غروبِ يك‌شنبه ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ بود كه «سيماى جمهورى اسلامى ايران» اعلام كرد:
»۱۵مفسدِ فى‌الارض‏ و محارب با خدا، ظهرِ امروز در زندان اوين تيرباران شدند‌«.
 خبر، مردمى را كه هنوز از رويدادها و درگيرى‌هاى چند روز گذشته گيج بودند، گيج‌تركرد و انديشناك. ماجرا از چه قرار است؟

با چنين پرسش‏هايى مردم به بستر رفتند تا كه بامداد خبر هولناكِ ديگرى را بشنوند؛‌ اين بار از «صداى جمهورى اسلامى» :
«۸ تن ديگر از عاملان درگيرى‌هاى روز ۳۱ خرداد، شبِ گذشته در محوطه‌ى زندانِ اوين اعدام شدند».
 نامِ و نشانِ برخى از اعدام شدگان براى شهروندان آشنا بود و كم و بيش‏ همه مى‌دانستند كه چپ‌گرا هستند يا مجاهد و مخالفِ حكومتِ آخوندها. تار‌‌و‌ماركردن مخالفان آيا آغاز شده است؟ مخالفانى كه در پسِ رويدادهاى چند هفته‌ى گذشته ، از ميان برداشتن تتمه‌ى آزادى‌ انديشه، بيان و اجتماعات را مى‌ديدند و به اين دليل تظاهراتى برگذار كرده بودند در ۳۰ خرداد۶۰ تهران را تكان داده بود.
براى سردرآوردن از جزئيات خبر، چاره‌اى نبود جز خواندنِ روزنامه‌هاى حكومتى.  روزنامه‌‌هاى غيرحكومتى همه به محاقِ تعطيل افتاده بودند و از ۱۷ خرداد حتا "‌انقلاب اسلامى"، "‌ميزان"، "‌آرمان ملت"، "‌جبهه ملى" و "‌مردم‌" هم ديگر منتشر نمى‌شد. روزنامه‌هاى حكومتى در همان صفحه‌ى اول خبر را آورده‌ بودند: »اعدامِ انقلابى 23 مهاجمِ مسلح و عامل كشتار مردم‌«(1). و يا: «۲۳ تن از عاملان درگيرى‌هاى پريروز تيرباران شدند‌»(2).
"عاملان ‌درگيرى‌هاى پريروز‌" (سى خرداد ۱۳۶۰) اما خودشان بودند؛ نه نيرويى كه همزمان با آغاز راى گيرى مجلس‏ براى عزل ابوالحسن بنى‌صدر از رياست جمهورى به خيابان آمده بود. بازوهاى مسلح و شبه‌مسلح شان بود كه حركتِ اعتراضى‌ى صد‌ها هزار تن از مردم تهران و شهرسنان‌ها را به درگيرى كشاند و نه چند صد هزار نفرى كه به فراخوانِ ضمنى مجاهدين خلق و هماهنگى‌ى سازمان‌هاى چپ‌گرا و كانون‌هاى دمكراتيك به طور مسالمت‌آميز در خيابان‌هاى تهران راه پيمودند. پاسدارها و بسيجى‌ها و حزب اللهى‌ها بودند كه به صفوفِ راه‌پيمايان آتش‏ مى‌گشايند، گاز اشك آور پرتاب مى‌كنند و هر كه را به چنگ مى‌آورند، به اسارت مى‌برند و... اكنون، در پى آن شبيخون و كشتارِ مشكوكِ 23 تن از مخالفان، نوبت به روزنامه‌هاشان رسيده است كه وارد ميدان شوند و با وارونه جلوه دادن واقعيت‌، نقشِ خود را در آن برنامه‌ى شوم ايفاء نمايند.
"دادستانى انقلاب جمهورى اسلامى‌ مركز" درباره‌ى "‌عاملينِ اساسى اغتشاشات 30 خرداد‌" دو اطلاعيه صادر كرد. در اطلاعيه‌ى اول آمده:
»... دادگاه انقلاب جمهورى اسلامى... پس‏ از محاكمه و شور، عده‌اى از مجرمين را كه مقابله اينان با اسلام و مسلمين محرز شد و فسادشان در زمين ثابت شد، بر طبق موازين شرع و قانون، محارب با خدا و رسول دانست و به اعدام محكوم كرد. حكم صادره... ظهر ديروز در محوطه زندان اوين به مرحله اجراء گذاشته شد... اسامى و جرائم بعضى از معدومين به شرح زير اعلام مى‌گردد‌:
1- آذر احمدى كه در حال قيام مسلحانه و حمله به مردم دستگير شد، ياغى، محارب، مفسد و مرتد مى‌باشد.
2 و 3-  سيدحسين مرتضوى و اصغر زهتابچى ياغى، محارب، مفسد و مرتد.
4- عليرضا رحمانى، از اعضاى مهم پيكار، ياغى، محارب، مفسد و مرتد مى‌باشد.
5 و 6- دو دختر كه در خانه‌هاى تيمى دستگير شدند، مفسد و محارب با خدا مى‌باشند.
7- طلعت رهنما عضو سازمان پيكار به جرم پرتاب نارنجك به يك اتوموبيل، مفسد، ياغى و محارب با خدا مى‌باشد.
لازم به تذكر است كه ديگر افراد حاضر به افشاى نام خود نشدند»(3)
در اعلاعيه‌ى دوم "‌دادستانى..."، كه گروه دوم اعدام‌شدگان را دربرمى‌گيرد، چنين آمده‌ است:
»... دادگاه انقلاب جمهورى اسلامى مركز، بعدازظهر يكشنبه ۳۱ خرداد‌ماه جهت محاكمه عده‌اى از متهمين دادسراى انقلاب كه اكثراً در رابطه با توطئه اخير گروهك‌ها برعليه نظام جمهورى اسلامى دستگير شده‌اند، تشكيل جلسه داد... و رأى خود را در مورد 8 تن از مفسدين فى‌الارض‏ و محاربان با خدا به شرح زير اعلام كرد: 1 و 2 و 3_ دو مرد و يك زن معلوم‌الاوصاف كه حاضر به افشاى نام خود نشدند... 4_ جعفر قنبرنژاد... 5_ منوچهر اويسى... 6_ بهنوش‏ آذريان... 7_ محسن فاضل... 8_ سعيد سلطانپور...«. حكم اعدام، در ساعت 9 بعدازظهر، در زندانِ اوين به اجراء درآمد(4)
كسانى كه رويدادهاى سياسى آن روزها را دنبال مى‌كردند، از خود مى‌پرسيدند: سرگرم اجراى چه نمايشِ شومى هستند؟ برنامه شان چيست؟ مى‌خواهند چه كنند؟  چرا از لفظِ "‌محارب‌" استفاده مى‌كنند؟ چه "‌حربى‌"‌؟ اعدام مردان و زنانى كه هويت‌شان محرز نشده به چه معنايى‌ست؟ دادگاه‌هاى صحرايى هم اما در اين دوره و‌ زمانه بدون احراز هويت از متهم، او را به جوخه اعدام نمى‌سپرند. حتا اگر فرضِ كنيم كه مخالفان، اعلام جنگ داده‌ باشند، چرا كسانى را پاى ديوارِ اعدام گذاشته‌اند كه هفته‌ها و بلكه ماه‌ها در اسارتگاه‌هاشان روزگار مى‌گذارندند؛ بى اتهام، بى‌محاكمه، بى‌حكم؟ آيا مى‌خواهند مخالفانِ متشكل را سر‌به‌‌نيست كنند؟ دست چين اين 23 تن و قرار دادن آن‌ها در كنار هم بر چه پايه و چه منظور است؟