سال‌هاست كه عليرغم تلاش رژيم جمهوري اسلامي و كاربدستان‌اش‌ براي فراموشي جنايت هولناك سال 67‌، هر سالهِ يادبودهايي از طرف ايرانيان تبعيدي در سراسر جهان برگذار مي‌شود. همبستگي ايرانيان براي فراموش نشدن اين جنايت ضد بشري‌، با خانواده‌هاي اين جان‌باختگان در ايران‌، خاري است بر چشم عاملان و آمران اين جنايت‌ها. جناياتي كه از فرداي انقلاب و با توافق اكثريت سردمداران رژيم‌اسلامي‌، آزادي‌خواهان و مبارزان عدالت اجتماعي‌، تيرباران و سربه‌دار شدند.
امسال نيز در بيشتر كشورهاي اروپا و امريكا از جمله‌، پاريس‌، برلين‌، كلن‌، فرانكفورت‌، هايدلبرگ‌، آخن‌، دورتمند‌، برمن‌، استكهلم‌. لندن‌، آمستردام و اكثر شهرهاي آمريكا و كانادا‌، مراسم يابود اين عزيزان برگزار شده است‌. آن‌چه در زير مي‌خوانيد گزارش كوتاهي است از برخي يادبودها كه به دست ما رسيده است‌.
                                                                                                       آرش

شهر كمپبلِ كاليفرنياي شمالي
مراسم يادبود خاطره عزيزان جان باخته در زندان‌هاي رژيم اسلامي ايران در تاريخ 18 سپتامبر 2004، در شهر كمپبل كاليفرنياي شمالي، با پخش فيلمي از دلناز آبادي به نام «‌گلزار خاوران‌» آغاز شد. اين فيلم با تلفيق بسيار زيبايي از تصوير‌، شعر- آخر بازي – شاملو‌، موسيقي و متن منسجم، تأثير زيادي روي شركت‌كنندگان گذاشت‌. اين فيلم روايتي است از جنايت هولناك رژيم جمهوري اسلامي ايران در تابستان 67، كه عزيزترين آزادي‌خواهان كشورمان به فرمان رهبر انقلاب اسلامي ايران، سربه‌دار شدند‌. اين فيلم شرح كوتاهي است از «كورستان خاوران‌»، كه صدها تن از فعالين چپ در گورهاي دسته‌جمعي آن دفن شده‌اند‌.
در پايان اين فيلم، در تاريك روشناي سالن‌، صداي «شيرين مهربد» كه خود از زندانيان سال‌هاي 60 بوده است حاضران را به خود آورد‌. او با صداي پر شور خود، رؤياهاي يك زنداني را در يك شب مهتابي بازخواند‌.
مهناز اميري‌، مجري برنامه كه او نيز از زندانيان دهه 60 است با اعلام برنامه از بازماندگان اعدام شدگان 67 خواست كه اگر شعري از آن دوران به خاطر دارند براي خواندن آن به روي صحنه بروند‌.
آن‌گاه منيره برادران زنداني سياسي پيشين و نويسنده‌كتاب‌هاي «‌حقيقت ساده‌» و «‌روان شناسي شكنجه‌» گفتار خود را با عنوان «‌كشتار سال 67‌، جنايت عليه بشريت‌» به ياد خاوران آغاز كرد‌.
سخنران دوم برنامه‌، ليلا كاظمي پويا‌ بود كه سخنان خود را با عنوان «‌يادمان قتل عام زندانيان سياسي سال 67 را به كارزاري عليه هرگونه شكنجه و اعدام تبديل كنيم‌» آغاز كرد‌.
در پايان اين برنامه نمايش فيلم كوتاهي بود از مسعود رئوف.

شهر واشنگتن دي سي
برنامه اي از طرف ”اتحاد چپ ايرانيان واشنگتن” و جمعي از زندانيان سياسي سابق و خانواده هاي قربانيان كشتار 67 در روز 26 سپتامبر 2004 در شهر واشنگتن برگذار شد. سخنران برنامه منيره برادران بود كه ضمن سخنانش به بررسي دلائل حقوقي كه قتل عام زندانيان را در سال 67 را در زمره جنايات عليه بشريت مي داند، پرداخت.
اين مراسم با برنامه هاي هنري جالبي همراه بود. حسين افصحي دو قطعه نمايشي را به اجرا درآورد كه موضوع آنها را زندان و خاوران تشكيل مي داد. برنامه با رقص تاثرانگيز اذان شاهرخ مشكين قلم آغاز و با رقص زيباي ديگري، كه آهنگي از شجريان آن را همراهي مي كرد، پايان يافت.
مجري برنامه سارا آزاد از ”اتحاد چپ ايرانيان واشنگتن” بود كه با نقل تاريخچه اي كوتاه از فاجعه 67 برنامه را شروع كرد و ضمن سخنانش خواستار لغو شكنجه و مجازات اعدام شد. تنوع و تعداد شركت كنندگان نكته جالب برنامه بود.

شهر كپنهاگِ دانمارک
در سپتامبر 2003، "سمينار بين¬المللي همبستگي با زندانيان سياسي" که از سوي International Forum در شهر کپنهاگ پايتخت دانمارک برگزار شد. نمايندگاني از جنبش فلسطين (الدمير)، ترکيه (تياد) و ايران (گفتگوهاي زندان) حضور داشتند. اين جلسه که با برگزاري نمايش عکس، فيلم و سخنراني برگزار شد، مورد توجه نشريات مترقي دانمارک قرار گرفت. درطي سخنراني¬ها، به توضيح وضعيت زندانيان سياسي در کشورهاي پرداخته شد و راه¬هاي تماس¬هاي بيشتر براي همکاري¬هاي وسيع¬تر بررسي شد. خصيصه جلسه دانمارک در اين بود که درست در روزهاي پيش از حمله دولت آمريکا به عراق بود، و با توجه وضعيت ويژه ايران، موضع زندانيان سياسي ايران درباره حمله احتمالي آمريکا به ايران، پس از سرنگوني صدام حسين در عراق بود. فرموله کردن موضع مستقل اپوزيسيون پيشرو ايران در مخالفت با حمله آمريکا به عراق و کشورهاي موسوم به "محور اهريمني" از سويي و افشاي رژيم¬هاي ارتجاعي و ضدبشري نظير جمهوري اسلامي ايران و رژيم بعث عراق، در نقطه مرکزي مباحثات اين جلسه بود. به ويژه تاکيد براين امر که مخالفت با حمله امپرياليستي، نبايستي با مماشات با نيروهاي ارتجاعي  چه در قدرت و چه خارج از قدرت، در آميخته شود.

دومين سمپوزيم بين¬المللي
بر عليه ايزولاسيون (فلورانس - ايتاليا)
از 19 تا 22 دسامبر 2003 دومين کنفرانس بين¬المللي بر عليه زندان¬هاي ويژه انفرادي  (Isolation) در شهر فلورانسِ ايتاليا برگزار شد. اين کنفرانس با حضور زندانيان سياسي سابق و خانواده زندانيان از ترکيه، ايرلند(ارتش آزاديبخش ايرلند)، آلمان (فراکسيون ارتش سرخ)، ايتاليا (بريگارد سرخ)، باسک (اِتا)، فلسطين و ايران تشکيل شد. موضوع مرکزي سمپوزيم گسترش مبارزه برعليه ايرولاسيون بود که به طرز روزافزوني توسط حکومت¬ها در کشورهاي مختلف براي شکنجه روحي و قطع تماس زندانيان سياسي با يکديگر به کار گرفته مي¬شود. نمونه¬هاي فاجعه بار چنين زندان¬هايي را در کشورهايي نظير ترکيه، فلسطين، ايران و زندان¬هاي تحت کنترل آمريکا (براي مثال گوانتانامو) و... مي¬بينيم. در طول سه روز جلسات سمپوزيم، گزارشاتي از سوي وکلا (واينار بوراني- ايتاليا، ابراهيم محاجا- فلسطين)، پزشکان (جيان¬فرانکو دي مايو- ايتاليا) و هيئت¬هاي نمايندگي از وضع زندان¬هاي مختلف ارئه شد. آنان به ويژه وضع زندان¬هاي ترکيه پس از حمله بي¬رحمانه پليس و قتل بيش از 300 نفر از زندانيان، و شرايط زندانياني که هنوز در اعتصاب غذا (اصطلاحي که از سوي فعالين سياسي ترکيه به کار برده مي¬شود: "روزهٌ مرگ") به سر مي¬برند، پرداختند. شرکت کننده ديگر، پرفسور مارچلو دلا دونه گزارشي از وضع پنج زنداني کوبايي در آمريکا داد، که دولت جرج بوش به بهانه "جاسوسي براي کوبا" آن¬ها را بدون دليل و مدرک دستگير و زنداني کرده است.
از جمله سخنراني¬هايي که بسيار مورد توجه قرار گرفت، سخنراني هايدي جولياني، مادر کارلو جولياني بود که توسط پليس ايتاليا در تظاهرات برعليه سران هشت کشور صنعتي و مخالفت با جهاني¬سازي در جنوا به قتل رسيده بود. از زندانيان و فعالين سياسي ايران نيز، هيئت سه نفره¬اي¬ متشکل از صبا اسکويي، احمد و همايون ايواني، حضور داشتند که به تبادل تجربه و نظر با ساير شرکت کنندگان پرداختند. در بخش سخنراني مربوط به ايران، همايون ايواني به توضيح شرايط عمومي سياسي، فضاي سرکوب سياسي در شرايط فعلي در ايران پرداخت. در اين قسمت، به وضع کارگراني که در همان زمان در اعتراضات کارگري ايران دستگير شده بودند و موج جديد دستگيري¬هاي دانشجويي تاکيد شد. در شب آخر، سمپوزيم با اجراي موسيقي و سرود از سوي گروه¬هاي هنري ايتاليايي، باسکي، ترکيه و ايرلند به پايان رسيد. احزاب و گروه¬هاي چپ ايتاليا، به ويژه حزب بازسازي کمونيستي، در اين نشست حضور فعالانه داشتند.

شهر پورتلند
روز 24 سپتامبر 2004 در مركز چند فرهنگه دانشگاه  پورتلند آمريكا برنامه اي به مناسبت يادمان فاجعه قتل عام زندانيان در تابستان 67 برگذار شد. برنامه را گودرز اقتداري با ارائه تاريچه كوتاهي از آن فاجعه آغاز كرد. سپس منيره برادران از تجربه هاي دردناك زندانيان در سال 67 سخن گفت. وي در سخنان خود  لزوم تشكيل يك كميسيون حقيقت براي روشن كردن ابعاد ناروشن آن جنايت را يادآوري كرد. سپس فيلم كوتاهي در باره خاوران، كه دلناز آبادي آن را تهيه كرده است و همچنين فيلم جنايت مقدس ساخته رضا علامه زاده  به نمايش  درآمد.
براي آشنائي حاضران با كارها و نوشته هاي زندانيان، چند نمونه از كارهاي دستي زندانيان و نيز تعدادي از كتابهاي نوشته شده در باره زندان در گوشه سالن به چشم ي خورد.

نشر و مستندسازي زندان
در چند سال اخير، مهر سکوت چندين ساله در مورد بازسازي وقايع زندان و درعين حال تفسير از آن، شکسته شده است. اسناد منتشره، همگي از کيفيتي هم تراز و يا سمت و سوي واحدي نيستند، ولي همگي بخشي از ادبيات زندان را تشکيل مي¬دهند، که نشان از ضرورت مستندسازي اين پديده در تاريخ سياسي و اجتماعي ايران دارد.
  با توجه به تنوع انتشار مقالات، کتاب¬ها، گزارشات و... در اين زمينه، ارائه فهرستي دقيق و کامل از فعاليت¬هاي يک ساله اخير در اين جا، مقدور نيست ولي اشاره¬وار مي¬توان به برخي  از عناوين کتاب¬هاي منتشره اشاره کرد. "گفتگوهاي زندان" در شماره 5 تا 7 ، به زندگي و مبارزه محمود محمودي (بابک) از دوره شاه تا اعدامش در رژيم جمهوري اسلامي پرداخت. نشر باران، "کابوس بلند تيز دندان" را به ويراستاري بهروز شيدا منتشر ساخت. سودابه اردوان، نقاشي¬هاي درون زندانش را به همراه خاطراتش، در "يادنگاره¬هاي زندان" گردآوري کرد و فريبا ثابت نيز با "يادهاي زندان" در اين راه سهم خود را ادا کرد. ايرج مصتاقي، از جان به در بردگان كشتار تابستان 67 نيز با همتي فراون‌، خاطرات  و انتقادات خود را در چهار جلد به نام «‌نه زيستن نه مرگ‌» منتشر كرده است‌. علاوه بر اين "سيماي شکنجه" نوشته بهروز سورن نيز توسط نشر بيدار منتشر مي¬شود.

زندانيان سياسي در قرن بيست و يکم:

کنفرانس بين¬المللي همبستگي (باسک)
از تاريخ 20 تا 23 مه 2004  کنفرانسي به همت فعالين جنبش باسک در شهر "سن سباستين" با شرکت بيش از 200 نفر از زندانيان سياسي سابق و فعالين مبارزه براي آزادي زندانيان سياسي برگزار شد.  شرکت¬کنندگان از کشورها و مناطق باسک، پورتوريکو، نيکاراگوآ، کردستان، ترکيه، آمريکا، ايتاليا، آلمان، اطريش، آرژانتين، پرو، ايرلند، افريقاي جنوبي، ايران، فلسطين، صحراي غربي، تاميل، انگلستان، سوئد، دانمارک، کُرس، کاتالونيا، گاليسيا، اسپانيا، بلژيک، شيلي و... بودند. اين هيئت¬ها در طي سه روز کنفرانس به بحث و بررسي در مورد مسائل مربوط به زندانيان پرداختند.
از سوي زندانيان سياسي سابق ايران نيز هيئتي دو نفره (مژده ارسي و سياوش محمودي) در اين کنفرانس شرکت داشتند که در جلسات عمومي و گروه¬هاي کاري به توضيح وضع ايران و زندانيان سياسي پرداخته و با انجام مصاحبه¬هاي مطبوعاتي و تلويزيوني توجه افکار عمومي را به وضعيت سرکوب وحشيانه جمهوري اسلامي در زندان¬هاي ايران جلب کردند. در زير مقاله ارائه شده به اين کنفرانس را مي‌خوانيد.