود بیست سال پیش که خمینی ‏مُرد (امامِ راحل شد) من هنوز کار تشکیلاتی می ‏کردم. درست بعد از «ارتحال آقا»، نشست ‏وسیعی داشتیم با دوستان و رفقا! و تقریباٌ همه ‏بر این باور بودند که مرگ خمینی نقطه عطفی ‏ست و این رژیم به سراشیب از همپاشی افتاده و ‏عموماٌ انقلاب در چشم انداز می دیدند. در نتیجه ‏هر کس به نوشتن جمعبندی و تنظیم قطعنامه ‏از باورهایش پرداخت. من هم قطعنامه ای ‏تنظیم کردم و به رأی گذاشتم. در این ‏جمعبندی (قطعنامه) امکان انقلاب و تغییری ‏بنیادی را ناممکن دانسته و محتمل ترین حالت ‏را، «استحاله» رژیم فورموله کرده بودم. همان ‏موقع هم به اندازه ی الان برایم عجیب بود که ‏حتا یک نفرهم-به جز خودم- به این قطعنامه ‏رأی نداد!!‏
س: پس برای همین علاقه ندارید جمعبندی ‏هایتان را ارائه کنید؟! (خنده)‏
ج: ولی خاصیت اش این بود که خودمان هم ‏فهمیدیم نه فراکسیون داریم نه عضو فراکسیونی ‏هستیم! (خنده) بازگردیم. تحلیلی که آن وقت ‏ها از اوضاع سیاسی و اقتصادی، اپوزیسیون و ‏وضعیت طبقه کارگر و جنبش توده ای... داشتم، ‏کم و بیش دستخوش تغییراتی شده و مهمترین ‏اش تحرک در جنبش کارگری برای تشکل یابی ‏های صنفی ست. با این وجود هنوز هم در چشم ‏انداز نزدیک، امکان یک انقلاب عمیقِ اجتماعی ‏را نمی بینم. بویژه که فاقد یک جریان چپِ ‏نیرومند و برنامه ای روشن، هستیم. اما تا ‏بخواهید «همایش»های رنگارنگ و منظم برای ‏استحاله «مخملین» برگزار می شود. برای شما ‏کارت دعوت نمی فرستند؟!‏
س: پس من دو باره سئوالم را تکرار می کنم. ‏چپ رادیکال وظیفه اش چیست؟
ج: به هر حال ما در دوران یک بحران جدی ‏هستیم. چپ رادیکال اول از همه باید توهمات ‏اش را کنار بگذارد، برنامه اش را تدوین کند. ‏مخاطبین اش را روشن کند و به سازماندهی ‏کارگران و زحمتکشانِ آگاه بپردازد.‏
این که نتیجه ی انقلاب چه می شود، بستگی به ‏میزان کار و تلاش عناصر آگاه و ترقی خواه دارد. ‏زیرا پتانسیل عظیمی در هر انقلاب برای فرا ‏رفتن از نکبت های بورژوایی وجود دارد. فراموش ‏نکنیم که در ایران به دلیل نبود دموکراسی، نبود ‏آمار، نبود احزاب و در نتیجه ندانستن آراء و ‏گرایشات سیاسی و طبقاتی، «شرط بندی» روی ‏‏«مرحله انقلاب» کار عاقلانه ای نیست. به همین ‏جهت سوسیالیست های انقلابی بدون واهمه از ‏‏«خرده بورژواهای رنگارنگ» [که خود را نماینده ‏انقلاب می دانند و می خواهند مردم را به برنامه ‏های «حداقل»شان متقاعد کنند] به طرح ‏شعارهای رادیکال و سازماندهی توده ای در ‏پایین می پردازند. صحت و سُقم شعارها در ‏اقبال یا عدم اقبال توده های وسیع مردم، محک ‏می خورد.‏
این ها البته مربوط به داخل و دوره ی انقلاب و ‏انفجارهای اجتماعی ست. اما در خارج به نظرم ‏یک وظیفه ی مهم سیاسی وجود دارد که کل ‏اپوزیسیون به آن توجهی ندارد. و آن نقش ‏پشتیبانی عملی کشورهای بزرگ صنعتی مثل ‏فرانسه بویژه، آلمان، انگلیس و غیره از جمهوری ‏اسلامی است؛ و فقط برای منافع اقتصادی شان! ‏این دول که خود را مدافع و مبشر «حقوق ‏بشر» می دانند با این پشتیبانی مستقیماٌ به ‏دوام رژیمی کمک می کنند که مرتکب ‏جنایت علیه بشریت است! افشاء مداوم این ‏اقدام ضد بشری کسانی که خود را مدافعین ‏‏«حقوق» بشر می دانند، وظیفه ی عاجل ‏کل اپوزیسیون و بویژه سوسیالیست های ‏انقلابی است!‏
س: چرا بویژه سوسیالیست های انقلابی؟‏
ج: چون بخش های دیگر، اکثراٌ دچار این توهم ‏هستند که این کشورها از ماهیت و عملکرد ‏جنایتکارانه جمهوری اسلامی اطلاع ندارند. ‏وظیفه ی اپوزیسیون مطلع کردن آن ها از این ‏واقعیت است. و لابد وقتی اپوزیسیون ایشان را از ‏ماهیت و عملکرد جمهوری اسلامی با خبر کرد، ‏آن ها تصمیم به تغییرش می گیرندو...؟!‏
این مؤثرترین کار تبلیغاتی برای بسیج افکار ‏عمومی دنیا و جلب پشتیبانی آنان از خواست ‏سرنگونی این رژیمِ ضد بشری است.‏
س: شاید این آخرین سئوالم باشد. شما در مورد ‏حکم اعدام و مشخصاٌ جنایتکارانی که مرتکب ‏قتل و جنایت سیاسی شده اند چه فکر می ‏کنید؟ فرض کنید همین فردا انقلاب شده و ‏مردم «قصاص» می خواهند و به جانِ مسببین ‏بدبختی ها و جنایتکاران افتاده اند. شما در ‏چنین روزی چه می گویید؟
ج: من اصولاٌٌ با حکم اعدام مخالفم. همه ‏جنایتکاران می بایست در دادگاه های علنی و با ‏وکیل مدافع- آن هم نه تسخیری- محاکمه ‏شوند و نمی بایست کسی محکوم به اعدام شود. ‏توصیه ام به آن ها این است که چون در آن ‏وقت اوضاع شلوغ و آشفته خواهد بود، بهتر است ‏این جنایتکاران از هم اکنون به فکر انتخاب ‏وکلای خود باشند.‏
س: پس شما هم با انقلابِ مخملین نزدیکی ‏هایی دارید؟ (خنده!)‏
ج: ظاهراً انقلاب مخملین به خاطر پرهیزی که ‏از خشونت و خون ریزی از خود نشان می دهد، ‏‏«مخملین» گفته می شود. من با این جنبه اش ‏کاملاٌ موافقم ولی اشکال «انقلاب مخملین» این ‏است که دست به ریشه نمی برد. حال آن که ‏جامعه ی ما نیازمند به یک دگرگونی بنیادی ‏است. دیگر دوران «شاه و شیخ و قهرمان» ‏سپری شده است. در یک «انقلاب مخملین» هم ‏برای تحمیق مردم و هم برای از بین بردن ‏اطلاعات سیاسی – جنائی رژیم مهره هایی را ‏سر به نیست می کنند و مشتی را از زندان و ‏آستین به صحنه می آورند و می شوند «رهبر»، ‏‏«ناجی» و «قهرمان ملی». روز از نو روزی از نو! ‏نگاه کنید یک نمونه اش را پرواز داده اند!‏