«انديشه‌ي ادوارد سعيد (متولد 1935 در بيت‌المقدس كه در سپتامبر 2003 در نيويورك درگذشت) در عرصه‌هاي مختلف هنر، علوم انساني و اجتماعي يعني در ادبيات، نقد ادبي، تحقيقات پسا استعماري، موسيقي، زيبايي شناسي، سياست، جايگاه و نقش روشنفكر... درخشيده است. ‬
هرچند مداخله‌هاي سياسي وي بيشتر معروف همگان است، اما شركت كنندگان در سمينار، بر شخصيت ادوارد سعيد به عنوان استاد ادبيات تطبيقي و موسيقي شناس درنگ كردند، زيرا به نظر خانم سونيا دايان ـ هرزبرون استاد جامعه شناسي دانشگاه پاريس7، در اين عرصه‌ي آكادميك و هنري ست كه انديشه‌ي ادوارد سعيد ماندگارترين اثر را برجا گذاشته است. به عقيدهء سونيا دايان، ادوارد سعيد با اصالت و قدرت ابداعي و شخصيت چند جانبه‌ي خود اثري سترگ برجاي گذاشت كه عرصه هاي آني سياست را تا ادبيات و موسيقي كلاسيك در مي‌نوردد. ادوارد سعيد هرگز از رفت و آمد بين اين عرصه‌ها و پژوهش و نظريه بردازي حولِ اين چند جانبگي بازنايستاد.‬
نخستين كارهاي ادوارد سعيد بر آثار ژوزف كنراد و رمان‌هاي او كه مختص حماسه‌ي استعماري‌ست متمركز بود. نويسنده‌ي «در دل تيرگي‌ها» نقاط مشتركي با نويسنده‌ي فلسطيني داشته است. رمان نويس لبناني خانم دومينيك اده يادآوري كرد كه هردو تبعيدي بودند، هردو به زبان انگليسي مي نوشتند و هردو كوشيدند جايي براي دنياي خود در جهان بازكنند...‬
ادوارد سعيد كه خود نوازنده‌ي پيانو بود و با دوست اسرائيلي خود دانيل بارن بويم بنيادي كه نام هردوشان را بر خود دارد تأسيس كرد كه موزيسين هاي اسرائيلي و فلسطيني را هر سال در يكجا گرد مي‌آورد، در جريان زندگي خود اهميتِ هرچه والاتري براي موسيقي قائل شد به طوري كه سونيا دايان موسيقي را استعاره‌اي از انديشه‌ي او مي‌داند‌: «آثار او چند صدايي‌ست و سليقه‌هايش او را بيشتر به سوي سمفوني مي‌برند. در يكي از فصول كتابش مدونات موسيقايي، وارياسيون هاي بتهوون را با موسيقي ام كلثوم به موازات يكديگر قرار مي‌دهد...‬
آشيل امبمبه استاد دانشگاه ويت واترستاند در آفريقاي جنوبي، اين نويسنده‌ي فلسطيني را با فرانتس فانون نويسنده‌ي «پوست هاي سياه، صورتك هاي سفيد» مقايسه مي‌كند چرا كه هردو را «درگير با احساس شتابزدگي» مي‌داند و اهميت مسأله‌ي استعمار را در آثار هردو تأكيد مي‌كند. هردوي آنها به شموليت جهاني بر اساس صحنه‌اي ازجهان كه با شموليت استعماري رقم خورده مي‌انديشند.‬
به عقيده‌ي الياس خوري، رمان نويس لبناني و نويسنده‌ي «دروازه‌ي خورشيد»، ادوارد سعيدِ پناهنده و مهاجر تضاد «تبعيدي تبعيديان بودن» را تجربه كرد، اما تزوتان تودوروف مدير گروه پژوهش در مركز تحقيقات ملي فرانسه گفت: اين انسانِ رانده از ميهن هرگز نخواست خود را در دوگانگي اصطلاحِ «جلاد ـ قرباني» محبوس كند.‬
تبعيد به مثابه‌ي معضلي خلاق، به مثابه‌ي كليدي براي درك انسانيت و به حاشيه رانده شدگاني كه به واقع، اكثريت جهان را تشكيل مي دهند انديشه‌ي ادوارد سعيد را بسيار به خود مشغول داشته است. تودوروف از سخن خود چنين نتيجه گيري مي كند: او بين يك روشنفكر و يك تبعيدي رابطه اي برقرار كرده مي‌گفت تبعيد يكي از غم انگيزترين سرنوشت ها ست، اما تبعيد به خاطر عدم استقرارش انسان را به انديشه وا مي دارد. تجربه‌ي مرزها، از آنجا كه توجه ما را به گروه هايي كه قرباني تبعيض اند بر مي‌انگيزد، يكي از عوامل تشكيل دهنده‌ي اومانيسم امروز است. انسان رانده از ميهن در دو فرهنگ مشاركت دارد، بي آنكه خود را با هيچ‌كدام هم هويت بداند. اينكه در آنِ واحد هم درون چيزي باشي و هم بيرون از آن، شرط اومانيسم امروز است.‬
روز اول سمينار، با اينكه روز تعطيل نبود، حضور حدود 350 نفر در آمفي تئاتر بسيار جالب بود. ‬سازماندهي سمينار با ترجمه‌ي همزمان انگليسي به فرانسه و بالعكس و چاپ پوستر ادوارد سعيد و ارائه‌ي خلاصه‌اي از تمام سخنراني‌ها در چندين سطر به دو زبان انگليسي و فرانسه و حضور رايگان در سمينار، كاري بود در خورِ جايگاه دانشگاهي برگزاركنندگان و سخرانان و نيز شخصيت ادوارد سعيد. شمار ايرانياني كه در اين سمينار و لو در بخشي از آن حضور يافتند، مانند موارد مشابه، متأسفانه بسيار اندك و معدود بود. برگزار كنندگان از اينكه نتوانسته بودند بخشي از سمينار رابه موسيقي (كه عرصه اي از موارد اهتمام ادوارد سعيد بوده) اختصاص دهند عذرخواهي كردند. بخشي از سخنراني ها در شمارهء ماه دسامبر مجله‌ي دانشگاه شيكاگو (Critical Inquiry) منتشر خواهد شد. هم چنين احتمال دارد كه كل مباحث را دانشگاه پاريس7 به فرانسوي منتشر كند. شايان ذكر است كه از نيمه‌ي اكتبر به بعد قرار است راديو فرانس كولتور متن سخنراني‌ها را پخش كند.‬
در پايان سمينار و در محل ديگري يعني در Reid Hall شعبه‌ي دانشگاه كلمبيا در پاريس، شب شعري به افتخار ادوارد سعيد و حضور محمود درويش برپا شد. ابتدا خانم دانيل هاس دوبوسك مدير اين مؤسسه قطعاتي از يك نوشته‌ي ادوارد سعيد را خواند و سپس محمود درويش شعر بلندي را كه به ياد ادوارد سعيد سروده به عربي قرائت كرد و بعد ترجمه‌ي آن به فرانسوي خوانده شد. در اين شب شعر كه بسيار مورد استقبال حضار قرار گرفت، متن يكي از سخنراني هاي ادوارد سعيد در همين مؤسسه تحت عنوان «نابرابري درمان ناپذير» در اختيار حاضران بود. اين متن شايد نمونه اي باشد از كار ادوارد سعيد در نقد ادبي كه در آن آثار جوناتان سويفت، نويسنده‌ي سفرهاي گاليور را ارزيابي مي كند.‬
برخي از مقالات ادوارد سعيد و نيز ترجمه‌ي انگليسي و فارسي اين شعر محمود درويش را روي سايت انديشه و پيكار (peykarandeesh.org) خواهيد يافت.‬
از آثار ادوارد سعيد، غير از مقالات متعدد، تا آنجا كه مي دانيم تنها اينها به فارسي ترجمه و در تهران منتشر شده است:‬
‮- شرق شناسي
‮- اسلام رسانه ها، انتشارات توس
‮- نشانه هاي روشنفكران، نشر آگه.‬