header image
 
فهرست وقایع انقلاب مشروطیت چاپ
باقر مؤمنی   
رفتن به
فهرست وقایع انقلاب مشروطیت
صفحه 2
صفحه 3
صفحه 4

23 آذر- 9 ذیقعده: نخستین تعرض همه جانبه ی محمد علی شاه علیه مشروطیت به صورت حمله ی عده ای بسرگردگی دو نفر از سردمداران شناخته شده ی ضد مشروطه به ساختمان مجلس شورا و مسجد سپهسالار تظاهر کرد و در اثر زد و خوردشان با طرفداران مسلح مشروطه عده ی زیادی کشته و زخمی شدند؛ و بدنبال توقیف دو برادر احتشام السلطنه به دستور محمد علی شاه رئیس مجلس شورا، ناصرالملک نخست وزیر و وزیران او به دربار احضار شدند. در آن جا بدستور محمد علی شاه به گردن نخست وزیر زنجیر انداختند و او را کتک زدند و همه ی اعضای دولت را نیز همراه با او توقیف کردند.

30آذر- 16 ذیقعده: توطئه ی کودتا در اثر مقاومت انجمن ها و دیگر محافل مشروطه خواه عقیم ماند و پس از مذاکره میان مجلس و دولتی که از جانب شاه تعیین شد، نظام السلطنه رئیس الوزرای جدید همراه با یک جلد قرآن، که به سوگند وفاداری محمد علی شاه به «اساس مشروطیت و قانون اساسی» و «حمایت و رعایت» آن از جانب او مهر و امضاء شده بود، به مجلس آمد و دولت خود را معرفی کرد.

6 دی- 22 ذیقعده: علمای سه گانه ی نجف، میرزا حسین حاجی میرزا خلیل، محمد کاظم خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی در فتوایی، که بعنوان حجت الاسلام سید عبدالله بهبهانی و سید محمد طباطبایی و علمای دیگر هوادار مشروطه فرستاده شده بود فتوا دادند که «چون [شیخ فضل الله] نوری مخل آسایش و مفسد است تصرٌفش در کلیه ی امور حرام است

9 اسفند- 25 محرم 1326: ساعت 3 و 15 دقیقه بعد از ظهر امروز یک بمب به سوی کالسکه ی محمد علی شاه پرتاب شد که در اثر آن چند نفر کشته شدند اما خود شاه به سلامت از خطر جست. بدنبال این حادثه عده ای از انقلابیون سوسیال دموکرات، از جمله حیدرعمواوغلی، دستگیر شدند که پس از حدود یک ماه، در اثر اجتماعات و اعتراضات انجمن ها و مردم، دولت آنان را آزاد ساخت.

10 فروردین 1287- 27 صفر 1326: احتشام السلطنه رئیس مجلس، که علناً سید عبدالله بهبهانی را به رشوه خواری متهم کرده بود، زیر فشار گروهی از مجلسیان به رهبری سید عبدالله، ناگزیر به استعفا شد.

22 اردیبهشت، 11 ربیع الثانی: حسینقلی خان نظام السلطنه از ریاست وزرا کناره گرفت و فردای این روز میرزا احمد مشیرالسلطنه از طرف محمد علی شاه بجای او منصوب شد.

13 خرداد، 3 جمادی الاول: محمد علی شاه بر اثر اعتراضات و زیر فشار مجلس شورا و انجمن ها امیر بهادر جنگ، شاپشال و چند تن دیگر از مستبدان سرسخت را از دربار اخراج کرد؛ و امیر بهادر به سفارت روس پناه برد.

14 خرداد، 4 جمادی الاول: شاه به بهانه ی گرمی هوای تهران ستاد کار خود را به باغشاه منتقل کرد. تهران در واقع حالت جنگی به خود گرفت و عده ای از مجاهدین مسلح برای دفاع از مجلس شورا به حالت آماده باش در مسجد سپهسالار مستقر شدند.

15 خرداد، 5 جمادی الاول: محمد علی شاه عده ای از رجال و دوازده تن نماینده ی مجلس را، که برای مذاکره با او انتخاب شده و به باغشاه رفته بودند، بازداشت کرد.

16 دخرداد، 6 جمادی الاول: نیروهای محمد علی شاه پستخانه و تلگرافخانه را اشغال کردند و به منظور قطع ارتباط آزادیخواهان تهران و مجلس شورا با شهرستان ها، تمام سیم های تلگراف، حتی سیم کمپانی انگلیسی را نیز، قطع کردند.

17 خرداد، 7 جمادی الاول: کابینه ی جدید به ریاست مشیرالسلطنه و شش وزیر دیگر به مجلس معرفی شدند.

22 خرداد، 12 جمادی الاول: انجمن ولایتی فارس طی تلگرافی خلع محمد علی شاه را خواستار شد. و مجاهدان مسلح در شهر تبریز به تظاهرات پرداختند.

23 خرداد، 13 جمادی الاول: مجلس شورا بدنبال تهدید شاه مبنی بر به توپ بستن مجلس، انجمن ها را وادار کرد که مسجد سپهسالار را ترک کنند.

27 خرداد، 17 جمادی الاول: در شهرهای کرمان و اصفهان مردم علیه دولت مرکزی قیام کردند.

30 خرداد، 20 جمادی الاول: در تهران بازار تعطیل شد و کسبه و تجار به همراه انجمن ها در مدرسه ی سپهسالار و اطراف مجلس اجتماع کردند، و در مجلس شورا علیه خودکامگی سخنرانی هائی صورت گرفت.

اول تیر، 22 جمادی الاول: محمد علی شاه طی تلگرافی به تمام والیان و حاکمان، مجلس را خلاف مشروطیت خواند و تهدید کرد که «هر کس من بعد از فرمایشات ما عدول کند مورد تنبیه و سیاست سخت قرار خواهد گرفت».

2 تیر، 23 جمادی الاول: امیر بهادر به سمت وزیر جنگ تعیین شد. دسته های قزاقِ سوار و پیاده بفرماندهی صاحبمنصبان روس مدرسه ی سپهسالار و مجلس را محاصره کردند. قزاق ها تسلیم هشت تن از افرادی را که در مسجد بودند خواستار شدند ولی چون جمعیت از قبول این فرمان سرباز زد تیراندازی متقابل میان دو طرف صورت گرفت. هنگام ظهر نیروی قزاق مجلس را به توپ بست. گفته شده که در این روز سیصد تن کشته و پانصد نفر زخمی شدند. قزاق ها بدنبال نمایندگان، که به خانه های اطراف و پارک امین الدوله پناه برده بودند این مکان ها را مورد حمله قرار دادند. در اثر این تیراندازی ها حاج ابراهیم آقا نماینده ی آذربایجان کشته شد. عده ای از جمله سید محمد طبا طبایی و سید عبدالله بهبهانی، دستگیر شدند

3 تیر، 24 جمادی الاول:  بعضی از نمایندگان مجلس مانند تقی زاده و یک وکیل دیگر، هم چنین پنج  روزنامه نگار، از جمله علی اکبر دهخدا، به سفارت انگلیس پناه بردند.

در تهران حکومت نظامی برقرار و کلنل لیاخف فرمانده بریگاد مرکزی قزاق، حاکم نظامی تهران شد. قریب سی تن از سران مشروطه خواهان که غالب آن ها عضو انجمن ها و روزنامه نگار هستند، دستگیر شدند.

میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل، سلطان العلما، مدیر روزنامه ی روح القدس، قاضی ارداقی و ملک المتکلمین در باغشاه اعدام می شوند.

4 تیر، 25 جمادی الاول: علاوه بر متحصنین قبلی در سفارت انگلیس، عده ای دیگر نیز در آن جا پناهنده شدند که تعداد آن ها، علیرغم محاصره ی سفارت بوسیله ی نیروهای دولتی، روزبروز زیادتر می شود. از وزارت خارجه ی انگلیس به وزیر مختار دستور داده می شود که اولاً از محمد علی شاه خواسته شود که فوراً نیروهای خود را از اطراف سفارت فرابخواند؛ ثانیاً تا وقتی دولت در مورد محاکمه ی قانونی متحصنین یا اجازه ی خروج آن ها از مرز تضمین کافی نداده از تسلیم آن ها خودداری ورزد؛ که طبق این دستور هم عمل می شود. از سوی دیگر گزارش وزیر مختار انگلیس به وزارت خارجه حاکی است که «جمعیت مشروطه خواهان ما را متهم می کنند که آن ها را رها ساخته ایم و عقیده ی عموم بر اینست که کودتای شاه با موافقت و حمایت روسیه و رضایت اکراه آمیز ما صورت گرفته است».(4)

وزیر خارجه ی انگلیس در یک یادداشت سری از وزیر مختار خود در تهران برای اشغال یکی از بنادر جنوب  استمزاج می کند.

4 تیر، 25 جمادی الاول: جنبش مشروطه خواهی پس از یک دوره ی طولانی مبارزه ی مسالمت آمیز پایان می یابد و مبارزه ی مسلحانه ناگزیر در بسیاری از نقاط ایران آغاز می شود:

در تبریز زد و خورد میان نیروهای دولتی و مجاهدان، که قبلاً آغاز شده بود گسترش پیدا می کند و منجر به آن می شود که ستارخان و باقرخان در رأس مجاهدان قرار گیرند.

در گیلان، که از پیش هیجان و جنبش عمومی اوج گرفته بوده مخالفان محمد علی شاه به همراه عده ای از مجاهدان قفقاز بفرماندهی یپرم خان مسلح و مجهز می شوند.

در شهرهای کازرون و لار و میناب نیروهای خیابانی میان مشروطه خواهان و نیروهای دولتی آغاز می شود که سرانجام به پیروزی مجاهدان بیانجامد.

5 تیر،  26 جمادی الاول: محمد علی شاه طی اعلانی انحلال مجلس را اعلام کرد و در عین حال قول داد که انتخابات جدید مجلس شورا، همراه با تشکیل مجلس سنا، تا سه ماه دیگر صورت خواهد گرفت. در همین روز رئیس مجلس و یک وکیل دیگر در سفارت فرانسه متحصن شدند. وزیر مالیه و خانواده ی او به سفارت ایتالیا پناه بردند.

6 تیر، 27 جمادی الاول: دو آگهی به امضای شاه منتشر شد که یکی شامل اعلان عفو عمومی و دیگری فرمان اعلام حکومت نظامی در همه ی شهرهای ایران بود.

7 تیر، 28 جمادی الاول: وزیر مختار انگلیس در پاسخ استمزاج وزارت خارجه ی متبوعش بندر بوشهر را برای اشغال مناسب تشخیص می دهد. اما در عین حال هشدار می دهد که این کار تظاهر به حمایت از مشروطه خواهان خواهد بود.

دریاداری انگلیس طی فرمانی به فرماندهی کل ناوگان هند شرقی فرمان آماده باش می دهد که در صورت لزوم این بندر را اشغال کند.

8 تیر، 29 جمادی الاول: وزارت خارجه ی انگلیس وزارت خارجه ی روسیه را تهدید می کند که در صورت ادامه ی محاصره ی سفارت این کشور در تهران بوسیله ی قزاقان تحت فرماندهی کلنل لیاخوف دولت انگلیس برای دفاع از حقوق خود «در جنوب ایران اقدامی بعمل می آورد»(5) و به وزیر مختار خود در ایران دستور می دهد به شاه اخطار کند که «اگر التزام خود را مبنی بر تأمین جانِ بست نشینان کاملاً طابق النٌعل بالفعل مراعات ننماید نتایج آن بی اندازه وخیم خواهد بود»(6) بدنبال این تهدیدها محاصره ی سفارت برداشته می شود.

9 شهریور، 4 شعبان: وزیر مختار انگلیس تعداد افراد مسلح مشروطه خواهان را در تبریز ده هزار نفر گزارش می دهد.

25 مهر، 22 رمضان: 300 الی 500 تن از انقلابیون قفقاز به نفرات ستارخان می پیوندند.

24 آبان، 21 شوال: نیروهای مسلح مشروطه خواهِ تبریز، مراغه را تصرف می کنند ولی در 8 آذر ماه برابر با 5 ذیقعده به تبریز باز می گردند.

اول آذر، 28 شوال: بُناب در ساحل شرقی دریاچه ارومیه به تصرف مشروطه خواهان در میآید.


« مطلب قبلی   مطلب بعدی »
درباره آرش

مدیر مسئول و سردبیر:
پرویز قلیچ خانی
دبیر تحریریه:
نجمه موسوی

آرش نشریه ای است فرهنگی, سیاسی و اجتماعی که از بهمن ماه ۱۳۶۹ (فوریه ۱۹۹۱) در فرانسه منتشر میشود.

خبرنامه آرش
با عضویت درخبرنامه آرش از آخرین اخبار سایت بوسیله ایمیل مطلع شوید.
نام

آدرس ايميل
پیوست
انصراف
کمک مالی به آرش

کمکهای مالی شما ادامه فعالیت آرش را میسر میسازد.

Donate Once Monthly

Currency

Amount

Currency

Amount

Official PayPal Seal
© ArashMag.com, All Rights Reserved.