نامه اي به پرويز شاپور جوان

اسماعيل نوري علاء

 
دوست جوان و عزيزم، از ديرور که نامه نامزدت، ‏فروغ خانم، را به من داده ای که بخوانم و درباره ‏آن اظهار نظر کنم، لحظه ای از فکر کردن درباره ‏تو و همسر آينده ات باز نايستاده ام. وظيفه ای ‏سخت را بر عهده من گذاشته ای که اميدوارم ‏بتوانم از عهده آن برآيم. همينجا بگويم که فروغ ‏خانم تو را زنی دست به قلم و خوشنويس يافته ام ‏که در صورت خواندن و نوشتن بيشتر می تواند به ‏نويسنده يا شاعری درخور توجه بدل شود. ‏اميدوارم که چنين شود اما وظيفه ای که برايم ‏تعيين کرده ای اظهار نظر در مورد توانائی های ‏فروغ خانم نيست بلکه از من خواسته ای که ‏قضاوتم را درباره محتويات نامه و نويسنده آن ‏توضيح دهم.‏
من البته در طی معاشرت هامان دانسته ام که ‏تو اين خانم را بسيار دوست می داری و قرار است ‏با او ازدواج کنی؛ من هم نمی خواهم تو را از اين ‏کار منع کنم اما لازم می دانم تا مطمئن شوم که ‏تو نسبت به برخی مطالبی که از اين نامه بر می ‏آيد آگاهی.‏
می خواهم بکوشم برای تو ـ و خودم ـ توضيح ‏دهم که فروغ خانم تو چگونه شخصيتی است. . ‏نخستين نکته ای که در اين نامه به چشمم می ‏خورد از تضاد عميقی حکايت می کند که در ‏ساختار روانی فروغ خانم تو وجود دارد و به او ‏حالت انسانی دو شخصيته را بخشيده است. به اين ‏چند نکته توجه کن:‏
‏- او از يکسو می گويد که «من فقط حاضرم اوامر ‏تو را اطاعت کنم» اما، از سوی ديگر، سراسر نامه ‏اش را به توضيح «روح گريزان از هر نوع انقیاد»‏ خويش اختصاص می دهد. يا از يکسو می گويد ‏که «من اين زندگی خسته کننده و پر از قيد و ‏بند را دوست ندارم» و ـ البته از ديد خود ـ به ‏تشريح عقايد اگزيستانسياليست ها می پردازد و ‏توضيح می دهد که «تو نمی دانی من چقدر ‏دوست دارم برخلاف مقررات و آداب و رسوم و بر ‏خلاف قانون و افکار و عقايد مردم رفتار کنم» و، از ‏سوی ديگر، می نويسد «آنها (يعنی ‏اگزيستانسياليست ها) به اصول اخلاق و شرافت ‏پشت پا زده اند.» يا افسوس می خورد که «در ‏ميان اين قوم آزاده عصمت و طهارت معنی و ‏مفهومی ندارد.» بنظر من يا يکی از اين دو سخن ‏دروغ است (که شيوه نگارش نامه اين نظر را تأييد ‏نمی کند) و يا نويسنده به دوپارگی عميق روحی ‏دچار است و در نوعی بلاتکليفی و تعليق به سر ‏می برد.‏
اين تضاد لاينحل را در جای ديگری هم می ‏شود ديد، آنجا که از يکسو آرزو می کند شهامت ‏داشته باشد تا «از ميان اين محيط، از ميان اين ‏همه چيزهای مبتذل و عادی، بگريزد» و، از سوی ‏ديگر، مقصد او از اين گريز نه رهائی و آزادی، که ‏فرو نشستن در قفسی ديگر از عاديات است چرا ‏که ـ در همان حال ـ آرزو می کند که: «بگريزم و ‏به آغوش تو پناه آورم.»‏