هفته نامه ي فرياد، اُروميه،سال اول، شماره ی
‏( 13 جمادي الاول 1325/9 ژوئن 1907/ 19 خرداد 1286)‏

سند زير كه نزديك به يك سال پس از كسب مشروطيت در هفته نامه ي فرياد (از نشريات نزديك به فرقه ي ‏اجتماعيون-عاميون «مجاهد») منتشر شد مؤيد اين نكته است كه با تأسيس سازمان هاي «مجاهد» در ايالات و ‏شهرهاي ايران، بويژه در آذربايجان، بسياري عناصر تحت اين نام دست به اقدامات خودسرانه مي زدند، از آن نام ‏سوء استفاده مي كردند، و به حيثيت مجاهدان لطمه وارد مي آوردند. ازين رو، اجتماعيون-عاميون لازم ديد كه ‏افراد و واحد شهري مجاهد تحت كنترل جدي قرار گيرند تا از خود سري ها جلوگيري به عمل آيد. جالب توجه ‏همچنين اشاره به ناداني كساني است كه به نام مجاهد عمل مي كردند كه عواقب اقداماتشان به ضرر جنبش و ‏سازمان تمام مي شد – امري كه در نهضت هاي بعدي ايران هم روي داد و عواقبش به ضرر تمام شد كه از نامشان ‏استفاده مي شد.‏
خ.ش.‏

امروز مسئله «مجاهد» در ايران خصوصاٌ آذربايجان خيلی جالب دقت و حايز اهميت است. اين هيئت های متعدده که در ظرف اين ‏چند ماه اخير تشکيل يافته و [تشکیل] می شوند، از آن راهی که دارای کثرت لازم است که عقلای قوم و رؤسای ملت يک قسمت ‏بزرگ از اوقات گرانبهای خويش را مصروف به وارسی و مدّاقه در انتظام امور فرقه های «مجاهد» فرمايند. جوانب شمالی و جنوبی ‏وطن مقدس ما از نقطه ی نظر (پولتيک) خيلی اهميت را داشته و ما را لازم است که در اين اختلال مملکت، اين دو جانب را در ‏عين بهم خورده گی چونان نگه داريم که در اين چنين زمانی با وجود اختلال کليه امور داخله، دارلشورای ملی ما را که هنوز دست ‏و پای خود را به درست جمع نکرده است، اسباب سئوال و جواب پولتيکی با دول خارجه [ب]خصوص دو همسايه ی جنوب و ‏شمال، که به شدت مراقب حرکات ما هستند، فراهم نيايد.‏
جانب شمال يعنی آذربايجان که نسبتاٌ جنبش و فعاليتش بيشتر از جانب جنوبی است اهميتش هم بيشتر می باشد.‏
بلی، حالت حاليه آذربايجان را خواه اعضای محترم انجمن مقدس ايالتی تبريز، خواه اعضای ساير انجمن های جزو ايالتی که سمت ‏رياست و بزرگی و البته از حيثيت عقل و دانش برتری به ساير اهالی و طبقات دارند، لازم است که در نهايت درجه مراقب و مواظب ‏بوده و نگذارند که اين خطه ي شريفه موازنه ي سياسيه خود را از دست بدهد، که اگر چنانچه، خدای نکرده، اين فکر صورت ‏خارجی پيدا نمايد آن وقت همه ی اين اقدامات و حرکات غيورانه ی آذربايجان، صرف نظر از اين که کليتاٌ بی ثمر خواهد ماند، بلکه ‏به طور مسلم کارها را چنان زير و رو خواهد کرد که به جز از انگشت ندامت در ديده نمودن چيزی عايدمان نگردد؛ آن هم مثل ‏است که پشيمانی در آخر سودی ندارد.‏
پس ای عقلای قوم و ای رؤسای با کياست ملت! چشم و گوش باز کنيد و اين راهی که پيش گرفته ايد چهارجهت آن را نيکو ‏بنگريد! شماراست که خيلی محترزانه راه رويد، و غير از حرکات خويش و اطراف خويش، رفتار و مشوار[؟] سايرين را بايد نگران و ‏مدقٌق باشيد زيرا که اين يک از امور طبيعيه است که امثال آن را در همين عصر اخير، در چندين موقع صحايف تاريخ وضع انظار ‏بشر می نمايد.‏
بكوشيد تا اين که بهانه بدست اجانب ندهيد، وگرنه عوض اين نيك نامی تاريخی که در مقابل گرم خونی و اقدامات جهان پسندانه ‏سزاوار شأن قوم (ترک) احراز نموده ايد، هر قدر که تاريخ پايدار است با لعنت و بدنامی ياد شده و يک ننگ ابدی به جهت اخلاف ‏يادگار خواهيد گذاشت.‏
اگر چنان چه عرايض فرياد را حواله سمع دقت و اعتبار بفرماييد، امروز دوتا وظيفه خيلی مهم و معتنا در پيش داريد که آن دو، ‏ارباب بصيرت را سخت در تشويش و اضطراب می دارد.‏
يکی از آن دو وظيفه: عدم تجاوز به حقوق همسايه های شمال و جنوب مطلقاٌ و علايق آنان، ولو هر قدر جزئی هم باشد.‏
ديگری: کمال دقت در انتظام حرکات فرقه های «مجاهد» و وارسی مدققانه در امورات شان البته مسلم است؛ افراد فرقه های ‏‏«مجاهد» که امروزه با کمال کرميت در هر نقطه آذربايجان تشکيل می يابد، عبارت از گروه جوانان غيور و جسور و کم تجربه است. ‏بلی، بدون انفعال اقرار و اعتراف بايد کرد: ما جاهل هستيم بر غوامض الجاآت عصر حاضر از جهته همان جهالت عموميه خودمان، ‏بصير و دانا نمی باشيم، نه عالِم هستيم و نه عامِل، هم چنين مثل ساير امور درکارها «رووليسيون» نيز کمال بی تجربه گی را داشته، ‏و داريم. اين جوانان غيور که در سايه ی «آزادی» و «مشروطيت» کم کم به ماهيت ظلم و استبداد اطلاع به هم رسانده و درجه ‏شُئامت آن را اندک اندک دانسته، و از بیم آن که مبادا اين فضايح شوم مطرود دوباره عود نمايد، از سر و تن، و مال و عيال خويشتن ‏در گذشته، و دست به دامان قوه ي مبارکه ی باروت می زنند. اگر درست ملاحظه شود، قسم اعظم آنان مطلقاٌ تکاليف خود را نمی ‏دانند. آن ها فقط استناد به سلاح خود نموده، دگر به هيچ وجه مالک نفس و متوجه به حرکات خود نيستند و بلکه از عالم ‏‏«مجاهده» و مسلک عموميه «مجاهدين»، حتی از مسلک خصوصيه ی فرقه ی منسوبه ی خويش، ولو جزئی هم باشد، آگاهی ‏ندارند.‏
ای رؤسای مجاهدين، اين مطالب خيلی اهم است، و بلکه برای شما از ضروريات فوريه است که افراد فرقه هاي خود را سخت ‏وظيفه شناس، مطيع و حرکات آن ها را بسيار با نظم و ترتيب قرار بدهيد.‏
اگر اين ها هدف مقصود خود را ندانند، اگر اين ها مطيع نظامنامه های عالمانه با اساس محکم نگردند، اگر اين ها مطلق[اً] موظف ‏نبوده و در خارج وظايف خويش و دستورالعمل های معقولانه ی مأخوذه از شما اقدامات علاحده نمايند، آن وقت چه عرض کنم؟ ... ‏يک دفعه خواهيد ديد که خودسرانه کاری کرده و نقشی در کار زده اند که هزاران امثال شما رؤسا قوت پيش بندی رفع و دفع آن را ‏نخواهيد داشت.‏
عدم انتظام صحيح دعوت می کند: توليد کدورت و اختلاف در ميانه خودشان، و منجر می شود به خونريزی و عداوت ابدی.‏
وظيفه نشناسی باعث می شود به حرکات خودسرانه و نتايج غير مأموله از قبيل تعرض بی جا به مردم، و منجر می شود به جلب ‏نفرت عموميه در حق کليه ی فرقه های مجاهد. مطيع مطلق نبودن به نظامنامه های خصوصی توليد می کند عدم وصول به مقصد ‏را که علت غايی اين همه سعی و کوشش ما و شماست، ولی آن چه شما در حاليه لازم و تا يک درجه از آن چه در فوق ذکر شد سد ‏راه تواند کرد، همانا دو چيز است: مرامنامه ی صحيح، نظامنامه ي صحيح، بسط اين دو چيز را هم البته می دانيد. از اين اجتماع و ‏اتفاق که (البته داير به مصالح عباد و رفاه و آسايش برادران دينی و نوعی خودتان است) مسلم است که يك مقصودی داريد که می ‏خواهيد به قوت همدستی اتحاد از پيش ببريد، همان مقصود خود را بالأطراف می نويسید و عموم افراد فرقه خود را نشان می دهید، ‏و آنان هم خود را مرد فرد موظف به اجرای آن می دانند. همان نوشته ي شما می شود (مرامنامه ی) شما.‏
و به جهت وصول بدان مقصد ترتيبات چند ميدهيد؛ مثلاٌ، اين طور بايد ذکر کرد و از اين راه بايد رفت و آن را نيز بر فصولی چند ‏قسمت نموده، باز در کاغذی علاحده نوشته و به افراد خويش ارائه می کنيد؛ و آنان هم به فصول مذکوره عرض اطاعت می نمايند، ‏اين هم می شود (نظامنامۀ) شما. و به جهت نوشتن اين دو بايد به شور و آراء مردمان عامل و تجربه کار اين گونه چيزها مراجعت ‏نموده، و با تصادم افکار عقلاء، با خيلی دقت و موشکافی و با تشکيل مجالس شورای مخصوص متعدد بنويسيد، و یا اين که از روی ‏‏«مرامنامه» و «نظامنامه» های «مجاهدين» قفقازی و غيره هم بردارید که مستند به اصول و فصول متينه بوده باشد.‏
م . غ.‏