|
نجمه موسوی
|
|
صفحه 3 از 27
«امپرياليسم فرهنگى» از نوع آمريكائى، سنت، آداب و رسوم، تنوع و جذابيت فرهنگهاى مختلف را به مصاف طلبيده به طوري كه از كوبا تا آفريقاى جنوبى، از كيش تا ويتنام، نهادهاى فرهنگى آمريكا در كوچه و بازار و بهويژه در ميان جوانان حضور دارد.
آيا اين تحرك بىسابقه سرمايه همگام با تهاجم فرهنگى غرب بهويژه آمريكا، اوضاع اقتصادى كشورهاى فقير سه قاره را بهتر كرده و توسعه و صلح پايدار را سبب مىگردد؟ تأثيرات «جهانى شدن» بر مناسبات قدرت، موقعيت زنان، تقسيم كار و نقشهاى جنسى چه مىباشد؟
عوامل متعدد و گاه به گاه ضد و نقيضى در پديده "جهانى شدن" وجود دارد و چنين استدلال مىگردد كه حضور سرمايههاى بينالمللى ايجاد كار و اشتغال نموده و وضع اقتصادى و نهايتاً كيفيت زندگى انسانها را ارتقاء مىبخشد. در حالي كه براساس «گزارش جهانى فقر» تهيه شده از طرف سازمان ملل، درصد انسانهايى كه در فقر زندگى مىكنند بين سالهاى 1988 و 1998 از 29% به 26% كاهش يافته. واقعيت آنست كه نابرابرىهاى اقتصادى بسرعت در حال رشد بوده و جهان امروز از نظر اقتصادى هر روز فزونتر از روز پيش قطبىتر مىگردد. اين امر باعث شكاف هرچه بيشتر بين فقر و ثروت گرديده. آمارهاى ذيل اين شكاف را به روشنى نشان ميدهد:
*ثروت سه تن از ثروتمندترين افراد جهان امروز، معادل توليد ناخالص ملى كليه كشورهاى "درحال توسعه" و 600 ميليون نفرى كه در آنها زندگى مىكنند مىباشد.
* درآمد 20% از مرفهترين افراد جهان امروز، 86 برابر درآمد 20% از فقيرترين افراد جهان مىباشد.
*متجاوز از 2ر1 بليون انسان در جهان امروز با روزى كمتر از 1 دلار زندگى مىكنند.
*تنها 1% از ثروت 200 ثروتمند جهان كه معادل 8 بليون دلار مىشود مىتواند آموزش رايگان ابتدايى را براى همه كودكان جهان فراهم آورد.
* بخشش وامهاى 20 كشور جهان به مؤسسات مالى دنيا كه بيشترين مقدار قرض دولتى را دارند از قيمت يك بمبافكن Stealth كمتر است.
* در حاليكه از 4/4 بليون انسانى كه در سه قاره آمريكاى لاتين، آفريقا و آسيا زندگى مىكنند
5/3 فاقد بهداشت اوليه بوده،/1 آب آشاميدنى سالم در دسترس نداشته 5/1كودكان امكان آموزش فراى كلاس پنجم دبستان را ندارند 5/1دچار سوء تغذيه مىباشند
* هزينه نظامى در كل جهان 780 بليون دلار مىباشد.
*سهم 20% از فقيرترين مردم جهان از كل درآمد جهانى تنها يك و نيم در صد است. اين درآمد در خلال دهه سالهاى 3 90% كاهش يافته است.
تأثيرات «جهانى شدن» بر زنان
«جهانى شدن» نه تنها اثرات همگون اقتصادى، اجتماعى و سياسى بر كشورهاى جهان نداشته بلكه زنان و مردان را نيز به گونههاى متفاوت متأثر مىگرداند. زنان امروزه دريافتهاند كه در گشايش بىسابقه بازارهاى جهانى كه راوى «پيروزى» بازار آزاد مىباشد نقشها و وظايف نوينى به آنها محول گرديده است. اين كه اثرات اين امر چه بوده و چشمانداز آينده در پرتو پروسه «جهانى شدن» چه مىباشد، امروزه موضوع بحث كنفرانسهاى متعدد جهانى مىباشد.
آنچه مسلم است در جهان امروز «تغيير» قاعده است نه استثنا. و نوع كار، فرهنگ، راه و روش زندگى و سيستم ارزشى جوامع و افراد همواره در حال تغيير است. اين مجموعه كه دربرگيرنده مسائل اقتصادى و مسائل فرهنگى يا «روبنا» و «زيربنا» مىباشد هر لحظه بر مختصات زندگى زنان تأثير گذاشته و نقشهاى جنسيتى را تعريف و بازتعريف مىكند.
بهنظر مىرسد سه گروه اجتماعى بيشترين انعطاف را در انطباق با خصوصيات جهان امروز كه «تغيير» و نوآورى ويژهگى مهم آنست، دارد. اين سه گروه: زنان، مهاجرين و جوانان مىباشند.
زنان در خلال 40 سال گذشته از نقشهاى سنتى فاصله گرفته و همپاى نيازهاى اقتصاد جهانى گام برداشتهاند. در بازار كار حضور روزافزونى يافتهاند. درهاى آموزش عالى را در اقصى نقاط جهان بهروى خود گشودهاند. درحالي كه زنان با موازين "دنياى جديد" خود را وفق دادهاند، مردها مىكوشند تا قوانين «دنياى جديد» را درك كرده و هنوز «در جبهههاى ديروز در حال مبارزه هستند.»
جاى تعجب نيست كه زنان رهبرى جنبشهاى اجتماعى نوين را در بسيارى از كشورها در دست داشته و از فعالين مبارزات صلح، بهبود محيط زيست، دفاع از موازين حقوق بشر و ساير جنبشها بوده در حالي كه مردان هنوز بخشِ فعال جنبش اتحاديههاى كارگرى و نهضتهاى ملى هستند. پناهندگان و مهاجرين نيز كه 75% آنها را زنان و كودكان تشكيل ميدهند براى استقرار در جامعه ميزبان مىبايست «تغيير» را با جان و دل بپذيرند و از قابليت انعطاف و انطباق اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى برخوردار باشند. جوانان نيز همواره به استقبال نوآورىها رفته و تكنولوژى مدرن جذابيت و گيرائى خاصى براى آنان دارد.
«جهانى شدن» باعث گرديده كه بسيارى از شهروندان جهان امروز بهويژه زنان، مهاجرين و جوانان بحران هويت را تجربه كنند. بحران هويت فقط در حوزههاى سياسى و فرهنگى عمل نكرده بلكه دربرگيرنده جنبههاى اقتصادى و يا بحران هويت اقتصادى نيز مىباشد.
يكى از فرآيندهاى رشد سرمايهدارى صنعتى به سرمايهدارى مالى طرد اجتماعى و اقتصادى بخش وسيعى از جامعه است كه اساساً در صورت مسئله «جهانى شدن» جايى ندارند. اگر در دهههاى آغازين جوامع سرمايهدارى استثمارشوندگان مىتوانستند تا با تشكل و طرح خواستههاى خود به عامل فشارى بر صاحبان سرمايه بدل گردند و گاه به گاه امتيازاتى كسب كنند، جهانى شدن اين معادله را بهسود صاحبان سرمايه تغيير داده است. نكته حائز اهميت آن است كه سه گروه اجتماعى زنان، جوانان و مهاجرين كه همواره در حاشيه مسائل اجتماعى و اقتصادى قرار داشتند در روند «جهانى شدن» نقشى مركزى و محورى كسب نمودهاند.
اگرچه تهاجم سرمايه پديده نوينى نيست و براى نخستين بار در جهان اتفاق نمىافتد، اما بدون شك حركت پرشتاب سرمايه امرى بىسابقه مىباشد. «جهانى شدن» و نئوليبراليسم پديدههايى هستند كه يكى بدون ديگرى قابل تعريف نبوده. محدوديتهاى زمانى و مكانى براى حركت سريع سرمايه و دستيابى به حداكثر سود و به بهاى مخاطره افكندن حقوق انسانى، حاكميت ملى و محيط زيست تحقق مىيابد.
Edward Luttwak استراتژيست ارتش آمريكا اين مفهوم را در واژه «سرمايهدارى توربو CapitalismTurbo » خلاصه كرده است. خدمات، اخبار، سرمايه و نيروى كار به سطح نوينى از سرعت و تحرك نائل گرديده. مواد خام يا نيمه خام، محصولات صنعتى با كمترين هزينه به سراسر جهان منتقل مىشود و بازارهاى صورى و واقعى را اشباع كرده و فرهنگ نايابى را به فرهنگ اشباع مبدل ساخته است. مبادلات ارزى در بازارهاى پولي جهان هر روزه نبض اقتصادى و مالى جهان امروزه را گرفته. مشاغل و نيروى كار متحركتر و سيالتر از هر زمان در تاريخ عرضه مىشود. نيروهاى مهاجر با مهارتهاى فنى گوناگون همگام با سرمايه صادر و وارد گرديده. برنامهنويسان كامپيوترى هندى در ابعاد هزاران هزار خود به آمريكا و ساير كشورهاى اروپايى با نازلترين دستمزد در برابر سرمايه معنوى و فكرى وارد گرديده در حالي كه سرمايهها به برون مرزها در تهاجم هستند تا از نيروى كار ارزان زنان بهره جسته و سود صاحبان سرمايه را فزونتر نمايند. اين مجموعه فاصلهها را كوتاه كرده، مرزهاى جغرافيايى را همپاى مرزهاى زندگى شخصى و زندگى شغلى، «خصوصى» و «عمومى» را براى زنان كمرنگ كرده و فرصتها و چالشهاى نوينى را در مقابل زنان جهان قرار داده است.
«جهانى شدن» يك مفهوم انتزاعى است، آنرا نمىتوان لمس كرد و يا به سادگى تعريف كرد. بازارهاى مالى متشكل از بورس سهام، اوراق قرصه بهادار و اعتبارات كلان و تبادلات ارزى با حجمى برابر 3 بليون دلار در دست دلالان و سوداگران، صفحههاى تلويزيون و مايكروچيپس Micro chips هاى كامپيوترهاى والاستريت، بر طبل «جهانى شدن» مىكوبند. والاستريت مركز كنترل سرمايههاى مالى جهان به هر معاملهاى كمتر از 10 ثانيه اختصاص داده و دقايقى كافى است با بورس سهام Dow Jones بالا و يا پائين رفته و ميليونها دلار دست به دست بگردد. بازار بورس سهام سيماى مرد سفيدپوست آمريكاى شمالى را دارد درحالي كه فقر جهان امروز سيماى زن رنگين پوست كشورهاى سه قاره است.
|
Once
Monthly
