header image
 
روز جهانی زن چاپ
نجمه موسوی   
رفتن به
روز جهانی زن
صفحه 2
صفحه 3
صفحه 4
صفحه 5
صفحه 6
صفحه 7
صفحه 8
صفحه 9
صفحه 10
صفحه 11
صفحه 12
صفحه 13
صفحه 14
صفحه 15
صفحه 16
صفحه 17
صفحه 18
صفحه 19
صفحه 20
صفحه 21
صفحه 22
صفحه 23
صفحه 24
صفحه 25
صفحه 26
صفحه 27

نکته ی آخر، که ارتباطی با همان مورد قبل دارد، آنکه در اوزان آشنای قدیم، شاعر براحتی از انواع اختیارات شاعری (مثلاً، بیش از همه، از "اشباع" و "سکته") استفاده می کرد، بی آنکه نگران خواننده باشد که در خواندن شعر دچار مشکل شود. در این اوزان نامأنوس (یعنی اوزان ابداعی سیمین)، ولی، خود شاعر همیشه نگران
است که خواننده نتواند وزن شعر را درست بگیرد و شعر را بی غلط بخواند، در نتیجه خودش را تا آنجا که ممکن است از همه ی آن اختیارات شاعری و از جمله از اشباعها و سکته ها محروم می کند. ممکن است گفته شود این که به نفع شعر است و با حذف این دست اندازها، شعر روانتر و خوش آهنگتر می شود. ولی اهل فن می دانند که همان اندازه لطفی که در روانی و مترنم بودن شعر است، به جای خود در روان نبودن ها و سکته ها هم هست. به مصرع دوّم این بیت مولوی توجه کنید: "رو سر بنه به بالین، تنها مرا رها کن / ترک من خراب شبگرد مبتلا کن" چقدر این تتابع اضافات، که در شعر حتا مکروه و مذموم هم دانسته شده است، و این اشباعهائی که گفته می شود تحمیل وزن و خلاف روانی گفتار است، به این مصرع مولوی لطف و زیبائی داده! کدام روانی و ترنّمی می توانست این کار را بکند؟
در عوض، اگر یک بررسی آماری از غزلهای سیمین در اوزان ابداعی بکنیم، خواهیم دید که همین ملاحظه باعث شده که در این غزلها، بیش از غزلهائی که در اوزان آشنای پیشین بوده اند، خود را مقید به رعایت دقیق وزن و پرهیز از اشباع بکند (۴)، و البته در مواردی که این رعایت را نکرده، واقعاً کار خواننده را دشوار کرده است. نمونه ی حیرت انگیزی از این رعایت و دقت، شعر "و نگاه کن به شتر، آری" است که هشت بیت دارد و یعنی از ۳۲ بار تکرار "متفاعلن فعلاتن فع" ساخته شده. در سراسر این شعر، تنها و تنها یک بار "اشباع" به شعر راه یافته، در پاره ـ مصرع "به صفِ خشونتِ دندانها"، که البته بسیار هم بجاست و می بینیم همین اشباع کمک کرده که آن "خشونت"، قدری خشن تر بنماید. نمونه ی عکس آن، غزلی است از نوع "خطی ز سرعت و از آتش"، که از همان آغاز، سر ناسازگاری دارد. اینکه در پائین غزل ذکر شود وزن آن "مستفعلن فعلاتن فع" است، هیچ کمکی به خواننده ی عادی نمی کند و تنها به درد گروه کوچکی از شاعران آشنا با عروض قدیم می خورد. مصرع اوّل مطلع شعر را، هر خواننده ی عادی به این صورت خواهد خواند: "خطی ز سرعت و از آتش / در آبگینه سرا بشکن" (مفاعلن فعلاتن فع، مفاعلن فعلاتن فع). (اگر گفته شود تلفظ "خط" با تشدید به تلفظ آن در محاوره نزدیکتر است، باید پرسید اگر ملاک محاوره است پس "ز" مخفف "از" اینجا چه می کند؟) نخستین پاره ی مصرع دوّم هم که هست "بانگِ بنفش یکی تندر"، و این بار، این را خواننده بر وزن "مفتعلن فعلاتن فع" خواهد خواند. تنها درپاره ی دوّم مصرع دوّم است که بالاخره وزن اصلی خود را ظاهر می کند: "در خواب آبی ما بشکن" (مستفعلن فعلاتن فع).
توجه دارید که در اینجا بحث من صرفاً تکنیکی است و، باز هم مشخص تر، صرفاً در محدوده ی وزن است، و کاری با مضمون و محتوا یا تصاویر وغیره ندارم، که هریک شایسته ی بررسی جداگانه ای هستند.
شیکاگو، حوالی اول مارس ۲۰۰۳

۱. البته این بیت از هیچ یک از آن سه بزرگوار نیست، نام سراینده‌اش را هم الآن در ذهن ندارم، ولی زیباترین بیت سبک هندی است که به خاطر دارم و بازنمایاننده‌ی همه‌ی خصوصیات این سبک.
۲. مثلاً این شعر از همان خانم سنت میلی (Edna St. Vincent Millay, 1892-1950):

Only until this cigarette is ended,
A little moment at the end of all,
While on the floor the quiet ashes fall,
And in the firelight to a lance extended,
Bizarrely with the jazzing music blended,
The broken shadow dances on the wall,
I will permit my memory to recall
The vision of you, by all my dreams attended.
And then adieu, -- farewell! -- the dream is done.
Yours is a face of which I can forget
The color and the features, every one,
The words not ever, and the smiles not yet;
But in your day this moment is the sun
Upon a hill, after the sun has set.
۳. اين نوشته ("حس زبان و حساسیت زبانی") در شهروند (تورنتو، کانادا) شماره ی ۴۳۱ (۲۲ اکتبر ۹۹) چاپ شده است.
۴. اگرچه پیش از آن و در اوزان آشنا هم سیمین همواره به روانی غزل و در نتیجه پرهیز از سکته و اشباع توجه داشته است؛ مثلاً توجه کنید به غزل "چون درخت فروردین" که در آن جز یک مورد حتا از هجای دراز هم گوئی پرهیز شده تا هماهنگی موسیقائی حفظ شود.


درباره آرش

مدیر مسئول و سردبیر:
پرویز قلیچ خانی
دبیر تحریریه:
نجمه موسوی

آرش نشریه ای است فرهنگی, سیاسی و اجتماعی که از بهمن ماه ۱۳۶۹ (فوریه ۱۹۹۱) در فرانسه منتشر میشود.

خبرنامه آرش
با عضویت درخبرنامه آرش از آخرین اخبار سایت بوسیله ایمیل مطلع شوید.
نام

آدرس ايميل
پیوست
انصراف
کمک مالی به آرش

کمکهای مالی شما ادامه فعالیت آرش را میسر میسازد.

Donate Once Monthly

Currency

Amount

Currency

Amount

Official PayPal Seal
© ArashMag.com, All Rights Reserved.