نگهدار: دیدگاه جریان های سیاسی ایرانی ‏در مقابل بحران هسته ای و مناسبات ایران و ‏امریکا را می توان به سه گروه تقسیم کرد. ‏
گروه اول: کسانی هستند که فکر و تلاش ‏می کنند به دنیا ثابت کنند جمهوری اسلامی ‏ایران غیر قابل اعتماد و در حال ساختن بمب ‏هسته ای است اما آن را پنهان می کند. آنها می ‏کوشند امریکا را متقاعد کنند جمهوری اسلامی ‏بزرگترین خطر برای جامعه ی بین المللی است ‏و جامعه ی بین المللی باید از همه ی امکانات ‏برای مهار این تلاش جمهوری اسلامی ایران ‏استفاده بکند. این نظریه، هم بخشی از ایرانیان ‏را در بر می گیرد و هم در جامعه بین المللی ‏طرفداران صاحب قدرتی دارد؛ مثل نیوکانس ها ‏در امریکا و لیکود در اسرائیل. اما افراطی ترین ‏نیروی ایرانی طرفدار این نظریه، مجاهدین خلق ‏اند. آنها هر نوع همکاری با غرب برای مقابله با ‏برنامه هسته ای ایران را مهم ترین وظیفه ‏پسندیده اند. من این دیدگاه وسیاست های ‏ناشی از آن را می توانم چنین خلاصه کنم: صلح ‏با جمهوری اسلامی غیرممکن و تن دادن به ‏مذاکره با این رژیم تسلیم شدن به تروریست ‏هاست. دنیا باید هرچه زودتر و به هر وسیله ‏خود را از شر این رژیم خلاص کند.  ‏
گروه دوم: کسانی هستند که می گویند ‏بحران هسته ای و بحران مناسباتِ میان امریکا و ‏ایران، راه حل صلح آمیز دارد.  دیپلماسی قطعا ‏کار می کند. زبان تهدید و توسل به ارتش ها ‏قطعا بحران را به فاجعه تبدیل می کند. این نیرو ‏هم جمهوری اسلامی ایران و هم ایالات متحده ‏و غرب را خطاب قرار می دهد. این نیرو تمایل و ‏تلاش دارد راه گفتگوی مستقیم بین جمهوری ‏اسلامی و امریکا هموار شود، اعتماد متقابل ‏گسترش یابد تا پیش نهادها روی پیش نهادها ‏عرضه شوند. اروپا، روسیه و چین و جناح های ‏قدرتمندی در امریکا از این نظریه حمایت می ‏کنند. در ایران هم این فکر طرفداران بسیار ‏دارد؛ از جمله در اتحاد جمهوری خواهان ایران ‏که من افتخار عضویت در آن را دارم. این دیدگاه ‏می گوید خصومت میان ایران و امریکا عامل ‏اصلی بحران هسته ای است. صلح میان دو ‏کشور به هیچ وجه نا ممکن نیست مشروط بر ‏این که طرفین برای نشستن پشت میز مذاکره ‏زیاد شرط و شروط نگذارند. فقط طرفین از زبان ‏تهدید و زور اجتناب کرده و باور کنند مذاکره ‏مستقیم تنها راه حل است. ‏
گروه سوم: کسانی هستند که نه می ‏خواهند امریکا به ایران حمله نظامی کند و نه ‏می خواهند بین ایران و امریکا صلح شود. البته ‏در دنیا کمتر صاحب نظری از این جور سیاست ‏ها پیشنهاد می کند. اما در میان ایرانیان این ‏موضع طرفداران معروف دارد؛ مثل شاهزاده رضا ‏پهلوی و آیت الله سید علی خامنه ای.   من اسم ‏این سیاست را گذاشته ام سیاست "نه جنگ و ‏نه صلح". ‏
‏"نه جنگ و نه صلح"  در بیست و هشت ‏سال گذشته سیاست واقعی ایران بوده است. ‏رهبری جمهوری اسلامی همواره نگران بوده ‏است که اگر پای دیپلماسی و مذاکره و صلح با ‏امریکا برود، مقداری زیادی از مشروعیت و ‏موقعیت خود در کشورهای اسلامی به عنوان ‏پرچم دار مبارزه با امریکا و اسرائیل را از دست ‏می دهد و اگر هم برود پای جنگ، حاکمیت و ‏موجودیت نظام را به خطر افکنده است. بخش ‏بزرگی از اپوزیسیون جمهوری اسلامی هم دقیقاٌ ‏همین ارزیابی را دارند. منتها برعکس. آنها هم ‏نگرانند که مبادا حرف زدن و توافق امریکا با ‏ایران به این نظام مشروعیت بدهد و هم مخالفند ‏که امریکا به ایران حمله نظامی بکند. ‏
اما وضعیت نه جنگ نه صلح وضعیت ‏ناپایداری است. اگر این وضعیت رو به صلح یا رو ‏به جنگ برود نیروهایی که طرفدار نه صلح نه ‏جنگ هستند، نمی توانند ثبات موضع خودشان ‏را حفظ کنند. آن ها باید به یک سمت بلغزند. ‏اظهارات آقای رضا پهلوی نشان می دهد اگر ‏مناسبات بین جمهوری اسلامی و امریکا، رو به ‏سمت گشایش پیش برود یعنی دیپلماسی ‏میداندار بشود ایشان خیلی نگران می شود و ‏مخالفت می کند. از نظر من نیرویی که مخالف ‏دیپلماسی باشد حتا اگر با حمله نظامی مخالفت ‏کند نباید آن مخالفت را جدی گرفت. باید ‏مقداری نیازهای تبلیغ سیاسی را با آن ‏درآمیخت. نیروهایی به طور جدی مخالف جنگ ‏هستند که به طور جدی موافق مذاکره و صلح ‏باشند. آنها گشایشی در فضای سیاسی برای ‏گفتگو پیش آید لبخند بر لبانشان ظاهر می ‏شود نه گره بر ابرو. ‏
کسان دیگری هستند که وقتی اخبار حمله ‏به ایران یا نقشه تجزیه آن مطرح می شود ‏مخالفت خود با آن را با تاکید بر عزمشان برای ‏دفاع از میهن اعلام می کنند. آنها در فضایی که ‏گفتگو زمینه برای گسترش پیدا می کند به ‏غرب هشدار می دهند که این ها غیر قابل ‏اعتمادند و یا از غرب انتقاد می کنند مبادا منافع ‏اقتصادی را بر حقوق بشر ترجیح دهند. تا آنجا ‏که من خبر دارم آقای داریوش همایون و برخی ‏از فعالان جبهه ملی چنین طبعی دارند. ‏
اگر اوضاع به طرف بحرانی شدن و جنگ ‏پیش برود من نمی توانم باور کنم که پیوستن ‏به مواضع حکومت جمهوری اسلامی یا حمایت ‏از مواضع امریکا ناشی از دغدغه صلح باشد. من ‏چنین ذات و روحیه ای در هیچ یک از این دو ‏انتخاب نمی بینم. کسی که واقعا طرفدار صلح ‏است سؤالش این نیست که اگر امریکا به ایران ‏حمله کرد من طرف جمهوری اسلامی هستم و ‏یا طرف امریکا. او سؤالش این است که چه می ‏توان کرد که چنین حمله ای صورت نگیرد. در ‏ذات هر ناباوری به امکان حفظ صلح نوعی ‏خشونت باوری نهفته است که من از آن می ‏ترسم. حتی در حادترین وضعیت جنگی هم ‏امکان صلح یک امکان واقعی و مملوس است. ‏
پیوستن صلح دوستان به سپاه و ارتش ‏جمهوری اسلامی در شرایط حدت بحران جان ‏مایه اش یک نوع حس ناسیونالیزم افراطی است ‏و نه دل نگرانی به خاطر جان انسان ها. رفتن به ‏طرف امریکا هم انگیزه اش صلح خواهی و ‏دموکراسی خواهی نیست. زندگی به من یاد داده ‏است که آنها که تکیه شان به قدرت مهاجم بر ‏کشور است درد نخست شان درد کسب هرچه ‏زودتر قدرت است و نه هیچ چیز دیگر. ‏
نیروی پیگیر صلح نیرویی است که در هیچ ‏شرایطی از صلح نومید نیست؛ او حتی در اوج ‏جنگ نیز هر دو طرف را به صلح، به گفتگو، به ‏آتش بس، به امتناع فوری و بدون غیر و شرط از ‏کشتن انسان ها دعوت می کند. ‏
من قانع نیستم که مخالفان مذاکره ایران و ‏امریکا، طرفداران نیروی واقعی ضد جنگ باشند ‏و یا برای آنها جان انسان ها از دفاع از خاک ‏میهن (و یا از کسب قدرت در پرتو جنگ) مهم ‏تر باشد. ‏
آرش: می خواستم نظر شما را که چنین از ‏صلح دفاع می کنید در مورد لبنان بدانم. تجاوز ‏اسرائیل به لبنان و هم زمان با خاک یکسان ‏کردن نوار غزه در فلسطین، سکوت کشورهای ‏اروپایی، همدستی امریکا و انگلیس با اسرائیل، از ‏بین رفتن مردم و کشور لبنان، حمایت بی دریغ ‏جمهوری اسلامی ایران از حزب الله و حماس، دو ‏نیروی ارتجاعی منطقه؛ و دست آخر تقسیم پول ‏زیر عکس خامنه ای...   شما راجع به این حمله ‏و لشگر کشی اسرائیل به لبنان چه نظري داريد؟

نگهدار: خیلی فکر کردم نسبت به این ‏فاجعه. روزهای هجوم اسرائیل به لبنان و تهاجم ‏به نوار غزه برایم واقعاٌ دردناک بود. آرزویم این ‏بود که شورای امنیت به طور یک پارچه خواهان ‏آتش بس فوری می شد. خوب می دیدم که ‏اولمرت محاسبات غلط دارد و بر اساس همین ‏محاسبات حتی خانم رایس را هم عملا فلج ‏کرده و پرزیدنت بوش را هم به پرت و پلا گویی ‏کشانده است. در این وضع انتظار نمی رفت تونی ‏بلیر موضع مستقل بگیرد. اما در سایر کشورها ‏همه معترض به حمله سنگین اسرائیل به لبنان ‏بودند و قطع فوری جنگ را خواستار بودند. در ‏ایران حکومت و بسیاری از مخالفان حملات ‏اسرائیل به لبنان و نوار غزه را محکوم کردند. با ‏این حال گروه هایی از مخالفان جمهوری ‏اسلامی، یا به تلویح یا آشکارا، به محکوم کردن ‏حزب الله و جانبداری از اسرائیل روی آوردند و ‏این بسیار تلخ بود. با این موضع گیری ها دو ‏سؤال کهنه در ذهنم از نو زنده شد: سؤال اول ‏این که مخالفت ما با در آمیزی دین و دولت تا ‏کجا حق دارد جانب گیری ما در بحران های ‏بین المللی را تحت تاثیر قرار دهد؟ سؤال دوم ‏این که آیا سیاست یک جانبه، بیرحمانه و خشن ‏اسرائیل بنیادگرایی اسلامی را تضعیف می کند ‏یا تقویت؟   ‏
در سؤال اول تردید ندارم که اندیشه چپ ‏در ایران اگر با بنیادگرایی اسلامی مواجه نبود، ‏مثل همه جای دنیا با تمام وجدان خویش می ‏فهمید اقدامات حزب الله لبنان به هیچ وجه ‏سیاست اولمرت درکشتار وسیع مردم و تخریب ‏سنگین لبنان را توجیه نمی کند. در مورد سؤال ‏دوم هم بار دیگر ثابت شد که هرچه قدر ‏اسرائیل تعرضی تر حرکت کند نیروهای رادیکال ‏تر را تقویت کرده است.‏
برای این که ما از این منجلاب یا خونریزگاه ‏بدر بیاییم قطعاٌ باید تغییری یا تعدیلی در ‏تصمیم رهبران سیاسی طرفین اتفاق بیافتد. ‏حال این سئوال مطرح می شود که چه کسی ‏باید تعدیل بکند؟ طرف عربی و فلسطینی و ‏اسلامی؟ یا طرف اسرائیلی و امریکایی و غربی؟! ‏کسانی که به صلح می اندیشند حتماٌ برای ‏تغییر، تعدیل یا انعطاف در مواضع یک طرف ‏اولویت قائلند. به زبان دیگر شما اگر بدی ها و ‏تقصیرها را بخواهید تقسیم کنید بیشترش را به ‏اسرائیل و امریکا و متحدان می دهید یا مرکز ‏فشار را می گذارید پشت حزب الله و فلسطین و ‏حماس و ایران و اعراب و اسلام که از مواضع ‏خود عقب بنشینند؟ ‏
به نظر من فشارهایی که در طول دو دهه ی ‏اخیر برای عقب نشاندنِ اعراب، فلسطینی ها، ‏مسلمان ها صورت گرفته و تعدیل هایی که در ‏سیاست این ها بوجود آمده، با عقب نشینی های ‏هم وزن و در خورِ در طرف مقابل همراه نشده و ‏حاصل این عدم تعادل، رشد نیروهای بنیادگرا و ‏رادیکال و اضافه خواه در منطقه بوده است. ‏
بنابراین اگر تعدیلی به طرف صلح قرار بوده ‏در این منطقه شکل بگیرد، این تعدیل سهم ‏بیشترش به نظر من، به سیاست اسرائیل، ‏سیاست شارون، و سیاست امریکا بر می گشت. و ‏چون این تعدیل در حد امکان صورت نگرفته، ‏حاصل اش رشد نوعی رادیکالیزم، نوعی اضافه ‏خواهی، نوعی غیر واقع بینی، رومانتیسیزم ملی ‏گرایانه و یک اتوپی اسلامی بوده است. ‏
اگر از من بپرسید از امروز به بعد راه حل ‏صلح با کدام عقب نشینی باید همراه باشد من ‏سهم بیشتر برای عقب نشینی و انعطاف را به ‏سیاست اولمرت و شارون می دهم و سپس از ‏رهبران فلسطین، لبنان و سایر کشورهای عربی ‏و اسلامی درخواست واکنش متناسب خواهم ‏کرد. فکر می کنم بخش عمده ای از ناظرین و ‏سیاست گذاران در عرصه ی بین المللی با این ‏ازریابی موفق باشند. ‏
اما در ایران، در حالی که حکومت حق و ‏حقوق ناراضیان و مخالفان را رعایت نمی کند اما ‏به سختی از حقوق فلسطینی ها دفاع می کند، ‏رعایت حق  و انصاف در مناقشه اسرائیل و ‏فلسطین، برای مخالفان و ناراضیان از حکومت ‏بسیار سخت است. اگر حکومت ایران یک ‏حکومت دموکراتیکی بود، اگر رفتارش با اقشار ‏اجتماعی ایران رفتاری صمیمانه و اعتماد ‏آمیزبود، آن وقت تردید نداشتم که هیچ ایرانی ‏با وجدان و صلح جویی در انتقاد جدی از رفتار ‏اسرائیل لکنت زبان نمی گرفت. ‏
از پی آمدهای غلبه ی سیاست اقتدارگرایانه ‏و زورگویانه در رابطه با دولت- ملت در ایران، ‏یکی هم گم شدن راه حل صلح خاورمیانه در ‏ذهن بخشی از شهروندان ایران است. این پدیده ‏ای غم انگیز است.‏
آرش ‌: تشکر از شركت شما در  مصاحبه.‏