بزرگداشت حامد شهیدیان  ‏
برنامه صبح روز اول کنفرانس به بزرگداشت حامد ‏شهیدیان جامعه شناس و متفکری که در سال ‏گذشته از میان ما رفت اختصاص داشت. ‏
نمایش ویدئوئی- کار شهرزاد ارشدی و جواد ‏صاحبی -  فرازهائی از سخنرانی حامد شهیدیان را ‏که در دهمین کنفرانس بنیاد در مونترال (1999) ‏برگزار شده بود، زنده کرد. سپس: ‏
نگار آزموده، دوست و همراه 4 سال آخر زندگی ‏حامد شهیدیان درین بخش خاطرات خود را از ‏حامد با حضار درمیان گذاشت. تجربه زندگی ‏چهارساله نگار با حامد شهیدیان نشانگر این بود ‏که حامد آنچه را آموخته بود و اعتقاد داشت در ‏زندگی فردی خود بکار می برد. ‏
موریس کَپیتورن(‏Maurice Capithorne‏ ) دوست ‏نزدیک و خانوادگی حامد که سال ها نماینده ‏مخصوص کمیسیون حقوق بشر در رابطه با ایران ‏بوده، در سخنان خود گفت: اولین بار 10 سال ‏پیش که در شهر ‏Seattle‏ در کنفرانس بنیاد ‏پژوهشها شرکت کردم با زنده یاد پروانه فروهر ‏آشنا شده و در سفری که به ایران داشتم در خانه ‏فروهرها از من پذیرائی شد. خانه ای که ‏دیوارهایش با عکس های مصدق تزئین شده بود. ‏وی گفت: «دعوت شده ام که چند کلمه ای ‏درمورد حامد شهیدیان دوست عزیزم بگویم، اما ‏چگونه می شود در چند کلمه مردی بزرگ چون ‏حامد را معرفی کرد. حامد یکی از کسانی بود که ‏همواره از ریشه اش دفاع می کرد و همیشه به یاد ‏زادگاهش مازندران بود». وی در پایان بیتی از ‏محمد عزالی خواند و گفت که این براستی توصیف ‏حامد شهیدیان است. ‏
شهرزاد مجاب، محقق و پژوهشگر دانشگاه ‏تورنتو، در زمینه های آموزش سیاسی و روش ‏تدریس فمینیسم،زنان مهاجر و آموزش زنان و ‏دولت، گلوبالیزاسیون و شهروندی، زنان و جنگ، ‏خشونت و آموزش، ضمن گرامی داشت یاد همگار ‏پژوهش گر خود حامد شهیدیان، به بررسی ‏‏«فمینیسم، سکولاریسم و مدرنیته» در آثار حامد ‏شهیدیان پرداخت. ‏
شهرزاد با اشاره به مباحثی که در درون جنبش ‏فمینیستی ، موجب سردرگمی و درجا زدن این ‏مبارزه شده، (بحث هائی ازقبیل: تضاد اسلام و ‏فمینیسم، سازگاری اسلام و فمینیسم، نداشتن ‏تعبیر زنورانه از شریعت، هویت زن ایرانی ویا ‏اینکه هویت زن ایران با اسلام گره خورده) معتقد ‏است که اینگونه مباحثات مسأله جنبش زنان ‏ایران نیست؛ بلکه، برنامه سازش زنان با ‏مردسالاریست. ‏
وی گفت که حامد شهیدیان بجای سازش، ‏گسست از این نظام را میخواست و چکیده کار ‏حامد مبارزه با پروژه آکادمیکِِ سازش زنان بود. ‏
شهرزاد با اشاره به همزمانی مرگ پروین پایدار ‏با حامد، ضمن اشاره به اینکه این دو نفر، همه ‏زندگی خود را صرف مبارزه با نظام ستمگرانه ‏مردسالاری کردند، گفت: «هاله افشار در مورد ‏پروین می گوید: پروین مصمم بود فمینیسم را با ‏اسلام ترکیب کند. پروین پایدار اولین فمینیست ‏سکولار ایرانی بود که زندگی خود را وقف این ‏پروژه کرد». شهرزاد افزود که حامد معتقد بود ‏رهائی زن در چهارچوب روابط جنسی مبنی بر ‏دین میسر نیست. به عبارت دیگر سعی حامد در ‏گسست فمینیسم از اسلام بود. ‏
وی در بخشی از سخنانش اظهار داشت که در ‏شرایطی که روشنفکران دینی خواست جدائی ‏دین از دولت را مطرح می کنند برخی فمینیست ‏های سکولار مقدرات زنان را به اسلام و دین گره ‏می زنند و در شرایطی که روشنفکران دینی ‏خواهان دین بدون روحانیت هستند برخی ‏فمینیست های سکولار از حق زنان برای مجتهد ‏شدن دفاع می کنند.‏
او گفت که هدف وی از بررسی آثار حامد ‏شهیدیان، شناخت درک او از آینده است. وی ‏افزود که حامد معتقد بود که «به محدودیت ها ‏نباید اندیشید، نباید به بندهائی که ما را در قفس ‏نگه داشته بپردازیم بلکه به دشواریهائی باید ‏پرداخت که برای پریدن از قفس باید بر آنها چیره ‏شد». او معتقد به مداخله آگاهانه در وضع موجود ‏بود.‏
‏ شهرزاد مجاب افزود که برای پایان دادن به ‏اسارت زنان و رسیدن به رهائی به بیان حامد  :‏
‏«باید بلند پرواز کنیم». ‏
وی سپس با اشاره به کشاکش مدرنیته و سنت ‏گرائی و همزمانی مبارزات برابری طلبانه زنان ‏گفت که این مبارزات تنها کنترل مردسالاری را ‏محدود کرده است و این کنترل را از حوزه ‏خصوصی (خانه) به حوزه عمومی کشانده است. ‏وی گفت که حامد معتقد بود که هدف ‏فمینیست های اسلامی مدرن کردن و تغییر ‏دادن چهره مردسالاری ایرانی است و تحقق ‏بخشیدن به پروژه مدرنیسم، مستلزم آزادی از ‏قبدوبند اندیشه و زبان و عمل است. حامد با ‏اعتقاد به اینکه سلطه ولایت فقیه و حتی سلطه ‏دین بر انسان سرنوشت محتوم ما نیست، ره یافت ‏های سکولار و اسلام را نقد کرد و تأکید داشت ‏که اگر به قدرت رسیدن جمهوری اسلامی، ‏شکست مدرنیست ها محسوب میشد اما بسیاری ‏از پیامدهای مدرنیسم به حیاتشان ادامه داده اند ‏و تضادهائی را دامن زده اند که حل آن در ‏چهارچوب جمهوری اسلامی میسر نیست. ‏
او  افزود که حامد شهیدیان اگرچه دو سیستم ‏میرنده ی سنت و ساختار نوین مدرنیسم را ‏پدرسالار می داند ولی برای چگونگیِ ساختنِ ‏آینده، رهنمودی نمیدهد؛ اما از بررسی آثارش ‏می توان برداشت کرد که وی نگاهش به ‏سوسیالیسم رهائی بخشی است که هم فمینیست ‏و هم ضد راسیست باشد. ‏
حامد همانند خانم هایده مغیثی سیاست ‏جنسیتی سازمانها و احزاب کمونیست و ‏سوسیالیست را به نقد کشیده است. حامد ضمن ‏نقد مارکسیسم به درک محدود و مکانیکی ‏سازمانهای کمونیستی از تئوری مارکسیستی ‏اشاره می کرد.‏
‏ شهرزاد مجاب در ادامه سخنانش افزود که ‏آلترناتیو بسیاری از منتقدین چپ و سکولار ‏غیرمارکسیست که پروژه جدائی دین از دولت، ‏رفرم قانون، پلورالیسم سیاسی و فرهنگی، ‏گسترش جامعه مدنی و تعدد احزاب دولتی و ‏غیردولتی زنان را پیشنهاد می کنند، از چارچوب ‏یک فمینیسم لیبرال پا فراتر نمی گذارد. وی ‏معتقد است که رفورماسیون نتوانسته است مانع ‏دخالت دین در زندگی اش بشود. ‏
او با بررسی دورانی که حامد در آن میزیست و ‏همزمانی این دوران با سقوط بلوک شرق و ‏برافتادن سرمایه داری دولتی و مسلح شدن ‏نیروهای بنیادگرا به تئوری حکومت اسلامی و هم ‏چنین موج ضدکمونیستی، اظهار داشت که این ‏شرایط و چالش های آن بر کار حامد اثر گذاشت ‏ولی وی مرعوب سیاست سازشگرایانه تئوری های ‏پسامدرنی، پساساختگرائی، نسبیت گرائی ‏فرهنگی و سیاست هویت که به تقدس تعلقات ‏دینی، قومی، ملی، نژادی و قبیله ای می ‏پرداختند نشد. «چشم اندازی که حامد تریسم ‏کرده چشم انداز رهائی زن ایرانی از اسارت قرون ‏و اعصار است که از دید جریان های پسا هنوز ‏یک روایت بزرگ است». وی افزود که رهائی زنان ‏مستلزم نفی مردسالاریست و با انتقاد از جنبش ‏کمونیستی ایران و ناتوانی آن برای مبارزه با ‏مردسالاری، مدعی شد که «بی اطلاعی و حتی ‏مقاومت در برابر تئوری فمینیستی یکی از ‏مشخصات جنبش کمونیستی است و عدم درک ‏درست از تئوری فمینیستی بیش از هر چیز ناشی ‏از عدم درک درست از مارکسیسم است».‏
‏ شهرزاد مجاب سخنان خود را با این جمله ‏خاتمه داد که: «درمبارزه پیچیده زنان، جای ‏حامد بسیار خالیست و حامد همچنان با همه ما ‏خواهد بود. یادش گرامی باد». ‏

در بعد از ظهر روز اول، خانم ها: ژانت آفاری با ‏عنوان «سه تغییر الگویی در گفتمان های ‏مربوط به مدرنیت: عدالت، طهارت و ‏جنسیت» و منگل بیات به زبان انگلیسی با ‏عنوانِ «نگاه دیگری به نقش زنان در انقلاب ‏مشروطیت» به سخنرانی پرداختند. سپس خانم ‏هایده مغیثی سخنرانی خود را با عنوان «از گام ‏های محتاطانه تا گام های ناموزون، به گام ‏های سنجیده: یک قرن مبارزه زنان ایران» ‏برگزار .‏
خانم هایده مغیثی استاد جامعه شناس و ‏پژوهش های زنان از دانشگاه یورک ‏‎(York)‎‏ ‏ایالت انتاریوی کانادا، در گفتار خود «از گامهای ‏محتاطانه تا گامهای ناموزون به گامهای سنجیده: ‏یک قرن مبارزه زنان ایران»، به مسائل و بغرنجی ‏های فمینیسم سکولار پرداخت و از این که جستار ‏مورد بررسی هفدهمین کنفرانس سالانه بنیاد ‏پژوهشهای زنان ایران «فمینیسم سکولار» ‏گزینش شده است ابراز خرسندی نمود. ‏
وی در فراز آغازین گفتارش به رشد و گسترش ‏بنیادگرائی مذهبی- اسلامی در ایران و سایر ‏کشورهای اسلامی اشاره کرد و پی آمدهای ‏ناگواری همانند فساد، فحشا و سایر بدبختی ها و ‏تیره روزی ها را به رژیم های اسلامی این جوامع ‏نسبت داد. ‏
مغیثی هم چنین به کارنامه درخشان صدساله ی ‏زنان ایران نگرشی داشت و مبارزات زنان جهت ‏دستیابی به حقوق برابر شهروندی را ستود. ‏
او از دیگر سوی «جمهوری اسلامی ایران» را ‏بعنوان رژیمی قدرتمند که در شرایط کنونی ‏موجبات رشد و کمک رسانی به بنیادگرائی ‏اسلامی در کل منطقه را در اهداف تاکتیکی و ‏استراتژی خود دارد، مشخص کرده و امکان ‏جایگزینی آن را با یک دولت دمکراتیک سکولار ‏در کوتاه مدت غیرممکن ارزیابی نمود. ‏
هایده هم چنین به مشخصات شرایط کنونی ‏ایران پرداخت و ابراز داشت در شرایطی که تمامی ‏امکانات و ابزارهای موجود در کشور دراختیار ‏حکومتگران اسلامی است، آیا طرح خواسته ی ‏سکولارسیم، واقع بینانه وامکان پذیر است یا ‏خیر؟! ‏
هم چنین با طرح پرسشی که آیا منظور از ‏سکولاریسم دین زدائی از جامعه و افراد است یا ‏دین زدائی از حاکمیت سیاسی، به تفاوت های آنها ‏اشاره نمود.‏
وی سخن خود را با تعریفی از سکولاریسم چنین ‏پی گرفت: ‏
‏«سکولاریسم بعنوان یک مفهوم و نیز یک ‏ایدئولوژی سیاسی عبارت است از توافق یک ‏جامعه به این که زندگی سیاسی و قوانین و ‏مقررات حقوقی و اداری جامعه از احکام و دُگم ‏های مذهبی آزاد شده و قوانین اجرائی و مدنی ‏شمول همگانی داشته باشد. بعضی ها این توافق ‏ها را وظیفة مدنی و عقلی، ‏‎“The Duty of ‎Civility”‎، نامیده اند». ‏
هایده مغیثی در بخش دیگری تأکید کرد که ‏مبارزات ما باید جهت جدائی دین از دولت باشد ‏نه دین زدائی از جامعه و شهروندان آن. ‏
او در فرازی دیگر از گفتارش به تجربه های ‏سکولار الجزایر و ترکیه اشاره نمود و خواهان ‏بررسی دقیق آنها شد. ‏
وی در فراز پایانی گفتارش بیان داشت که ایجاد ‏دولت دمکراتیک و سکولار برای زنان و اقلیت های ‏جامعه زمینه های مناسبی را فراهم مینماید تا ‏خواسته های خود را طرح و برای دستیابی به آنها ‏کوشش نمایند. و نیز ابراز داشت که نسخه یا ‏رهنمود مشخصی را هم برای دیگران در چنته ‏خود ندارد. ‏
و سرانجام با ارائة دو پرسش زیر سخن خود را به ‏پایان برد. ‏
پرسش یکم: آیا تشکیل یک دولت دمکراتیک ‏سکولار بدون استقرار یک نظام دمکراتیک امکان ‏پذیر است؟ ‏
پرسش دوم: آیا دولت دمکراتیک و سکولار از ‏طریق رفرم تشکیل می شود و یا در فرآیند انقلاب ‏رخ مینماید. و اگر از راه رفرم مسئله پی گیری ‏شود چه تضمینی برای تحقق آن وجود دارد؟ ویا ‏اگر از راه انقلاب است چگونه میتوانیم از امکان ‏پیدایش استبداد و دیکتاتوری جلوگیری نمائیم.‏