ليست مطالب اين شماره

رابطهی روشنفکران و قدرت
۴- در خدمت، خیانت و افولِ تاریخیِ روشنفکران                                    حبیب ساعی ‏
۱۹- کار روشنفکری و قدرت                                                               عبدی کلانتری‏
۲۲- پرسشها باقی است ... تصویر «روشنفکران در دوازده رمان»                بهروز شیدا
۳۴- نقش از خود بیگانگی در آشفته فکری جهان امروز                             خسرو پارسا‏
۳۷- تراژدی روشنفکری ما                                                               داریوش آشوری‏
۴۲- روشنفکر ایرانی، انقلاب سال پنجاه و هفت و آزادی انسان                     اسد سیف‏
۴۶- انتلکتوئل و رسالت او                                                               داریوش همایون‏
۴۷- روشنفکر و قدرت علیه قدرت                                                      رامین جهانبگلو‏
۴۹- نویسنده باید وجدان بشریت باشد                                                علیرضا ثقفی‏
۵۳- سرانجام: «روشنفکر» کیست و کجاست؟                                           رضا مرزبان
۵۷- سوسیالیسم و روشنفکران           پل لافارگ                      برگردان: نجمه موسوی
۶۱- رابطه روشنفکر و قدرت                                                                           توکل‏
۶۵- پاسخ ناصر کاخساز به سئوالات آرش‏
۶۸- بازاندیشی نقش روشنفکران ...      خئورخه ریس    ترجمه...               اصغر سروری
۷۱- سراغی از «سگ ولگرد»؟                                                  مهدی استعدادی شاد
۷۵- روشنفکران و قدرت                                                                           تراب ثالث
۷۹- روشنفکران و قدرت (نگاهی به یک تجربه)                                      مسعود نقرهکار
۸۷- روشنفکر کیست و چگونه تعریف میشود                                    مهرداد مشایخی

انتخاباتِ دهمین دورهی ریاست جمهوری ایران
‏89-  مقالات و مصاحبهها و شعر و گزارشهایی از: تراب حق شناس، فریبرز سنجری، عباس ‏هاشمی، صلاح مازوجی، محمد قراگوزلو، احمد سیف، علیرضا ثقفی، فواد شمس، شمس ‏لنگرودی، فرامرز پورنوروز، محمد ملکی، فراز ساوجی، عزت مصلا نژاد، منصور خاکسار، ملیحه ‏تیرهگل، نسیم خاکسار، مجید نفیسی، اسماعیل نوریعلاء، حسن زرهی، میرزا آقا عسگری، ‏منصور کوشان، شکوه میرزادگی، هادی ابراهیمی، پرویز صیاد، نجمه موسوی ، پرویز میر مکری و ‏حسن حسام   ‏

ما و یادمانِ کشتارِ تابستان 67‏
۱۴۴- فاجعه 67، نماد جنایتهای جمهوری اسلامی                                 منیره برادران
۱۴۷- پاسخ: مژده ارسی،میترا تهامی، احمد موسوی، بنفشه، فریبا ثابت، مینا انتظاری، محمود ‏خلیلی، سودابه اردوان، فریبا صالحزاده، ایرج مصداقی، مهرداد نشاطی، مهدی اصلانی، بهروز ‏جلیلیان، تهمورث کیانی، شهاب شکوهی، همایون ایوانی، فرخ قهرمانی، عبدالکریم لاهیجی، ‏پیام اخوان، رضوان مقدم،  میهن روستا، پرستو فروهر، سهراب مختاری و تعدادی از کانونهای ‏برگزاری بزرگداشت ها به پرسشهای آرش.‏
‏193- مقالات و ترجمههایی از: حمید محوی، عزت مصلانژاد، نجمه موسوی،              یاشار و اصغر ایزدی

ما و جنبش کارگری ایران  ‏
۲۱۰- پاسخِ: یدالله خسروشاهی، یوسف آبخون، آیتِ نیافر، ناصر پایدار، امیر پیام، رضا مقدم، ‏مجید تمجیدی، محمود قهرمانی، حشمت محسنی و یهروز فراهانی                  به ۱۲ پرسش آرش‏
۲۲۵- گفتگوی  دوستانه در باره ی روز جهانی کارگر توسط بهزاد سهرابی با: رضا امجدی، سهیلا ‏گلهداری، محمد عبدیپور، لیلا خلیلی، شکوه ساری، وفا قادری، صدیق سبحانی، منصور ‏کریمیان، عمر مینایی،فردین نگهدار و کاوه اردلان .‏

دیوار ننگ
۲۷۳- دیوار آپارتاید و پیامدهای فاجعهبار آن برای مردم فلسطین  بهروز عارفی
۲۷۵- شرم آور است                 شولامیت آلونی                     ترجمه: محمد ربوبی
۲۷۸- مصاحبه مجلهی آرش با آلن گرش (عضو تحریریه لوموند دیپلماتیک

نقد و بررسی، شعر و مقالات، ترجمه، طرح و داستان ‏
۲۸۴- نقد و مقالات، ترجمه و شعر، طرح و داستان از: حسین صدری، اسماعیل خویی، علی ‏شیرازی، ناصر رحمانینژاد، محمود راسخ، قدسی قاضینور، محمد حقشناس، علی نورالدینی، ‏س. رحیمی، امیر مهیم، حسین نوشآذر، غلام کشاورزی، عبدالقادر بلوچ، علی رادبوی و هادی ‏جامعی

• در بهار سال ۱۳۸۷، کتابِ «چریک های فدایی خلق - از نخستین کنش ها تا بهمن ١٣٥٧ ،جلد اول»  و «حزب توده از شكل‌گيری تا فروپاشی» در ‏نمایشگاه کتابِ تهران، توسط «مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی» وابسته به وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، به بازار نشر عرضه شد. این ‏دو کتاب از جمله ۵۰عنوان محصولاتِ فرهنگی این مؤسسه اطلاعاتی در سالیان اخیر است.‏
  در طول تاریخ، تمامی نظام‌های دیکتاتوری، با توسل به جعل و دوروغ، اسنادِ تاریخی را به دلخواه خود بازسازی و دستکاری می‌کنند تا تاریخ دلخواه ‏خود را تدوین کنند.‏
  کاربدستانِ حکومتِ الله نیز برای تدوین تاریخِ دروغینِ خود، در نمایشگاه کتاب تهران از خورجینِ فرهنگی‌اشان، محصول جدیدی بیرون کشیده‌ و به ‏تقابلِ فکری با مخالفان برخاسته‌اند. و صد البته که هدف این تهاجم، نسلِ جوان و تشنه‌ی دانستن در داخل کشور است.‏
  کار‌پایه‌ی این محصولِ به ظاهر فرهنگی، اوراق بازجویی و مکاتبات و پرونده‌های بازمانده از ساواک شاه است. در این کتاب، تمامی اعترافاتِ زیر‌بازجویی ‏از فداییان، حقیقتِ مطلق انگاشته شده است؛ در حالی که اگر کسی تنها یک برگ بازجویی پس داده باشد متوجه است که عمومِ زندانیان به ویژه ‏چریک‌ها، هرگز در موردِ رفقای خود حقیقت را نمی‌نوشتند. و چه بسا، هر مقدار دروغِ در بازجویی از جانبِ چریک‌ها بیشتر بوده است، می‌توان از آن ‏درجه‌ی پایبندی به آرمان را نتیجه گرفت. استناد به اعترافاتِ زیرِ شکنجه و بازجویی، افزون بر آن که عملی غیرِ اخلاقی می‌باشد، در هیچ نظامِ فکری - ‏جز حکومت‌هایی از نوعِ حکومت اسلامی- ملاکِ حقیقت نبوده است. ‏
  نویسنده‌ی مخفی کتاب، به ظاهر خود از آن دسته زندانیانِ بریده‌ای است که قبل از دستگیری به کسوتِ سربازانِ گمنام در‌آمد است! (مهدی پرتوی؟ ‏عبدالله شهبازی؟ یا ؟؟). نویسنده خوانندگان را در کتاب به منابعی ارجاع می‌دهد که تنها سربازانی گمنام هم‌چون نویسنده مجهول، بدان دسترسی ‏کامل دارند. در بسیاری از نقاطِ جهان معمولآ ۳۰ سال پس از سپری شدنِ عمرِ اسنادِ محرمانه، آن اسناد به معرضِ قضاوت و بازبینی علاقمندان قرار ‏می‌گیرد. اما در امنیت‌خانه‌ای با عنوانِ جمهوری اسلامی که حتی نامِ نویسنده‌ی یک کارِ به ظاهر تحقیقی نیز مخفی است، سخن از حقِ دانستنِ ‏عمومی، بیشتر به شوخی شباهت دارد.‏
  کتاب و پدید‌آورندگانِ بریده‌ی چپِ آن در پی اثباتِ چندین اتهام به فداییان خلق بر آمده‌اند که اهم آن چنین است:‏
  ‏-  فداییانی که علیه دیکتاتوری سلاح برداشتند فاقدِ عقلانیت بوده‌اند‌،
  ‏- اکثریتِ فداییان پس از دستگیری با پلیسِ امنیتی همکاری کرده‌اند‌،
  ‏- زنده‌مانده‌گانِ فدایی در خارج از زندان به رهبری حمید اشرف به گانگستریسم روی آورده‌اند،
  ‏- جنبشِ فداییانِ خلق وابسته به بیگانه بوده‌است‌،
  ‏- رهبرانِ نامی فدایی (بیژن جزنی، مسعود احمد‌زاده، حمید اشرف) همه مخدوش بوده‌اند‌، ‏
  ‏- نفوذ پلیس امنیتی در تشکیلات فداییان‏‎ ‎‏.            ‏
  مجله آرش به سهمِ بضاعتِ اندکِ خود، با مراجعه و نظر‌خواهی از تنی چند از کارشناسان، و هم‌چنین کسانی که از بطنِ جنبشِ فدایی بر‌آمده و درگیرِ ‏آن جنبش بوده‌اند ویژه نامه‌ای را به مقابله با این تاریخ‌سازی، اختصاص داده است.‏
  ‏                                                                        

‏" هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق‏
‏  ثبت است بر جریده عالم دوام ما "‏
‏                                        ( حافظ )‏

چهرۀ تاریخی چریک فدایی خلق در شرایطی در حافظه لایه‌های مترقی مردم ایران به عنوان یکی از نمادهای ایستادگی در مقابل استبداد و ‏نابرابری ثبت شده، که اولاً مردم با تمام وجود از بیداد و خفقان رژیم شاهنشاهی رنج می‌بردند؛‌ ثانیاً هر مقاومت مردمی را دربرابر آن می‌ستودند و ‏ثالثاً از زنان و مردانی که نام "فدایی خلق" بر خود نهاده بودند، جز فداکاری بی ریا و سر سپردگی به انبوه لگدمال شدگان چیزی نمی‌دیدند. آنهایی ‏که اکنون این نام نیک در حافظۀ مردم را خطری برای خود می‌بینند و آن را "اسطوره سازی دروغین و بیهوده" می‌نامند، قبل از هر چیز از دیدن ‏چهرۀ خود در آیینه افکار عمومی وحشت دارند و می‌کوشند نسل جوان مبارزان آزادی و برابری را از شناختن نسب نامه شان محروم سازند.‏

کتاب چريک‌هاي فدايي خلق از انتشارات «مؤسسه‌ي مطالعات و پژوهش‌هاي سياسي» با انتشار پاره‌اي از اسناد ساواک مجموعه‌اي را به دست مي‌دهد که برخي از ‏نکات آن براي مبارزان ايراني آموزنده است. اين کتاب نه تنها اخبار و گزارش‌ها بلکه تحليل‌هاي ساواک را منعکس مي‌کند.

کارل مارکس

بنیان نقد بی­دینان این است: این کشور، این جامعه دین را فراز می­آورد؛ که جهان آگاهی­ی واژگونه است.  دین نظریه­ی همه­شمول این جهان، چکیده­ی دائره­المعارفی­ی آن، منطق مردمی­ی آن، افتخار معنویت­گرایانه­ی آن، شورمندی­ی آن، نسخه­ی اخلاقی­ی آن، مکمل رسمیت­بخش آن، بنیان کهکشانِ تسلا و توجیه آن است. تحقق خیالی­ی انسان است؛ هنگام که انسان به واقعیت راستین نرسیده است. ستیز با دین ستیز با جهانی است که دین عطر معنوی­ی آن است.

 فلاکت دین هم فلاکت واقعی را بیان می­کند هم در مقابل آن می­ایستد. دین آفریده­ی آه انسان ستم­دیده، قلبِ جهان بی­قلب، روح زمانه­ی بی­روح است. دین افیون توده­ها است.

   الغای دین، که توهم نیک­بختی می­سازد، یعنی تمنای نیکبختی­ی راستین انسان؛ تمنای رهایی از وضعیتی که نیازمند توهم است. نقد دین جنین نقد دره­ای پُراشک است که دین هاله­­ی آن است. 

   نقد دین گل­های خیالی را از زنجیر نچید تا انسان زنجیر را بدون خیال­پروری یا تسلا تاب آورد؛ که گل­های خیالی را چید تا انسان زنجیر را به دور اندازد و گل­های زنده را جمع آورد. تا بتواند بیندیشد، عمل کند، حقیقت خویش را قالب ریزد. تا بتواند گرد خورشید راستین خویش بچرخد.

«گامی در نقد فلسفه­ی حق هگل»

و نبودی مگر/ انکار روشنایی./

نفرین کولیانت بدرقه باد!/ - ماه کپک زده!

(میرزاآقا عسگری- مانی)

ادبیاتی که در بیرون از مرزهای ایران به زبان فارسی تولید می­شود، مستقل از این که با کدام یک از شناسه­های «تبعید» یا «مهاجرت» یا «برون مرزی» یا «خارج از کشور» یا «آوارگی» یا «غربت» شناسایی شود، سه دهه است که به حیات بالنده­ی خود ادامه داده است، و تا جایی که نیروهای مولد این ادبیات به زبان فارسی می­اندیشند، این فرایند هم­چنان ادامه خواهد داشت.

دومینیک پرسید: چند سالش بود؟
گفتم: هفتاد سال.‏
با خودم گفتم همین که بشنود هفتاد سالش ‏بوده، خواهد گفت «روحش شاد» و پیش ‏خودش فکر می کند که زندگی اش را کرده بوده ‏و سپس پیگیرِ کارهای روزمره خواهد شد.‏

گزارشی از مراسم های یادمانِ تابستان ۶۷ و سخنرانی های : سودابه اردوان و ثریا زنگباري، ناصر رحمانی نژاد و عباس سماکار در سوئد، منیره برادران در شهر آخنِ آلمان، رحمان درکشیده در شهر فرانکفورتِ آلمان.

در اين شماره گفت و گويي داريم در باره ي مسئله ي بحران اتمي ايران و مسئله ي سياست خاورميانه اي امريكا  با محمد رضا شالگوني، داريوش همايون و فرخ نگهدار

‏ قتل عام تابستان 67‏

با نگاه به تاریخ میهن خود و مکثی کوتاه بر پدیده ی خشونت با مخالفان سیاسی و عقیدتی، خواهیم دید که  در دوران های مختلف، به کار بردن انواع ‏خشونت: زندان، شکنجه، کُشتار و قتل‌عام جمعی، از ویژه‌گی‌های حکومت‌گران میهنمان، بوده است.

بر آن شدیم ویژه نامه ای درباره ی کتاب «اولین ‏تپش های عاشقانه قلبم» که نامه های «فروغ ‏فرخزاد» به همسرش «پرویز شاپور» است و به ‏کوشش عمران صلاحی توسط انتشارات مروارید ‏چاپ شده است تهیه کنیم. تا انگیزه های تهیه ‏کننده، محتوای کتاب، خطوط نانوشته میان نامه ‏ها را و شاید روابط اجتماعی دورانی از تاریخ ‏ادبیات کشورمان را از خلال این ویژه نامه بررسی ‏کنیم. حاصل،  مقالاتي است از: يدالله رويايي، نجمه موسوي، اكبر معصوم بيگي، ژاله احمدي، نسيم خاكسار، عباس صفاري، اسماعيل نوري علاء، عباس هاشمي، منصور كوشان، اكبر سردوزامي، مجيد روشنگر، اسد سيف، بيژن بيجاري، فرهنگ فرهي، و نظراتي از اهل قلم در باره ي فروغ فرخ زاد.

 هر که ناموخت از گذشت روزگار            هیچ ناموزد ز هیچ آموزگار
                                                                                           (رودکی)

امروز در غیاب آلترناتیو جنبش طرفدار آزادي و عدالت‌اجتماعيِ مردم ايران ، برخی از افراد یا نیروهای سیاسی، جهت مقابله با رژیم سیاه جمهوری اسلامی ایران، بر تجربه‌ي مصدق به عنوان الگو تکیه می کنند. با توجه به این که حکومت مصدق زاده ی زمان خود بود و جوانب مثبت و منفی آن را باید در چهارچوب دوره ی تاریخی اش ارزیابی کرد و احتمالاً از آن درسی آموخت، ما بر آن شدیم که براي بررسي بيشتر اين نظرات، پرسش های زیر را با ۲۴ تن- ابولحسن بنی صدر، ابر اهیم علی زاده، امیر پشداد، باقر پرهام، علی اصغر حاج سیدجوادی، باقر مؤمنی، محسن قائم مقام، شهریار آهی، علی شاهند، رضا اکرمی، ناصر کاخساز، علی رضا ثقفی، محمد رضا شالگونی، مهرداد مشایخی، باقر صمصامی، محمد ارسی، علی اکبر مهدی، یونس پارسا بناب، حسین باقرزاده، مصطفی مدنی، تهمورث کیانی، بهزاد کاظمی، مهدی فتاپور، احمد سیف و مرتضی مشیر - از صاحب نظران در میان بگذاریم:                                       

تصویر تاریخ را بر پرده­های گوناگون می­توان دید. اما نه تاریخ موجودی یگانه است، نه تصویر، نه پرده. تاریخ مادری است که هزار جنین در بطنِ خویش می­پرورد؛ جنینی است که هزار مادر دارد. کدام مادرْپرده؟  تاریخِ مناسباتِ تولید؟ تاریخِ هنر؟ تاریخِ فلسفه؟ تاریخِ روان­کاوی؟ تاریخِ نبردِ ملت­ها؟ تاریخِ­ نبرد طبقاتی؟ تاریخِ ورزش؟ تاریخِ سینما؟ کدام جنینْ­تصویر؟ تاریخِ کدام راوی؟ تاریخِ کدام ایدئولوژی؟ تاریخِ کدام زمان؟ تاریخ کدام طبقه؟ تاریخِ کدام گروه؟ تاریخ قدرت­مداران؟ تاریخِ قدرت­پذیران؟ تاریخِ قدرت­ستیزان؟ تاریخِ کدام قدرت­مدار؟ تاریخِ کدام قدرت­پذیر؟ تاریخِ کدام قدرت­ستیز؟ تاریخ مادری است که هزار جنین در بطنِ خویش می­پرورد. جنینی است که هزار مادر دارد؛ جنینْ­مادرهایی که با هم می­آمیزند، به هم پشت می­کنند. در هم منعکس می­شوند، با هم ستیز می­کنند. از میانِ همه­ی مادرْپرده­ها و جنینْ­تصویرهای تاریخِ ایران می­خواهیم روایتِ جدالِ جناح­هایی از جمهوری­ی اسلامی، در دورانی از تاریخ، را در پنج فیلمِ ایرانی ببینیم؛ در پنج فیلمِ عروسی­خوبانِ محسن مخملباف، آژانس شیشه­ای­ی ابراهیم حاتمی­کیا، قارچ سمی­­ی رسول ملاقلی­پور، فقر و فحشای مسعود ده­نمکی، در دل لعلِ کمال تبریزی. نخست اما، بر خاستگاهِ این پنج فیلم چشمی بگردانیم؛ بر سینمای جنگ.

پس از انتخابات نهمین دوره ی ریاست جمهوری ایران، با دست اندرکارانِ مسایل سیاسی اجتماعیِ اپوزیسیون، آقایان: تراب حق شناس، مهدی خانبابا تهرانی، محمد رضا شالگونی و ناصر کاخساز تماس گرفتیم و سئوالاتی را با این دوستان در میان گذاشتیم. حاصل این گفت و گوها را در زیر می خوانید.

در عراق
طی ماه های گذشته مقاومت عادلانه و مشروع در برابر اشغال استعماری این کشور در اشکال مختلف ادامه یافت. سرمقاله های نیویورک تایمز به روشنی از گیر کردن آمریکا در تونل عراق خبر می دهند.

پس از شركت‌‌ در همايشِ برلينِ براي تهيه گزارش، اميدم اين بود كه «‌جمهوري خواهان لائيك و دموكرات‌» مي‌توانند  به عنوان اپوزيسيون راديكال در خارج از كشور‌، از منافع اكثريت مردم ايران يعني كارگران و زحمت‌كشان و تهي‌دستان دفاع كنند؛ اپوزيسيون لائيك و دموكراتي كه بالقوه توان سازمان دادن جنبش بزرگي از پناهندگان و تبعيديان در خارج از كشور را (حول لائيسيته و دموكراسي و جمهوري براي براندازي مانع اصلي رشد و ترقي ايران، يعني رژيم سياه اسلامي) دارد.

در پايان دهمين سال انتشار آرش‌، بر آن شديم که در این اوضاع و احوال که نشریات مختلف، چه در داخل – به جهت اوضاع رژیم و وجود سانسور و محدودیت ها و ممنوعیت ها- و چه در خارج – به دلیل کمبود امکانات و مشکلات مالی، عدم هماهنگی و توافق‌های سیاسی و غيره، هر یک چند صباحی دوام مي‌آورند‌، جا دارد که ادامه‌كاري « آرش» را ارج بداریم.
پس با همكاراني كه در پاريس بودند دور هم جمع شديم، قرار شد هر یک بخشی از کار را در دست گیرد ‌، هر کس بنا بر توانش و در زمینه‌ای که بیشتر درگیر است و یا تخصص دارد.

مدیر مسئول محترم مجله آرش!

من به عنوان یکی از جان به در بردگان کشتار تابستان 67 در زندان گوهردشت و از مرتبطین سابق حزب توده ایران‌، نقد زیر را در ارتباط با کتاب تازه منتشر شده "‌از عشق و از امید" نوشته خانم نوشابه امیری توسط انتشارات خاوران در پاریس را برایتان ارسال می‌دارم.

خاطرات و مقالاتی از: حسن ضیا ظریفی یکی از بنیانگذاران سازمان چریک های فدایی خلق ایران، محمد رضا شالگونی، باقر مؤمنی، علی اصغر حاج سید جوادی، سیروس آموزگار، داریوش آشوری، آروند آبراهامیان، حمید ذالنور، رضا مرزبان، هوشنگ صدر کشاورز، ابوالحسن بنی صدر، امیر هوشنگ آریانپور، بابک امیر خسروی، ناصر پاکدامن، هدایت متین دفتری، محسن قائم مقام، نصرالله نوح، طاهر احمدزاده، مرتضی محیط و عباس عاقلی زاده.

*****

و باز براي اين كه از خاطر نرود و از خاطره ها پاك نشود، بر جمع‌آوري خطوط كشتار بزرگ رژيم اسلامي‌، پاي مي‌فشاريم‌. به عمد گوش‌مان را به نجواهايي از اين دست كه «تكراري است‌»‌، «‌خسته‌كننده است» مي‌بنديم‌؛ و پاي مي‌فشاريم‌ نزد آنان كه‌ سال‌، يا سال‌هايي را در سياهيِ زندان‌هاي مرگ و تباهي جمهوري اسلامي به سر برده‌‌اند؛ تا دست بر قلم برند، تا قلم را در خون قلب‌شان زنند تا حديث بي‌قراريشان را بنويسند‌.

كنگره‌ي جهاني عليه نژاد‌پرستي كه در سپتامبر ۲۰۰۱در دوربان (‌آفريقاي جنوبي‌) برگزار شد حادثه‌اي‌ست كه اهميت خود را در چشم‌اندازهايي كه مي گشايد نشان مي‌دهد‌. احساس ما در دوربان اين بود كه نسيم همبستگي خلق‌هاي آسيا‌- آفريقا از نو وزيدن گرفته است‌. باز سازي اين همبستگي يكي از شرايط اصلي و شايد عمده‌ي ايجاد نظامي جهاني است كه عادلانه‌تر از نظامي باشد كه هفت كشور صنعتي بزرگ G7 و ارباب آمريكاي شمالي‌شان مي‌خواهند به هر وسيله‌اي، از جمله با اعمال خشونت، بر خلق‌هاي كره‌ي زمين تحميل كنند .