سینمای زیر زمینی در ممالک مختلف جهان، ‏تعاریف متفامتی دارد. مثلاً هم اکنون که در ‏امریکا فستیوالی از سینمای زیر زمینی قرار است ‏برگزار شود که در حقیقت به معنای سینمای ‏جدا از معیارهای استودیوها است، نوعی سینمای ‏مستقل تعریف می شود؛ در حالی که این معنا ‏در کشورهای دیکتاتوری و زیر سلطه ی حکومت ‏های ایدئولوژیک، معنای دیگری دارد. معنای آن ‏سینمای تعرض، سینمای افشاگر، و سینمای ‏جدا از معیارهای سانسور حکومتی است. ما هم ‏سینمای زیر زمینی ایران را از این دست می‌دانیم.‏
از سال 2004 به این سو تلاش گروهی از ‏فیلم‌سازان و فعالین اجتماعی در تبعید، و ما ‏‏«بنیان‌گزاران سینمای زیر زمینی» بر این است ‏تا با یاری و همراهی با فیلم‌سازان و دانشجویان ‏سینمایی در ایران، امکان تهیه‌ی فیلم‌هایی را به ‏صورت مخفیانه برای آنان فراهم کنیم؛ سپس با ‏خروج این فیلم‌ها چه به صورت خام و چه به ‏شکل ندوین شده، در نمایش آن‌ها در مجامع ‏مختلف بین‌المللی، دانشکاه‌ها، مراکز فرهنگی و ‏مجامع حقوق بشری، بکوشیم و تصویری ‏راستین از آن‌چه در جامعه سانسور زده و پلیسی ‏ما می‌گذرد را به نمایش بگذاریم.‏
سینمای زیرزمینی، فقط فقر و ناهنجاری‌های ‏اجتماعی را به تصویر نمی کشد، بلکه، ریشه ‏اصلی آن‌را که همانا ساختار اقتصادی نظام ‏حکومتی است، تصویر می کند.‏
در این نوع سینما، برخلاف سینمای رسمی ‏حکومتی که به دنبال تحکیم و تولید ‏سیاست‌های حاکمیت است، دوربین همراه و ‏همسو می شود با مبارزات و مطالبات مردم ‏محروم؛ و قد علم می‌کند در مقابل تصویری که ‏حکومت قصد دارد به جامعه ارائه دهد. در ‏چارچوب قوانین رسمی سینما، سینماگر ناگزیر ‏است یا با اهداف حکومت همسو شود و یا اگر ‏تن به تسلیم ندهد، در پشت درهای سانسور ‏منتظر بماند؛ و نیرو و توانش را سانسور از بین ‏ببرد. در این شرایط‌ خفقان، راه دیگری نیست ‏جز این که فیلم‌ساز به سینمای زیر زمینی روی ‏آورده و مخفیانه فیلم بسازد؛ تا جوهر ‏اعتراض‌اش را برای حفظ حرمت هنر، در رگ و ‏پی سینما تزریق نماید. در این رابطه می توان ‏به صورت مستند، روی بسیاری از موضوعاتِ ‏اجتماعی کار کرد. از جمله روی مسایلی چون: ‏خرید و فروش کودکان، فروش دختر بچه‌ها در ‏بازار سکسِ کشورهای همسایه توسط باندهای ‏حکومتی، و غیره...‏
طبق آمار روزنامه‌های دولتی ایران، روزی 40 ‏دختر ایرانی فقط در کراچی پاکستان به فروش ‏می‌رود. باندهای قاچاق از طریق فروش دختر ‏بچه‌ها در بازار سکسِ کشورهای منطقه، در سال ‏بیش از دو میلیارد دلار سود می برند. هم چنین ‏راجع به خود سوزی و خود کشی جوانان که ‏آمارِ وحشتناکی دارد. طبق آمار روزنامه‌های ‏دولتی ایران، بیشتر کسانی که دست به ‏خودسوزی و خود کشی می‌زنند را، دختران ‏محروم و دانشجو تشکیل می دهند. هم چنین ‏تهیه‌ی عکس و ف5یلم از صحنه‌ی اعدام‌های ‏علنی، شلاق زدن‌های جوانان در معابر عمومی. ‏تهیه‌ی عکس و فیلم از حرکت‌های اعتراضی. ‏این کارها می‌تواند سندی باشد در افشای ‏فیلم‌های دولتی که با هزین‌های کلان به ‏فستیوال‌ها راه می‌یابند.‏
مسلم منصوری که یکی از پایه‌گزاران سینمای ‏زیر زمینی ایران است، فیلم‌هایی در باره‌ی ‏وضعیت زندگی زنانِ تن فروش به نام «گور ‏نبشته»، زندگی زنان جنگ زده به نام «اتوپیا»، ‏و «محاکمه» در باره‌ی سانسور در سینما و ‏ادبیات ساخته است. در ضمن سه فیلم «شاملو ‏شاعر آزادی» و «کلوزآپ لانگ شات» و ‏‏«سیاهی لشگر سینما»ف در سال‌های 2003 تا ‏‏2006 در بیش از 50 فستیوال بین‌المللی فیلم و ‏نزدیک به 160 مجمع بین‌المللی در اروپا و ‏امریکا و امریکای لاتین و کانادا به نمایش ‏گذاشته است. هم چنین اکثر انجمن های مدافع ‏حقوق زنان و نهادهای دانشگاهیِ دنیا  برای ‏مبارزه با ستمگری علیه زنان و نشاندان شرایط ‏تأسف بار زن ایرانی، این فیلم‌ها را نمایش، داده‌اند.‏
فیلم «کلوزآپ لانگ شات» در فستیوال تورین ‏ایتالیا، جایزه بین‌المللی منتقدان سینمایی را ‏نصیب حود کرد. و فستیوال های برلین و ‏آمستردام و فیلم رئال فرانسه، از آن تقدیر کردند.‏
فیلم «محاکمه»، جایزه بهترین فیلم را در بخش ‏فیلم‌های بین‌المللی هستیوال ترابیکا در ‏نیویورک و مووی‌آیز در روسیه را از آن خود ‏کرد. فیلم‌سازانی چون مایکل‌مورو برناردو ‏برتولوچی آن را تحسین کردند. بسیاری از ‏روزنامه‌های اروپایی و امریکایی راجع به این ‏فیلم، مطالبی را نوشتند. حتا روزنامه‌‌های ‏حکومتی، «کیهان»، «ایران» ، «همشهری» و ‏روزنامه‌ی «انصار حزب‌الله» به نام «یا الثارات»، ‏خبر ساخت این فیلم ها را انتشار دادند و نسبت ‏به آن موضع‌گیری کردند.‏
نمایش موفق این فیلم‌ها در فستیوال‌ها و مجامع ‏مختلف، گواه بر این است که بزعم زدو بندهای ‏جمهوری اسلامی با مقامات بسیاری از ‏فستیوال‌ها برای ارائه و تبلیغ محصولات ‏سینمایی خود، اگر فیلم‌هایی مخفیانه ساخته ‏شوند و خواسته‌ها و مطالبات واقعی مردم را ‏تصویر کنند، جای رشد و امکان نمایشِ گسترده ‏خواهند داشت. ضمن این که می‌توانند یاری ‏دهنده‌ی مبارزاتی باشند که در بطن جامعه برای ‏بدست آوردن خواسته‌های انسانی جریان دارد.‏
بعد از فیلم‌های مسلم منصوری، ساخت اینگونه ‏فیلم‌ها در ایران کم و بیش ادامه پیدا کرده و ‏توسط افراد دیگری دنبال می شود. تاکنون چند ‏فیلم از این دست در خارج از کشور پخش شده ‏است. اما سینمای زیر زمینی ایران با دو مشکل ‏عمده روبروست: یکی مشکل امنیتی است که ‏ساخت اینگونه فیلم‌ها در ایران برای فیم‌ساز ‏خطراتی را به همراه دارد. لیلا قبادی و پیام ‏اللهیاری که با سینمای زیرزمین ایران همکاری ‏می کردند، بعد از مدتی از ایران خارج شدند و ‏در خارج به صورت پناهنده زندگی می‌کنند. ‏هنوز هم در کمک به سینمای زیر زمینی فعالانه ‏شرکت دارند.‏
در سال 2005، مونا ملاخانی در تهران هنگام ‏فیلم‌یردای دستگیر می شود و تا کنون بلاتکلیف ‏در زندان به سر می‌برد.‏
مشکل دیگری که سینمای زیر زمینی ایران با ‏آن رئبروست، مشکل کالی‌سا. علیرغم تمام این ‏خطرات و مشکلات، دستگیری و زندان، بسیاری ‏از دانشجویان هنر، به فیلم سازی مخفیانه روی ‏آورده‌اند. ولی آن‌ها از حمایت‌های مالی تهیه ‏کنندگان برخوردار نیستند و آن‌ها برای تهیه ‏یک فیلم مستند با دشواری‌های بسیار روبرو ‏هستند. ولی هم چنان چایمردی جوانان ‏علاقمند به شرافت هنر و مبارزه‌ی مردمی علیه ‏ستم جاری، سینمای زیر زمینی تداوم دارد.‏
هر چند سینمای زیر زمینی در ایران با ‏دشواری‌ها و شور بختی‌های بسیار روبروست اما، ‏ما مصمم هستیم تا این حرکت، بی پشتوانه ‏نماند و در تهی دستی از نفس و توان باز نماند. ‏تلاش ما بر این است که بتوانیم در خارج از ‏کشور، در کنار فیلم‌سازان درونمرز قرار بگیریم تا ‏به هر صورت ساخت فیلم‌های مخفیانه تداوم ‏یابد و خواست‌های مردم زحمت‌کش و ستمدیده ‏ما برای دست‌یابی به یک زندگی انسانی و ‏آزادی، توسط دوربین فیلم‌برداری به تصویر ‏کشیده شود.‏
در خاتمه جای آن دارد که از نیروهای ‏ازادی‌خواه و متعهد به اصول آزادیِ بیان و ‏اندیشه بخواهیم که به جای تنها اظهار تأسف ‏کردن و به جای این که در خطوط تلویزیونی- ‏برای ارضای وجدان خود- شعارهای مبارزاتی سر ‏دادن، به یاری عملی با این حرکت هنری و ‏مبارزاتی برویم. بیایید هنرمندانِ متعهد را ‏حمایت کنیم تا سندی ماندگار بر جای ماند.‏