گفت و گوي آرش‏ با داريوش همايون‏

آرش: آقای همایون،  با تشکر از این که وقت ‏خود را در اختیار ما قرار دادید.‏
حمله‌ی اسرائیل به فلسطین و لبنان با تأیید ‏آمریکا، کمک به حزب‌الله لبنان و حماس توسط ‏رژیم جمهوری اسلامی، طرح خاورمیانه‌ی بزرگ ‏امریکا، مسئله‌ی بحران هسته‌ای، همه این ‏موضوعات به اضافه‌ی گردن‌کشی رژیم اسلامی ‏ایران، ملاقات‌های مختلف در واشنگتن، ‏طرح‌هایی برای ایران کوچک در منطقه، نگرانی ‏هایی را در رابطه با ایران بوجود می آورد. نظر ‏شما در رابطه با خطر تجزیه ایران و حل ‏مسئله‌ی ملی در ایران چیست؟ ‏

داریوش همایون: از پانصد سال پیش که ایران ‏بر اثر جنگ‌ها و حملات خارجی شروع به تجزیه ‏کرد و تکه‌هایی از اطراف ایران کنده شد و به ‏سرزمین‌های دیگری پیوست،همیشه ایران در ‏معرض یک تنشی بوده است میانِ قدرت مرکزی ‏و مناطق مرزی،  مناطق مرزی ایران با آنکه ‏بخشی از سرزمین‌شان و  مردمانِ‌شان به جاهای ‏دیگر رفته بودند، آن ارتباط را برقرار نگه داشته ‏و رفت و آمد می‌کردند. آنها همیشه یک چشم ‏به آن طرف مرز داشتند و یک چشم به این ‏طرف مرز؛ که کاملاٌ طبیعی است. این حالت ‏ویژه در مواقعی که ایران نیرومند بود به سود ‏ایران کار می‌کرد چون این‌ها بازوان ایران بودند ‏در آن سوی مرزهای ایران؛ ولی چون بیشتر این ‏پانصدساله‌ی ما در ضعف و پراکندگی گذشته، ‏هر موقع که ایران ضعیف شده است و  قدرت ‏مرکزی رو به ضعف نهاده، این تنش میان ‏مناطق مرزی و حکومت مرکزی افزون شده و ‏گاه کار را به جاهای خیلی باریک کشانده است. ‏ایران دست کم در سده‌ی بیستم، دو سه بار ‏نزدیک بود که تجزیه بشود. و حقیقتاٌ یک وضع ‏خارق‌العاده پیش آمده، که تجزیه نشده و ایران ‏پا برجا مانده است. اکنون با توجه به این که اولاٌ ‏
گسترش ارتباطات در همه‌جای دنیا به افزایش ‏آگاهی‌های قومی کمک کرده است و از طرفی ‏وضع ایران آشفته‌تر از هر وقتی است در این ‏پنجاه شصت سال گذشته؛ و حکومت مرکزی با ‏این که خیلی سرکوب‌گر است، ولی خیلی ‏ضعیف است و در بسیاری از مناطق ایران، قدرت ‏او را به صورت خیلی خطرناکی چالش می‌کنند؛ ‏اگر کار به از هم پاشیدن قدرت مرکزی در ایران ‏بکشد، تجزیه را باید خیلی جدی گرفت. ما ‏می‌بینیم که در جمهوری آذربایجان، رسماٌ ‏صحبت از اتحاد آذربایجان جنوبی و شمالی ‏می‌کنند، تا مناطق پایین کُرد نشین را منطقه ‏آذربایجان می‌دانند. در کُردستان دو حزب قومی ‏وجود دارد که این احزاب چشمشان به بیرون از ‏ایران است و یواش یواش این دامنه نگاه به ‏اسرائیل و امریکا کشیده است و صحبت از ملت ‏کُرد می‌کنند و حق این ملت، که یک کشوری را ‏در آینده تشکیل بدهند ـ هر وقت صلاح ‏دانستند و خواستند. در بلوچستان، عده‌ای ‏جندالله، یعنی طالبان تشکیل داده‌اند و مشغول ‏کشت و کشتار هستند و البته جمهوری اسلامی ‏هم متقابلاٌ. و در خوزستان نیز عده‌ای راه ‏افتاده‌اند که ما اصلاٌ عرب هستیم و این سرزمین ‏مال عربستان است و ربطی به ایران ندارد.‏
وقتی انسان این مسایل را می‌بیند و وقتی ‏می‌بیند که هر وقت جمهوری اسلامی در مقابل ‏امریکا گردن‌کشی می‌کند، یکی آن‌جا پا می‌شود ‏و می‌گوید که خوب درست است که ایران ‏کارت‌های زیادی برای بازی دارد، ولی فراموش ‏نکنید که ایران دچار مسایل خیلی شدید قومی ‏است و ناراحتی‌هایی در مرزهایش وجود دارد؛ و ‏در نتیجه یک هشداری است که اگر شما جای ‏دیگری شلوغ کنید، این‌جا هم قابل شلوغ کردن ‏است. و وقتی ما خبر جلسات را می‌شنویم، در ‏واشنگتن یکی پس از دیگری، و می‌روند ‏صحبت‌هایی می‌کنند، آن‌جا هم عده‌ای دیوانه ‏هستند و حرف هایی می‌زنند خیلی صریح؛ و ‏نقشه چاپ می‌کنند و ایران را هفت تکه ‏می‌کنند، و بر روی تکه‌ای هم می‌نویسند ‏فارسستان! واقعاٌ عجیب است.‏
آرش: این سیاستی که امروز آمریکا در پیش ‏گرفته، جدا از ضعف حکومت مرکزی، طرح ‏امریکا و اسرائیل که ایران بزرگ را در منطقه ‏خطرناک می‌دانند و در واقع موافق ایران تکه ‏تکه شده هستند؛ چقدر در این میان نقش بازی ‏می‌کند؟

همایون: نه من فکر نمی‌کنم. امریکایی‌ها ‏می‌دانند که اگر کار به تجزیه بکشد، چه صندوقِ ‏پاندورایی درش باز خواهد شد؛ در ایران و در ‏منطقه. امریکایی‌ها در عراق هم سعی می‌کنند  ‏از تجزیه عراق جلوگیری کنند. ایران که جای ‏خود دارد. ولی به عنوان یک لولو، و به عنوان ‏یک ورق متقابل بر ضد جمهوری اسلامی به طور ‏روزافزونی دارند از این موضوع قومی استفاده ‏می‌کنند. و این استفاده روز افزون، و گردن ‏کشی جمهوری اسلامی در مسئله‌ی اتمی، ‏ممکن است که کم کم کار را جدی بکند. یعنی ‏آن محاسبات از بین برودـ محاسباتی که اگر ‏ایران تجزیه بشود چه اتفاقاتی در منطقه ‏می‌افتد. یک سناتور امریکایی که امسال ‏کاندیدای ریاست جمهوری است، برای حزب ‏جمهوریخواه، که بخت زیادی هم دارد، زبان ‏حال تمام دستگاه حکومتی امریکا را گفت که: ‏هر گزیداری، هر "آپشنی" از جمهوری اسلامی ‏مسلح به بمب اتمی، بهتر است. یعنی چه؟! ‏یعنی ما می‌دانیم که اگر به ایران حمله بشود، ‏اگر  جنگ بشود چه مخاطراتی برای ایران، برای ‏امریکا و برای منطقه، برای هرجایی در پیش ‏خواهد بود. با این همه دورنمای جمهوری اسلام ‏مجهز به سلاح اتمی، از تمام آن احتمالات بسیار ‏خطرناک، بدتر خواهد بود. وقتی کار به این‌جاها ‏می‌کشد دیگر محاسبه‌ی عاقلانه متأسفانه ‏فراموش می‌‌شود، وقتی این‌ها می‌گویند هر چه ‏بشود بهتر از این است که جمهوری اسلامی به ‏سلاح اتمی دست پیدا کند. ما باید حقیقتاٌ ‏نگران باشیم که خوب از هر وسیله‌ای برای ‏ضعیف کردن جمهوری اسلامی -که متأسفانه ‏ضعیف کردن ایران است- استفاده خواهند کرد. ‏الان دم دست‌ترین وسیله برای ترساندن ‏جمهوری اسلامی برای راه‌انداختن آشوب در ‏ایران و گشودن یک جبهه‌ی تازه بر علیه ‏جمهوری اسلامی همین تحریکات در مناطق ‏قومی است. که متأسفانه گروه‌هایی چه در محل ‏و چه بیرون از مرز و چه در میان مخالفانِ غیر ‏قومی دائماٌ دامن می‌زنند به این موضوع و زمینه ‏را فراهم می‌کنند. ‏
آرش: به نظر شما نیروهای مخالف رژیم ‏جمهوری اسلامی، در مقابل چنین سیاستی، چه ‏سیاستی را باید در پیش بگیرند؟

همایون: اولین کاری که ما باید بکنیم اینست ‏که روی این آتش نفت نریزیم. به این معنا که، ‏وقتی می‌بینیم که یک چنین کانون های خطری ‏وجود دارد و می‌بینیم کشورهایی در خارج ایران ‏که اصلاٌ  دیگر برایشان فرق نمی‌کند که ‏سرنوشت ایران چه بشود و به هر کاری دست ‏می‌زنند که جلوی این رژیم را بگیرند ویا از شرً ‏این رژیم به یک صورتی خلاص بشوند، ما دیگر ‏زمینه برای سوء استفاده از موضوع قومی در ‏ایران، فراهم نکنیم. کسانی که امروز علم ‏فدارالیسم علم می‌کنند و دم از حقوق سیاسی ‏اقوام می‌زنند،به تمامیت ایران ضربه می‌زنند. این ‏کارها نزديک‌تر می‌کنند احتمالی را که گفتم. ‏یعنی به دست این سازمان‌های قومی وسیله‌های ‏بیشتری می‌دهند برای این که بروند پیش ‏امریکایی‌ها و یا اسرائیلی‌ها که آقا ما در بین ‏نیروهای سیاسی ایرانی‌ زمینه داریم و فکر نکنید ‏که یک سازمان کوچک هستیم و شما به ما ‏اعتنایی نمی‌کنید. و ببینید که طیف سیاسی در ‏ایران طرفدار ماست و می‌گوید که این مملکت ‏باید فدرال بشود. در عراق فدرال شده این طرف ‏هم می‌تواند فدرال شود. مرز هم که اصلاٌ وجود ‏ندارد. یا آذربایجانی‌ها که رفتند در واشنگتن ‏جلسه کردند می‌گویند ببینید آقا این‌جا ستم ‏می‌کنند. به ها به ما می گويند سوسک و توهین ‏می‌کنند و فردا بروند و بگویند که فارس زبان‌ها ‏هم طرفدار ما هستند و آن‌ها هم می‌گویند شما ‏باید فدرال باشید. و باید به عنوان قوم حقوق ‏سیاسی داشته باشید. اولین کاری که باید بکنیم ‏باید متوجه باشیم که شعارهایی که  بیست سال ‏پیش می‌دادیم، اصلاٌ خطری نداشت، مطرح ‏نبود، مسئله‌ای نبود؛ ولی امروز وسیله‌ای ‏می‌تواند بشود بر ضد ایران. بر ضد همه‌ی ‏نیروهای اپوزیسیون. یعنی این‌ها هم اگر پس ‏فردا مملکت به چنان روزی بیافتد به هیچ یک ‏از هدف‌هایشان نخواهند رسید. این‌ها می‌خواهند ‏جایگزین جمهوری اسلامی بشوند که این ‏حرف‌ها را می‌زنند. کُردها را جمع کنیم، عرب‌ها ‏را هم جلب کنیم، مجاهدین را هم جلب کنیم. ‏مجاهدین هم که می‌گویند بیایید جمع بشویم. ‏این‌ها را هم جلب کنیم و خوب برویم به ‏امریکایی‌ها بگوییم ما یک جبهه بزرگ نیرومند ‏درست کردیم. ولی جبهه به اصطلاح نیرومندی ‏که درست کردید اگر مملکتی وجود نداشته ‏باشد که این جبهه در آن به قدرت برسد و یا ‏گوشه‌ای از مملکت را بگیرند و بدهند به این‌ها! ‏دیگر ارزشی ندارد. به نظر من باید تجدید نظر ‏بکنیم در برنامه‌های بیست سی سال قبل. یک ‏وقتی چپ ایران (متأسفانه الان بخشی از ‏مشروطه‌خواهان نیز به این حرف ها پیوسته اند) ‏می‌گفت دموکراسی یعنی فدراسيون، حقوق ‏ملی، حق تعیین سرنوشت و از این صحبت‌ها. ‏ولی امروز مسئله چیز دیگری است. مسئله خود ‏موجودیت چپ ایران است که زیر سئوال خواهد ‏رفت! چپی دیگر باقی نخواهد ماند.‏
آرش: در چنین شرایطی که یک پارچگی ایران ‏مورد تهدید است، آيا نیروها و سازمان‌های ‏مختلف سیاسی، چه چپ و چه ملی و چه ‏مشروطه‌خواه، برای حفظ یک پارچگی ایران، ‏بهتر نیست قبل از هر حرف و شعاری، برنامه‌ی ‏عملی خود را در برخورد با مسئله‌ی ملی ‏ساکنین ایران ارائه دهند تا خلق‌های ایران ‏بدانند که نیروی سیاسی‌ای که خواهان سرنگونی ‏رژیم جمهوری اسلامی‌هستند اگر روزی در ایران ‏حتا به عنوان یک جمع به قدرت رسیدند، و ‏حکومت مرکزی قوی‌ای هم بوجود آوردند، چه ‏برنامه‌ای در رابطه با مسئله‌ی ملی در ایران ‏دارند؟! آیا با زور و تهدید و سرکوب- هم چنان ‏که در سابق صورت گرفته- می‌خواهند ‏یکپارچه‌گی ایران را حفظ کنند یا برنامه‌ای ‏دموکراتیک و انسانی برای حل این معضل بزرگ ‏و قدیمی دارند؟ در چنین حالی آیا مردم بهتر ‏نمی‌توانند تصمیم بگیرند و انتخاب کنند؟