* ‌مجموعه شعرِ «‌به همراه باد‌»
* عباس کیارستمی
* انتشارات زورکمپ ـ آلمان

"همراه با باد" نام مجموعه شعرهای عباس کیارستمی، معروف ترین و موفق ترین سینماگر ایرانی در غرب است که چندی پیش توسط انتشارات زورکمپ، به ترجمه‌ي شیرین کوم وهانس اولریش مولرـ شه وفه Hans-Ulrich Müller- Schwefe با موخره ای از نویسنده اطریشی، پترهانتکه منتشر شده است.
منقد روزنامه آلمانی زبان تسنیت Zenith با دیدن این کتاب می نویسد: اوه، دوباره کتابی از این دست! صفحاتی سفید با چند خط. انگار که به ویلی فلک هاوس، Willy Fleckhaus، طراح روی جلد کتاب های انتشاراتی زورکمپ اجازه داده اند که تمام کتاب را طراحی کند. و یا مثل یک کار هنری مدرن: نقطه هایی سیاه روی بومی سفید، به قیمت 19.80 یورو. انتزاعی و سرد. شعر کیارستمی خود را وقف آنچه کوچک و کم است، می‌کند، چیزهایی که ممکن است ندیده گرفته شوند."
پترهانتکه در موخره اش بر کتاب، به این اشعار عنوان آیدولا، یعنی "تصویرک های کوچک" داده است. آنگلا شادر، منقد روزنامه سوئیسی  نویه زوریشر تسایتونگ Neue Züricher Zeitung  با تعبیر او موافق است. ولی شادر این تفسیر هانتکه را که "تصویرک" های موجز شاعر به هایکوهای ژاپنی شبیه اند، چون کمتر نشانی از شعر کلاسیک فارسی دارند، برداشتی بدون تأمل خوانده است.  شادر خود بر این عقیده است که در این "تصویرک ها" عناصر مدرن و معاصر کمتر یافت می شود. ولفرام شوته Wolfram Schütte، منقد دیگر آلمانی در نقدی سراسر تعریف و تمجید می نویسد که شعرهای کیارستمی "پیام‌های محتاطانه انسان مهربانی است که عاشق دنیاست، نفس‌های نازک تماشاگری تنها". یان واگنر، نقد نویس فرانکفورتر روند شاو، در مقاله خود تاکید می‌کند که "شعر برای کیارستمی مثل بسیاری ازهنرمندان بازاری جاه طلب، سرگرمی نیست. او یک شاعر واقعی است، استاد ساختن مینیاتورهای پرتلالو."با این حال به نظر واگنر همه اشعار یک دست نیستند. در برخی از آن ها آن "درخشش آسمانی"  به چشم نمی خورد و تصویر بی ارزش است."
عباس کیارستمی یک بار در مصاحبه‌ای گفته است: "رمان یعنی اهانت. واقعاً رمان توهین به انسان است. رمان نویس هر چیز جزئی آشغال را برای آدم توضیح می دهد، انگار ما خنگیم و خودمان آن جزئیات را نمی فهمیم!"
کیارستمی در دهه های 80 و 90 منقدین غربی را با فیلم هایش که به "تریلوژی زلزله" معروفند، یعنی ـ خانه دوست کجاست؟ (در سال 1988)، و زندگی ادامه دارد ( در سال 1992) و زیر درخت زیتون ( در سال 1994) ـ به تحسین واداشت. در فیلم آخر مرد کم بضاعت ماچو مَنِشی به نام حسین که درضمن هنرپیشه حرفه‌ای هم نیست، در دشت های زیبا و سرسبز دهی دورافتاده در شمال ایران دختری را که از خانواده ای متمول برخاسته هر روز مثل سایه تعقیب می کند و او را تحت فشار قرار می دهد که به تقاضای ازدواجش پاسخ مثبت دهد. حسین به این دلیل می خواهد با دختر ازدواج کند که: "برای خودت می گم، تو که دیگه کسی بالای سرت نیست. تنهایی. من می توونم  مراقب تو باشم!" این توضیحات، در فیلم به عنوان "ابراز عشق" حسین آقا مطرح می شود. او نه تنها دائم "مزاحم" دختر که مطلقاً علاقه ای به او نشان نمی دهد، می‌شود، بلکه گاهی فلسفه هم می بافد و جلوی دوربین "جملات قصاری" را که به نحوی کیارستمی به او آموخته، طوطی واربر زبان می آورد: "اگر پول دارها با پول دارها عروسی کنند و بی سوادها با بی سوادها... آن وقت چیزی به وجود نمی آد. پس بهتره که تحصیل کرده ها با مردم عادی قاطی بشند.... برای این که بتونند زیر بغل همدیگه را بگیرند و به هم کمک کنند." حسین آقا و دوبلش کیارستمی ـ یا برعکس ـ با این برخورد ابتدائی، هم سو با  تبلیغ نوع بدوی سوسیالیسم، دوباره در کتاب شعر"همراه با باد"  این سینماگر ظاهر می شوند. در این کتاب کیارستمی از آن جا که رمان را به خاطر طولانی بودنش "غیرقابل تحمل" می داند، ـ رمان مثل فیلم هندی است ـ خیلی خلاصه، بدون طول و تفصیل، بدون نقطه و کما بیش بدون آغاز و پایان می سراید:

زنی آبستن\ می گرید بی صدا\ در بستر مردی خفته
یک سیب سرخ\ هزار چرخ می زند\ در هوا\ و می افتد\ در دست کودکی بازیگوش
بنفشه های زرد\ بنفشه های بنفش\ با هم\ و جدا از هم
گورکن\ دست از کار می کشد\ برای خوردن لقمه ای\ نان و پنیر
یابوی بارکش\ پا سست می کند\ هنگام عبور\ از کشت زار شبدر
با این جملات ساده و هایکووار، کیارستمی به قول خودش «هر چیز جزئی آشغال را برای آدم توضیح می دهد، انگار که ما خنگیم و خودمان» نمی توانیم این پدیده ها را ببینیم! اما او می کوشد با ماسکی "شاعرانه" به این تصاویرمعانی‌ای فوق‌العاده ببخشد. بیش از هرچیز این تلاش در فقدان غنای تصویری، نیروی تخیل و قدرت آفرینشی پرمایه شکست می خورد. هیچ یک از 220  "شعرک های کوتاهی" که در این مجموعه گرد آمده، به "ایده"  تبدیل نمی‌شوند و یا به فکری نمی‌انجامند. این اشعار نه به هایکوهای ژاپنی که باید از هفده هجا تشکیل شده باشند، شبیه‌اند، و نه تازه و بکرند. مثلاً  تصویری که در شعرک "باد مرا با خود خواهد برد" آمده، برای اولین بار از قلم فروغ فرخ زاد تراویده، با این تفاوت که فروغ این مضمون را به شکل ایده‌ای مسحور کننده در شعر عاشقانه بلندی  باهمین عنوان پرورانده است....
AA